Enkele gezaghebbende instituten hebben zich de voorbije jaren uitgesproken over de stof nicotine. Wellicht kon het ook niet anders, want een groot deel van het debat vandaag gaat over de vergelijking tussen tabak en alternatieve nicotineproducten. 

UK - National Institute for Health and Care Excellence (NICE)

De visie van de Hoge Gezondheidsraad op nicotine sluit aan bij het  advies van NICE over harm reducation. Schadebeperking (harm reduction) verwijst naar het beperken van de schade van tabak door het gebruiken van een minder schadelijk alternatief.

Deze insteek bepaalt in de UK sterk het kader voor de e-sigaret met nicotine. Die wordt door een groot deel van de gezondheidssector gezien als een minder schadelijk alternatief voor roken (en als een hulpmiddel bij het stoppen met roken). Over nicotine wordt uitdrukkelijk gesteld dat het niet de meest schadelijke stof in tabak is.

In het advies van NICE  staat onder meer:

Kwaliteitsstatement

Mensen die niet willen stoppen met roken of er niet klaar voor zijn moet worden geadviseerd dat gezondheidsproblemen die gelieerd zijn aan tabaksgebruik in de eerste plaats te wijten zijn aan de bestanddelen van tabaksrook, niet aan de nicotine in sigaretten.

Motivering

Nicotine is de belangrijkste verslavende chemische stof in tabak, die stoppen met roken moeilijk maakt, maar het zijn in de eerste plaats de toxische en kankerverwekkende stoffen in tabaksrook – niet de nicotine – die ziekte en dood veroorzaken. Mensen die roken hebben vaak foutieve ideeën over de rol van nicotine bij het veroorzaken van gezondheidsschade, en dit kan verhinderen dat ze overwegen om andere nicotinebevattende producten met licentie te gebruiken.

 

Public Health England

In de in 2018 gepubliceerde update van de evidence review over de e-sigaret beklemtoont Public Health England (PHE) hoe jammer het is dat veel volwassenen geen juiste inschatting kunnen maken van de relatieve schadelijkheid van nicotine: “Er bestaan veel misverstanden over nicotine bij het publiek. Nog geen 10% van de volwassenen begrijpt dat de meeste gezondheidsschade door roken niet veroorzaakt wordt door nicotine”.

Volgens PHE moeten die wijdverspreide misvattingen gecorrigeerd worden, o.m. door duidelijke communicatie hierover. “Het tabaks- en e-sigaretbeleid moet ook uitdrukkelijk erkennen dat nicotinegebruik een minimaal risico op fysieke gezondheidsschade inhoudt en dat het verslavend karakter ervan afhangt van de manier waarop het beheerd wordt.”

VS – Food and Drug Administration (FDA)

De Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA) kondigde in 2017 een uitgebreid plan aan om het gebruik van nicotine en tabak te reguleren.

Nicotine wordt gezien als de kern van zowel het probleem als de oplossing:

  • Enerzijds is nicotine de sterk verslavende stof die jongeren aan het roken maakt en rokers aan het roken houdt. Verslaving zorgt voor langdurig gebruik. Nicotine gelinkt aan de veel schadelijkere bestanddelen van tabak leidt tot ziekte en dood.
  • Anderzijds is nicotine op zich, hoewel geen onschuldige stof, niet verantwoordelijk voor de 480.000 tabaksgerelateerde doden in de VS elk jaar. Daar zorgt de blootstelling aan de andere bestanddelen voor. 

Nieuwe en uitgebreide regulering nicotine 

In een begeleidend commentaar noemt de FDA een nieuwe en uitgebreide benadering van de regulering van nicotine een sleutel tot de oplossing.  “So we need to take a fresh look at nicotine itself, and how the addiction that it causes relates to the potential harm of its delivery mechanism.”

Niet de nicotine is het probleem, wel het ‘delivery mechanism’, met name het gebruik ervan via tabak die verbrand wordt. Als nicotine aangeleverd wordt via rookstopmedicijnen, zoals nicotinevervangers doen, dan is het een relatief veilige stof die rokers kan helpen bij het stoppen (voor klassieke nicotinevervangers zoals pleisters is zelfs geen doktersvoorschrift nodig).

De FDA  maakt duidelijk dat nicotine wordt aangeleverd via een aantal bestaande producten met een verschillende risicograad. Het hoogste risico doet zich voor bij de verbranding van tabak. 

Minder nicotine in sigaretten

Een oplossing volgens de FDA is de vermindering (op termijn) van het nicotinegehalte in sigaretten tot een niveau dat “slechts minimaal verslavend of niet meer verslavend” is. Dat zou een historische stap zijn in de aanpak van het wereldwijde tabaksprobleem.

Het doel is om de onvermijdelijke verslaving, die nu snel volgt nadat kinderen en jongeren een eerste sigaret roken, een halt toe te roepen. En om het rokers gemakkelijker te maken om te stoppen.

90% van de volwassen rokers is gestart voor het 18de levensjaar, in de VS maar ook bij ons. In de VS roken elke dag bijna 2500 jongeren hun eerste sigaret. 

Lage nicotineniveaus kunnen de kans op verslaving van toekomstige generaties aanzienlijk verminderen, aldus de FDA. De eerste stappen in de uitvoering van dit plan werden inmiddels gezet. ‘Campaign for Tobacco-Free Kids’ noemt het ‘the most significant public health proposal we have seen from the U.S. government in the last 20 years’.

Nieuw kader voor innoverende en minder schadelijke nicotineproducten 

Een andere oplossing is de uitwerking van een regulerend kader voor innoverende en minder schadelijke tabaks- of nicotineproducten, omdat ze potentieel hebben. De FDA kondigt aan op zoek te zullen gaan naar een evenwicht tussen het reguleren en aanmoedigen van de ontwikkeling van deze producten.

Binnen het grote nieuwe kader van nicotineregulering blijft het doel wel steeds om zowel tabaksproducten als zgn. ENDS (electronic nicotine delivery systems – bv. e-sigaretten) minder aantrekkelijk, verslavend en giftig te maken. Zo is er het duidelijke voornemen om minderjarigen te beschermen tegen alle nicotinebevattende producten, dus zowel tabak, e-sigaretten als andere.

Zonder de risico’s uit het oog te verliezen wordt de stof nicotine hier met een “fresh look” bekeken. Producten die in staat zijn om nicotine te leveren zonder tabak te verbranden zijn een piste geworden. Er wordt ook erkend dat volwassenen – vrijwillig of vanuit hun verslaving - voor een minder schadelijke vorm van nicotinegebruik kunnen kiezen. En dat het ontmoedigen van roken de eerste prioriteit heeft.