Het is in België sinds 1999 verboden om reclame te maken voor tabak en producten op basis van tabak te sponsoren (artikel 3 van de wet van 10/12/97). Maar een belangrijke uitzondering is het aanbrengen van het merk van een tabaksproduct op bv. affiches en lichtreclame in en aan de voorgevel van tabakswinkels en krantenwinkels die tabaksproducten verkopen

Dit is in strijd met de ‘Kaderovereenkomst voor de Bestrijding van Tabaksgebruik’ (FCTC) die in België van kracht werd in 2006. Bovendien houden de uitbaters van de verkooppunten en de tabaksfabrikanten zich vaak niet aan deze toegestane uitzondering.

Zelfs in de buurt van scholen wordt roken aangemoedigd

In de bovenvermelde verkooppunten blijft tabak en roken promoten dus mogelijk. Zelfs als die in de buurt van scholen liggen, dat blijkt uit een recent onderzoek van de Stichting tegen Kanker (STK). De inventarisatie van tabaksreclame in 126 verkooppunten in België door de STK toont o.m. dit aan:

  • Tabaksreclame is aanwezig in de onmiddellijke buurt van scholen via affiches op of aan de gevel van de verkoopplaats.
  • Op één uitzondering na bieden alle winkels naast tabaksproducten ook snoepwaar aan.
  • De foto’s met de gezondheidswaarschuwingen zijn niet zichtbaar in de winkel, omdat de foto’s zich op de achterzijde van de pakjes bevinden.

De bestaande uitzondering op het reclameverbod wordt met voeten getreden

Ook blijkt dit uit het onderzoek:

  • Verschillende winkels plaatsen sigarettenreclame aan de zijgevel, wat volgens de wet verboden is. Tabaksreclame is alleen toegelaten in en aan de voorgevel van tabakswinkels en krantenwinkels die tabaksproducten verkopen. De regels voor de toepassing van de uitzondering voor reclame op de verkoopplaats worden dus niet altijd gerespecteerd.
  • Diverse technieken worden gebruikt om tabaksproducten onder de aandacht te brengen, zoals het plaatsen van sigaretten of roltabak naast snoepjes, schoolmateriaal, kinderboeken, enz.
  • Een op zes winkels zijn ingericht in de kleuren van een sigarettenmerk.

Er wordt een sfeer en beleving rond het merk gecreëerd, wat niet meer toegestaan is.

Ook de Federale Overheidsdienst Volksgezondheid heeft dit vastgesteld en meldt overtredingen door krantenwinkels die creatief omspringen met de toegestane uitzondering op het reclameverbod. Bij controles in het recente verleden bleek dat een kwart van de winkels de bestaande regels aan zijn laars lapte. Zo helpen ze jongeren die overwegen om te gaan roken, of het al doen, een handje.

Maar de uitzondering op het reclameverbod leidt er vooral toe dat tabaksproducenten voortdurend achterpoortjes zoeken om de wetgeving te omzeilen. De FOD Volksgezondheid stelt al jaren regelmatig inbreuken vast en pleitte zelf al voor een totaalverbod op reclame omdat de manoeuvreerruimte voor de fabrikanten te groot blijft.

Een van die achterpoortjes bestaat erin om de definitie van een krantenwinkel of tabakszaak in vraag stellen. Zo was er onlangs de klacht tegen tabaksgigant British American Tobacco (BAT) die de Gentse stripwinkel ‘De Poort’ volledig heeft laten inrichten in de kleuren en het logo van een sigarettenmerk. Het Brusselse parket vorderde een geldboete en won het proces. BAT werd veroordeeld.

De uitzondering opheffen en tabaksreclame niet meer toestaan

Omdat de bestaande wet niet werkt vraagt de ‘Nationale Coalitie tegen Tabak’ (waarvan de STK, Kom op tegen Kanker, VRGT en het Vlaams Instituut Gezond Leven deel uitmaken) dat de uitzondering voor reclame op de verkoopsplaats opgeheven wordt.

Tabaksproducten zullen daardoor veel minder aantrekkelijk worden voor jongeren die de verkooppunten bezoeken om er snoep, drank, schoolmateriaal en dergelijke te kopen.

Een totaalverbod is een zeer belangrijk wapen in de strijd om jongeren van de sigaret te houden.

Daarnaast zijn er nog twee redenen om tabaksreclame volledig te verbieden in ons land:

  • De uitzondering zoals we die in België kennen is in strijd met de ‘Kaderconventie ter Bestrijding van het Tabaksgebruik’ (Framework Convention on Tobacco Control, FCTC), die ons land in 2005 geratificeerd heeft. Ze zou daarom al lang moeten geschrapt zijn. Veel andere Europese landen kennen al een totaalverbod.
  • Er bestaat een draagvlak bij de bevolking om het tabaksreclameverbod uit te breiden. Uit een enquête van Dedicated Research, in 2012 afgenomen bij 2506 personen in opdracht van de Stichting tegen Kanker, blijkt dat 67% van de ondervraagden hiervan voorstander is.