Goede geestelijke gezondheid als basis voor gezondheid

"There is no health without mental health," zegt de WHO. Goed in je vel zitten is belangrijk voor iedereen. Wie zich mentaal goed voelt kan zijn talenten ontplooien, gaat beter om met de dagelijkse stress en belangrijke levensgebeurtenissen, kan productief en vruchtbaar werken, en draagt meer bij aan de gemeenschap (WHO).

Dit klinkt logisch, maar als we over geestelijke gezondheid praten, wordt bijna automatisch gedacht aan psychische problemen en psychiatrische stoornissen. Hierdoor gaat de hele dimensie van positieve geestelijke gezondheid grotendeels verloren.

Nochtans is het streven naar mentaal welbevinden, naast het hebben van een goede fysieke gezondheid, een van onze belangrijkste wensen. Geestelijke gezondheid is dus meer dan de afwezigheid van klachten en stoornissen: het gaat om welbevinden en optimaal functioneren.

Er zijn 3 componenten die het mentaal welbevinden beïnvloeden.

Emotioneel welbevinden

Een eerste component die het mentaal welbevinden beïnvloedt, is het emotioneel welbevinden. Dit gaat over levenstevredenheid en de mate waarin positieve gevoelens (geluksgevoel, plezier …) aanwezig zijn en negatieve gevoelens afwezig. Uit onderzoek blijkt dat mensen met een hoger emotioneel welbevinden gezonder zijn, langer leven, vlotter herstellen en beter lichamelijke aandoeningen overleven.

Zelfrealisatie

De tweede component van een goede geestelijke gezondheid is zelfrealisatie. Dit uit zich in een doel hebben in het leven, autonomie, zelfacceptatie, persoonlijke groei, positieve relaties en omgevingsbeheersing.

Sociaal welbevinden

Sociaal welbevinden tot slot, omvat een positieve visie op andere mensen, geloof in maatschappelijke vooruitgang, de maatschappij begrijpen, erin participeren en er zich thuis in voelen. Wanneer mensen een hoge mate van emotioneel, psychisch en sociaal welbevinden ervaren spreken we van ‘openbloeien’ (flourishing).

Mentaal welbevinden voor iedereen

Geestelijke gezondheidsbevordering betekent letterlijk: ‘het versterken van de geestelijke gezondheid’. Dit doen we vooral door het werken aan mentaal welbevinden en veerkracht, en door in te zetten op de beschermende factoren. En dat bij iedereen, want ook bij ‘gezonde’ mensen is verbetering mogelijk.

Geestelijke gezondheidsbevordering of werken aan mentaal welbevinden stelt ons in staat om de controle over ons eigen leven te behouden en onze geestelijke gezondheid te verbeteren. Het heeft als doel zelfwaardering, copingvaardigheden (omgaan met), en familie- en gemeenschapsondersteuning te verhogen. Bovendien wil het ook de bredere sociale en economische omgeving die geestelijke gezondheid beïnvloedt, veranderen.

Mensen proberen immers niet alleen ziekte en lijden te vermijden. Ze streven evenzeer naar vitaliteit, ook op geestelijk vlak. Dit ‘creëren’ van meer gezondheid is de kern van geestelijke gezondheidsbevordering.

Geestelijke gezondheidsbevordering wint terrein

De aandacht in de wetenschappelijke literatuur, onderzoek, en de praktijk gaat vooral naar geestelijke gezondheidszorg waarbij interventies slechts op een deel van de bevolking gericht worden. Maar geestelijke gezondheidsbevordering wint stilaan terrein. De noodzaak om de levenskwaliteit en het psychisch welbevinden van de algemene bevolking te verhogen, los van de focus op geestesziekten en geestelijke gezondheidszorg, is hierbij de drijvende kracht. 

Ook het inzicht dat geestelijke gezondheidsbevordering  de hele bevolking naar een hoger functioneren, tevreden bestaan, en optimaler niveau van levenskwaliteit kan brengen, speelt een belangrijke rol.

Geestelijke gezondheidsbevordering op elk niveau: van individu tot politiek beleid

De afgelopen jaren werden internationaal diverse interventies of programma’s ontwikkeld voor geestelijke gezondheidsbevordering. Deze interventies worden op verschillende niveaus ingezet. 

  • Op het macroniveau gaat het om het formuleren van politiek beleid dat mensen ondersteunt in hun streven naar welbevinden. 
  • Op het mesoniveau worden interventies toegepast in organisaties, zoals het werk of de school. 
  • Op het microniveau worden interventies aangeboden aan individuen en hun sociale relaties. Dat gaat dan onder meer over het bewust worden en versterken van positieve emoties, onderzoeken van waarden, eigen behoeften en talenten, op een positieve en optimistische manier omgaan met doelen, en omgaan met tegenslag en lijden.

Referenties

  • Herrman, Saxena & Moodie, 2005.
  • Diener, 1984
  • Diener & Chan, 2011
  • Lamers, Westerhof, Bohlmeijer, Klooster & Keyes, 2011
  • Ryff, 1989
  • Ryff & Singer, 1998
  • Keyes, 1998
  • Keyes, 2005b