Leefstijl als belangrijke gezondheidsdeterminant

Bij Gezond Leven voelden we al een tijdje de nood aan een Vlaams gedragsmodel groeien. Het is duidelijk bewezen dat een ongezonde leefstijl een belangrijke determinant is van allerlei (chronische) aandoeningen zoals obesitas, hart- en vaatziekten en diabetes type 2. Maar aan een ongezonde leefstijl kan je iets doen: je kan het veranderen. Daarom is inzetten op een gezonde leefstijl via gedragsverandering een noodzakelijke strategie wanneer je werkt aan gezondheid. 

Een praktisch hanteerbaar gedragsmodel

Vanuit de gedragswetenschappen worden tal van gedragsmodellen (vb. het ASE-model) aangereikt, waardoor de doorsnee gezondheidsprofessional vaak het bos door de bomen niet meer kan zien. En hoewel het wetenschappelijke onderzoek naar het verklaren en veranderen van gedrag van onmiskenbaar belang is, voelden we de nood aan een vertaalslag naar de praktijk. Een praktisch hanteerbaar model is nodig. Een model dat een antwoord biedt op volgende vragen: 

  • Hoe kunnen we gezond en ongezond gedrag begrijpen?
  • Waarop kunnen we best inzetten binnen een methodiek of actie?

Met het gedragswiel wil Gezond Leven een antwoord bieden op die vragen.

Ontwikkeling van het gedragswiel

Voor de ontwikkeling van het gedragswiel doken we de literatuur in om te zoeken naar geschikte kandidaten uit het buitenland. Het COM-B-model van Michie en collega’s (2011) sprong daarbij in het oog. Dat is een compact model dat allerlei gedragsinvloeden bundelt in drie brede categorieën: capabilities, motivation en opportunity. 

Op maat van Vlaanderen?

Toch hadden we hier enkele inhoudelijk vraagtekens bij. Hoe kwamen de verschillende onderdelen van het model tot stand? Hoe verhoudt het zich tot bestaande gedragsmodellen? Maar ook: hoe kan dit passen binnen onze Vlaamse kaders en modellen van gezondheidsbevordering? Deze bedenkingen werden uitvoerig besproken met een intern projectteam en een externe stuurgroep van Vlaamse academici. Ook met de auteurs van het COM-B-model zelf gingen we in gesprek.

Geschikt voor het werkveld 

We concludeerden dat een aantal elementen uit het Behaviour Change Wheel weerhouden zouden worden, maar dat er meer nodig was dan dat. Zo wilden we elementen als nudging en gezondheidsvaardigheden een duidelijkere plaats geven, net als de principes van zelfdeterminatietheorie zoals het ondersteunen van autonomie bij de doelgroep. Een Vlaams model maken zou ons dichter bij het werkveld brengen en dus gingen we aan de slag om de voor ons belangrijkste elementen van gedragsverandering te bundelen in een eigen model.

Ontwikkeling en implementatie van het gedragswiel

We kwamen uit bij een gedragsmodel dat de verschillende determinanten van gedrag handig samenvat. Er zijn ook plannen om een overzicht te maken van gedragsveranderingstechnieken die je kan inzetten op de determinanten uit het gedragsmodel. Daarnaast staan principes van kwaliteitsvol en duurzaam motiveren die onder andere hun oorsprong vinden in de zelfdeterminatietheorie. Dit geheel werd afgetoetst en goedgekeurd door het interne projectteam en de externe stuurgroep van academische experten.

Met dit model willen we gezondheidsprofessionals in het Vlaamse werkveld een houvast geven bij het ontwikkelen van methodieken om gezond gedrag te bevorderen. De verschillende sectororganisaties zijn dan ook nauw betrokken bij het implementeren van het gedragswiel binnen de sector preventieve gezondheidszorg.

Stuurgroep

  • Prof. Dr. Gerjo Kok – Maastricht Universiteit 
  • Prof. Benedicte Deforche – Universiteit Gent 
  • Prof. Dr. Leen Haerens – Universiteit Gent 
  • Sylvie Ackaert – Hogeschool West-Vlaanderen (op heden Artevelde Hogeschool) 
  • Prof. Dr. Guido Van Hal – Universiteit Antwerpen 
  • Evelyne Lagrou – Hogeschool West-Vlaanderen 
  • Prof. Dr. Stephan Van den Broucke -  Université catholique de Louvain 
  • Prof. Dr. Peter Clarys – Vrije Universiteit Brussel