Wetenschappelijk onderbouwd

De ontwikkeling van het Gedragswiel startte in 2016 met een grondige literatuurstudie. We gingen op zoek naar een evidence-based gedragsmodel dat geschikt was om te hertalen naar de Vlaamse context. Het COM-B-model van Michie en collega’s (2011)1 sprong daarbij in het oog. Dat is een compact model dat allerlei gedragsinvloeden bundelt in drie brede categorieën: capabilities, motivation en opportunity en is onderdeel van het bredere Behaviour Change Wheel. Het COM-B-model heeft een omvattende en tegelijk behapbare structuur. Hierdoor kan het de complexiteit van gedragsdeterminanten overzichtelijk weergeven.

Toch hadden we enkele inhoudelijke vragen bij het COM-B-model. Hoe kwamen de verschillende onderdelen van het model tot stand? Hoe verhoudt het zich tot bestaande gedragsmodellen? Maar ook: hoe kan dit passen binnen onze Vlaamse kaders en modellen van gezondheidsbevordering? Deze bedenkingen werden uitvoerig besproken met een stuurgroep van academici (zie ledenlijst verder).

We gingen ook met de auteurs van het COM-B-model zelf in gesprek. We volgden hun uitgebreide opleiding over het Behaviour Change Wheel aan de University College of London en bespraken theoretische en praktische vraagstukken. De auteurs gaven ons daarop hun fiat om het model te hertalen en toe te passen voor preventie in Vlaanderen.

Evenwicht tussen theorie en praktijk

Om een balans te vinden tussen wetenschappelijke onderbouwing enerzijds en praktische toepasbaarheid en toegankelijkheid anderzijds, riepen we ook de hulp in van een werkgroep met vertegenwoordiging van de Vlaamse preventieve gezondheidszorg. Deze zorgde mee voor de vertaalslag naar de praktijk door een antwoord te geven op vragen als: “Welke ondersteunende tools heb je nodig om het Gedragswiel te kunnen toepassen?”, In welke gevallen en voor welke doelgroepen kan het Gedragswiel een meerwaarde betekenen?”. Belangrijke informatie die de basis vormde voor de latere implementatie van het Gedragswiel.

Lienvdb

“De ontwikkeling van het Gedragswiel was een constante evenwichtsoefening tussen theorie en praktijk. We wilden een model ontwikkelen dat wetenschappelijk onderbouwd en correct is, maar tegelijk ook toegankelijk en bruikbaar is in het brede werkveld van gezondheidsbevordering. Net daarom was het betrekken van zowel academici als werkveldorganisaties erg boeiend en ook noodzakelijk.”

Lien Van der Biest, Gezond Leven

Het ontwikkelen en actueel houden van het Gedragswiel

Na heel wat overlegmomenten, schetsen, try-outs en boeiende discussies kreeg het Gedragswiel zijn naam én look in december 2018. We kwamen uit bij een gedragsmodel dat de verschillende determinanten van gedrag handig samenvat. Daarnaast staan gedragsveranderingstechnieken en principes van kwaliteitsvol en duurzaam motiveren die onder andere hun oorsprong vinden in de zelfdeterminatietheorie.

Naar de toekomst engageert Gezond Leven zich om het model up-to-date te houden met nieuwe wetenschappelijke inzichten en maatschappelijke tendensen. Zo gebeurde er in 2020 al een herwerking: ‘context’ staat nu bovenaan in het model, om het belang van omgevingsdeterminanten voor gezondheid extra te onderstrepen.

1Michie, S., van Stralen, M., West, R. (2011). The Behaviour Change Wheel: A New Method for Characterising and Designing Behaviour Change Interventions. Implementation Science: IS. 6. 42. 10.1186/1748-5908-6-42.

Stuurgroep

  • Prof. Dr. Gerjo Kok – Maastricht Universiteit
  • Prof. Benedicte Deforche – Universiteit Gent
  • Prof. Dr. Leen Haerens – Universiteit Gent
  • Sylvie Ackaert – Hogeschool West-Vlaanderen (op heden Artevelde Hogeschool)
  • Prof. Dr. Guido Van Hal – Universiteit Antwerpen
  • Evelyne Lagrou – Hogeschool West-Vlaanderen
  • Prof. Dr. Stephan Van den Broucke - Université catholique de Louvain
  • Prof. Dr. Peter Clarys – Vrije Universiteit Brussel