Motiverende gespreksvoering is een directieve en cliëntgerichte gespreksstijl die als doel heeft mensen intern te motiveren om hun gedrag te veranderen. Dit gebeurt door de ambivalentie ten aanzien van het gewenste gedrag (bv. stoppen met roken, buiten roken …) te verkennen en op te lossen, en hun beweegredenen voor het gewenste gedrag te versterken.

Motivatie

Als mensen hun rookgedrag willen veranderen, is het essentieel dat ze gemotiveerd zijn. De mate van motivatie is een goede voorspeller voor het uiteindelijke resultaat. Via motiverende gespreksvoering willen we de interne motivatie tot rookstop versterken.

Motivatie bevat drie componenten:

  • bereidheid om te stoppen met roken (ik wil het): belang
  • het vermogen om daadwerkelijk te stoppen (ik kan het): vertrouwen
  • het juiste moment voor rookstop (ik ben er klaar voor): gereedheid

Eens er voldoende motivatie is om te stoppen met roken kan je helpen door er een praktischere invulling aan te geven. Stel bijvoorbeeld een veranderplan mee op of verwijs de persoon door naar gespecialiseerde rookstophulp zoals Tabakstop of een tabakoloog. Lees meer in stap 4 van hoe het gesprek aangaan.

Het versterken van belang en vertrouwen vergt van jou een goede basishouding en basisgespreksvaardigheden.

Houding

De waarden en verlangens van de persoon staan voorop, terwijl er specifiek wordt gewerkt naar het oplossen van ambivalentie. Het is essentieel dat de roker zelf kiest voor rookstop of buiten roken en dat dit niet opgedrongen wordt.

Een empathische houding vormt de basis van motiverende gespreksvoering. Het is belangrijk om de perspectieven van de roker te begrijpen zonder dat je die bekritiseert of erover oordeelt. Een persoonsgerichte, empathische stijl is essentieel voor het creëren van een veilige gesprekscontext als basis voor verandering.

Je hebt misschien de neiging om meteen een advies of oplossing te geven. Probeer deze ‘reparatiereflex’ te onderdrukken, want hij kan het omgekeerde effect hebben. Als jij de noodzaak van rookstop benadrukt, zal de roker geneigd zijn om dit te weerleggen.

Probeer de beweegredenen voor de gedragsverandering van de roker te begrijpen en verder te onderzoeken. Het is dus de roker die de argumenten voor verandering aanhaalt. Je kan de roker positief bekrachtigen zodat zijn hoop en optimisme over rookstop versterkt worden.

Rookstop is een proces van vallen en opstaan. Om de kans op een geslaagde rookstoppoging te vergroten is het essentieel dat de roker een actieve rol opneemt en zelf de verantwoordelijkheid draagt voor zijn keuzes. Je doet dus meer dan deskundig advies geven. Door het toepassen van motiverende gespreksvoering kan je de persoon ondersteunen en begeleiden in zijn veranderingsproces.

Er zijn drie belangrijke basisprincipes binnen motiverende gespreksvoering:

  • Autonomie: de verantwoordelijkheid voor het gedrag blijft altijd bij de persoon zelf. Het is de roker die beslist of hij stopt met roken of buiten gaat roken en op welke manier hij dit doet. Toon dus respect voor de autonomie van de persoon.
  • Ontlokken: intrinsieke motivatie van de roker om te stoppen met roken of buiten te gaan roken ontlokken.
  • Samenwerking: door een samenwerking tussen jou en de roker wordt er een sfeer gecreëerd die bijdraagt aan verandering.

Basisgesprekstechnieken

De basisgesprekstechnieken binnen motiverende gespreksvoering zijn:

  • open vragen stellen
  • reflecteren
  • bevestigen
  • samenvatten

Deze technieken zorgen ervoor dat je de interne motivatie bij de persoon verhoogt en op een positieve manier in contact kan komen en blijven met de roker.

Open vragen stellen

Door open vragen te stellen voorkom je dat er wordt geantwoord met ja of neen. Een open vraag nodigt de roker uit om zijn verhaal te doen. Door open vragen te stellen, lok je verandertaal uit.

  • “Wat is voor jou belangrijk in het leven?”
  • “Waarmee kan ik je helpen?”
  • “Wat kan ik voor je doen?”
  • “Wat brengt je naar hier?” 

Oefen voor het stellen van open vragen.

Reflecteren

Door uitspraken van de roker te reflecteren ga je net iets verder dan wat de persoon eigenlijk heeft gezegd. Zo help je de persoon vooruit en lok je verandertaal uit.

  • “En dat had je dus liever anders gezien.”
  • “Roken is een moeilijk punt voor je.”

Bevestigen

Je kan de persoon bevestigen door bijvoorbeeld je waardering te tonen of complimenten te geven.

  • “Dat is een goed voorstel.”
  • “Je lijkt me een echte volhouder. Je hebt al een aantal keer geprobeerd om te stoppen met roken. Het is goed dat je dit graag met wat extra hulp nog een kans wil geven.”

Samenvatten

Door een samenvatting te geven kan je bepaalde elementen uit het gesprek aan elkaar koppelen en versterken.

  • “Als ik je zo hoor heb je een aantal eigenschappen die je goed op weg kunnen helpen naar een geslaagde rookstop, maar anderzijds ben je wat bezorgd over de invloed die stoppen met roken zal hebben op je sociale leven.”

Papegaaien

Door een woord of een paar woorden van de roker letterlijk te herhalen, nodig je hem uit om er iets meer over te vertellen.

  • Roker: “Ik heb het vooral moeilijk met stresssituaties.”
  • Jij: “Stresssituaties …”

Parafraseren

Door kort te beschrijven wat de roker juist heeft gezegd, in iets andere woorden, geef je aan dat je interesse hebt voor wat hij zegt. Zo kan je ook nagaan of je alles goed hebt begrepen.

  • Roker: “Ik wil wel graag stoppen met roken want ik heb een aantal jaar terug een hartinfarct gehad, maar ik denk niet dat het me lukt.”
  • Jij: “Je overweegt om te stoppen voor je gezondheid, maar je weet niet meteen hoe je eraan kan beginnen.”

Positief herstructureren

Wanneer de roker eigenschappen van zichzelf als negatief aanbrengt, kan je deze positief herkaderen. Dat is vooral nuttig als de persoon veel negatieve uitspraken doet over zijn gedrag.

  • Roker: “Ik heb wel al 20 keer geprobeerd om te stoppen. En het lukt me nooit!”
  • Jij: “Het lijkt mij dat je een echte doorzetter bent.”

Denk eraan dat er niet één juiste manier bestaat om het gesprek aan te pakken. Voel je vrij om met de verschillende gesprekstechnieken aan de slag te gaan en uit te proberen wat voor jou werkt.