Het doel van een Gezonde Gemeente is gezond gedrag in een gezonde omgeving. Dat betekent onder meer dat de inwoners van de gemeente niet roken.

Zet je als gemeente actief in op het thema roken, dan kan je grote gezondheidswinst bij je bewoners boeken. Je kan rokers niet alleen aanmoedigen en motiveren om te stoppen, maar als gemeente ook een nuttige bijdrage leveren aan het voorkomen van roken en meeroken.

Als lokaal bestuur sta je dicht bij de mensen. Risicogroepen, die vaker roken, kunnen in de gemeente gemakkelijker worden bereikt. Maar ook de andere doelgroepen van een lokaal tabaksbeleid – het eigen personeel, de algemene bevolking en allerlei intermediairs – kunnen lokaal worden aangesproken.

Je kan als gemeente een regierol opnemen bij het ontwikkelen van een goed rookbeleid.

Inzetten op roken = de gezondheidsverschillen kleiner maken

Een lokaal rookbeleid is een antwoord op de grootste uitdaging op het vlak van roken: het bereiken van risicogroepen die meer roken en moeilijker kunnen stoppen.

Roken hangt sterk samen met sociaal-economische status en achtergrond. Het komt vaker voor in de laagste opleidingsniveaus en speelt een grote rol bij het ontstaan van gezondheidsverschillen in de samenleving. Ook in de lokale gemeenschap. Mensen met een lage(re) opleiding leven minder lang en kennen minder gezonde levensjaren. Onder meer omdat ze op jongere leeftijd beginnen met roken, meer roken, meer verslaafd zijn en minder stoppen met roken.

Die cirkel kan je mee helpen doorbreken! Je kan de gezondheidsverschillen in je eigen gemeente kleiner maken. 

Stevig rookbeleid

Op basis van goede lokale acties en projecten kan je als gemeente een flinke stap voorwaarts zetten, maar Gezonde Gemeente wil je ook helpen om stapje voor stapje te evolueren naar een echt rookbeleid.

Je boekt pas grote gezondheidswinst als succesvolle maar (nog) losstaande acties op termijn ook onderdeel worden van een coherent rookbeleid. Zo’n beleid zet in op verschillende effectieve pijlers en strategieën en probeert alle relevante doelgroepen in de gemeente te bereiken.

Mogelijke lokale acties en projecten

In de acties die je kan ondernemen onderscheiden we de drie grote inhoudelijke klemtonen van elk rookbeleid:

  • Stoppen met roken
  • Niet meeroken
  • Niet beginnen roken

De volgende acties en projecten zijn alvast enkele succescomponenten van een lokaal rookbeleid:

De rol van de gemeente bij stoppen met roken

De meeste rokers willen graag stoppen, maar dat is niet altijd gemakkelijk. Roken is immers een hardnekkige verslaving. Hoe kan je als gemeente op een heel concrete manier rokers aanmoedigen en motiveren om een stoppoging te ondernemen?

  • Ten eerste door correcte informatie over roken en stoppen te verspreiden
  • Ten tweede door rokers door te verwijzen naar de kwaliteitsvolle rookstopondersteuning die in Vlaanderen beschikbaar is
  • Je kan ook een stap verderzetten door zelf een kwaliteitsvol rookstopaanbod te stimuleren en/of aan te bieden. En daarbij aandacht te besteden aan de risicogroepen die meer roken: lagergeschoolden en kwetsbare groepen.

Het belang van goede informatie over stoppen met roken

Kwaliteitsvolle hulp is beschikbaar, maar nog te weinig rokers maken er gebruik van.

Veel rokers weten niet:

  • dat stoppen meestal niet in één keer gebeurt
  • hoe ze zich goed kunnen voorbereiden op een stoppoging
  • welke de effectieve hulpmiddelen zijn
  • waar ze terechtkunnen voor hulp
  • welke hulp wordt terugbetaald
  • hoeveel de terugbetaling bedraagt

Als gemeente kun je er mee voor zorgen dat rokers dit allemaal wél te weten komen.

Dat kan onder meer op deze manieren:

  • Door goede informatie te verspreiden via de gemeentelijke website, het infoblad of via andere gemeentelijke kanalen, bv. een infostand in de bibliotheek of op een andere drukke plaats
  • Door het verspreiden van brochures van Tabakstop
  • Door een infoavond of vorming over rookstop met een tabakoloog te organiseren
  • Door een dag of moment te organiseren waarop kwaliteitsvolle hulp door lokale tabakologen wordt voorgesteld en gepromoot
  • Door een lokale rookstopwedstrijd of –campagne te organiseren
  • Door deel te nemen aan een bestaande rookstopcampagne
  • Door op ‘Werelddag zonder tabak’ (elk jaar op 31 mei!) de gemeentebewoners te mobiliseren over stoppen met roken

Goede informatie over stoppen is de eerste stap.

Verwijs rokers door naar het kwaliteitsvolle rookstopaanbod of zorg zelf voor zo’n aanbod in je gemeente

Een volgende stap is rokers doorverwijzen naar de beste manieren van stoppen. Of zelf zo’n kwaliteitsvol rookstopaanbod in je gemeente creëren, zodat lokale rokers in hun eigen omgeving kunnen gebruikmaken van de meest effectieve manieren van stoppen.

Dit zijn concrete acties:

  • Verwijs rokers door naar het bestaande kwaliteitsvolle rookstopaanbod:
  • Stimuleer een kwaliteitsvol rookstopaanbod in de gemeente of organiseer het zelf:
    • Organiseer een groepscursus stoppen met roken die begeleid wordt door een tabakoloog. Je kan deze groepscursus ook organiseren voor het eigen gemeentepersoneel.
  • Maak gebruik van het bestaande rookstopaanbod voor specifieke risicogroepen of stimuleer organisaties in de gemeenten om er gebruik van te maken:
    • Organiseer ‘Uitgerookt?’, een rookstopcursus op maat van kwetsbare groepen

Wat kan je als gemeente nog doen?

  • Voor het gemeentepersoneel dat wil stoppen met roken kan je een extra terugbetaling voorzien, dus bovenop de terugbetaling waarop de roker (die beroep doet op kwaliteitsvolle hulp) sowieso recht heeft
  • Organiseer een door een tabakoloog gegeven infosessie voor lokale intermediairen over hun rol bij het stoppen met roken.
  • Organiseer in samenwerking met de lokale horeca een laagdrempelig of gratis rookstopaanbod voor de rokende klanten of help mee zo’n rookstopaanbod mogelijk maken. 

De rol van de gemeente bij het voorkomen van roken

Hier kan je een essentiële rol spelen de komende jaren.

Als gemeente kan je immers meehelpen aan het creëren van een eerste rookvrije generatie, dwz een eerste generatie kinderen en jongeren die niet in de verleiding komt om te beginnen met roken en vrij van tabaksrook kan opgroeien. Tot de meerderjarige leeftijd bereikt is (weinig volwassen rokers zijn begonnen na hun 18de levensjaar).

Neem eens een kijkje op de site van Generatie Rookvrij.

Als gemeente kan je het initiatief nemen om bepaalde omgevingen van kinderen rookvrij te maken.

Zo kan je de sportterreinen en speeltuinen die onder je gemeentelijke bevoegdheid vallen rookvrij maken. Je kan ook de lokale jeugdbeweging stimuleren om te streven naar een rookvrije omgeving, bv. door de subidiëring van lokale jeugdhuizen en -verenigingen te verbinden aan een beleid dat inzet op een rookvrije omgeving.

Je kan als gemeente samenwerking stimuleren tussen stakeholders, initiatieven ondersteunen en lokale omgevingen waar veel kinderen en jongeren aanwezig zijn rookvrij maken.

Je kan er dus mee voor helpen zorgen dat niet-roken overal in de samenleving de norm wordt. En zo een grote bijdrage leveren aan Generatie Rookvrij. Op die manier help je mee een generatie creëren die de stap naar beginnen roken veel minder snel zal zetten.

De rol van de gemeente bij het voorkomen van meeroken

Het voorkomen van (de gezondheidsschade als gevolg van) passief roken wordt grotendeels geregeld door de wet. De wet zorgt vandaag voor een rookvrije omgeving in de openbare ruimte, werkomgeving, scholen en horeca.

Maar er zijn nog uitdagingen, die de gemeente mee kan aangaan.

In de thuisomgeving blijft passief roken een probleem. Een onderzoek van KOTK toont aan dat de situatie verbetert, maar dat in Vlaanderen toch nog 36.000 Vlaamse kinderen opgroeien in tabaksrook. KOTK en het Gezond Leven werken daarom samen aan de campagne ‘Binnen roken is nooit oké‘ en een website over passief roken voor gezondheidsprofessionals.

Hoe kan je als gemeente bijdragen aan een omgeving waarin niemand onvrijwillig meerookt?

  • Door de bestaande wetgeving en de handhaving ervan te ondersteunen en te onderstrepen dat deze wetgeving belangrijk is, bv. het volledige rookverbod in de horeca
  • Door het kwaliteitsvolle rookstopaanbod dat we in Vlaanderen hebben mee te helpen promoten bij rokende ouders. Want vaak willen ouders stoppen voor hun kinderen.
  • Door extra middelen in te zetten om kwetsbare groepen in de gemeente te bereiken. De problematiek van passief roken in de thuisomgeving is immers sterk verbonden met socio-economische achtergrond. Lagergeschoolden roken nog vaker binnen in aanwezigheid van de kinderen.

Van acties en projecten naar een samenhangend tabaksbeleid

Op termijn is een stevig rookbeleid het doel. Maar hoe dat proces starten en ontwikkelen?

Gezonde Gemeente helpt je.

Binnen Gezonde Gemeente werden drie instrumenten ontwikkeld om een goed gezondheidsbeleid te ontwikkelen. Ze zijn bruikbaar voor elk gezondheidsthema, dus ook voor tabak:

Ook het Logo adviseert je bij het invullen van een lokaal rookbeleid. Het Logo kan coachen en lokale acties ondersteunen en je wegwijs maken in de problematiek. Het Logo beschikt ook over promotiematerialen.

Op zoek naar meer inspiratie?

Bekijk eens de andere projecten van Gezond Leven.