Wat is passief roken of meeroken?

De verbrandingsproducten van tabak zijn aanwezig in de omgevingslucht, vooral in overdekte en afgesloten ruimten. Wie meerookt (met de actieve roker) of passief rookt wordt onvrijwillig blootgesteld aan deze omgevingsrook. Tabaksrook bevat ongeveer 7000 chemische stoffen. Minstens 250 daarvan zijn gekend als schadelijk en meer dan 50 als kankerverwekkend. Schadelijk voor de roker dus, maar ook voor de omgeving.

Er zijn drie soorten rook:

  • primaire rook (hoofdstroomrook): wordt geïnhaleerd door de actieve roker
  • secundaire rook (zijstroomrook): komt uit de sigaret
  • tertiaire rook: wordt uitgeblazen door de roker.

Er is ook nog de quaternaire stroom of zgn. ‘third-hand smoke’, de cocktail van giftige stoffen die blijft hangen in zetels, kleding, stof, de vloer, de oppervlakte, … lang nadat de sigaret gedoofd is. Deze vormt in de eerste plaats een bedreiging voor de gezondheid van ongeboren baby’s, peuters en kinderen.

Omgevingsrook bestaat voornamelijk uit secundaire rook of zijstroomrook (85%) en tertiaire rook (15%). Secundaire rook heeft een lagere temperatuur. Omdat er een onvolledige verbranding is bevat deze rook meer schadelijke stoffen dan de primaire en tertiaire: 3x meer koolmonoxide (CO), 7x meer benzeen, 70x meer nitrosaminen en 100x meer ammoniak. Het effect van meeroken neemt ook toe al naargelang de concentratie van de rook en de blootstelling eraan. Hoe meer blootstelling gedurende de dag en doorheen de jaren, hoe groter het risico. En hoe kleiner de ruimte is, hoe geconcentreerder de rook.

Gezondheidsschade door meeroken

Meeroken of passief roken veroorzaakt veel gezondheidsschade bij niet-rokers. Kinderen zijn bijzonder gevoelig voor tabaksrook. De gevolgen van meeroken op een rijtje:

  • Hartziekten en hartaanvallen bij volwassenen: een op tien hartaanvallen wordt veroorzaakt door meeroken. De risico’s op hart-en vaatziekten stijgen met 20 à 30%.
  • Bij volwassenen veroorzaakt meeroken ook luchtweginfecties (o.m. verhoogde kans op COPD), astma en longkanker. De risico’s op longkanker stijgen met 20 à 30%. Cumulatieve blootstelling aan tabaksrook als kind en volwassene leidt tot meer chronische respiratoire aandoeningen (de verhoging van het risico evenredig met de blootstellingsduur).
  • Kinderen met rokende ouders zijn vaker ziek en hebben meer kans op problemen met de luchtwegen: bronchitis, chronische ademhalingssymptomen (hoesten, fluimen, piepen), meer longontsteking, een minder goede longfunctie en vertraagde longontwikkeling, astma die verslechtert, verkoudheden.
  • Passief roken door kinderen zorgt voor steeds terugkerende middenoorontstekingen en huidproblemen.
  • Tabaksrook beschadigt ook de aderen van kinderen door vroegtijdige veroudering. Dat heeft gevolgen op lange termijn: de kans op ernstige hartproblemen op latere leeftijd neemt toe.
  • Passief roken door zwangere vrouwen leidt tot grote risico’s voor het kind, o.m. een hogere kans op vroeggeboorte en een te laag geboortegewicht.
  • Passief roken wordt ook geassocieerd met zwangerschapsproblemen op een dosis-effectwijze. Meeroken in de kinderjaren leidt tot verminderde fertiliteit, net als meeroken op volwassen leeftijd.

Rokers hebben een dubbel risico omdat ze zowel actief als passief roken.

Jaarlijks sterven er wereldwijd ongeveer 600.000 mensen – vooral niet-rokers - aan de gevolgen van meeroken: 380.000 door hartziekten, 165.000 door ademhalingsinfecties, 37.000 door astma en 21.400 door longkanker.

Waarom zijn rookvrije omgevingen zo belangrijk?

Rookvrije omgevingen hebben er mee voor gezorgd dat de sociale norm over roken veranderde en niet-roken steeds meer de norm werd. Gedrag van individuen wordt immers sterk gestuurd door gedeelde sociale normen.

Maar een rookverbod in openbare plaatsen, de werkomgeving, de horeca, … moedigt rokers ook aan om te minderen of stoppen.

En het vermindert het risico op herval omdat rokers op minder plaatsen in de verleiding komen om te roken.

Ook zet het jongeren aan om niet met roken te beginnen. Vroeger was het café een ideale plek om te 'leren' roken.

Rookvrije omgevingen zorgen natuurlijk ook voor gezondheidswinst. Zo bleek uit onderzoek van de Universiteit Hasselt dat het rookverbod op de werkvloer leidt tot een jaarlijkse vermindering van meer dan 400 dodelijke hartinfarcten in Vlaanderen.

Rookvrije omgevingen hebben tenslotte invloed op roken in omgevingen die moelijker rookvrij kunnen gemaakt worden. Zo heeft het rookverbod in de horeca een positieve invloed op roken in huis in het bijzijn van kinderen, zo blijkt uit een nieuw onderzoek van Kom op Tegen Kanker.