Hoe kunnen we gezondheidsongelijkheden die met roken samenhangen terugdringen?

De ongelijkheid in onze samenleving verminderen is een opdracht voor beleidsmakers die meer sociale gelijkheid nastreven. Maar ook door in te zetten op het ontmoedigen van tabaksgebruik kan ze verminderd worden. Beleidsmaatregelen in die zin kunnen de negatieve impact van de sociale determinanten van gezondheid verlichten.  

In ‘Fair Society Healthy Lives’ identificeert Michael Marmot zes algemene beginselen die ten grondslag moeten liggen aan een overheidsbeleid dat de gezondheid in de samenleving wil bevorderen: 

• Geef elk kind de beste start in het leven. 

• Zorg ervoor dat alle kinderen, jongeren en volwassenen hun capaciteiten kunnen maximaliseren en controle hebben over hun leven. 

• Creëer eerlijk en goed werk voor iedereen. 

• Zorg voor een gezonde levensstandaard voor iedereen. 

• Creëer en ontwikkel gezonde en duurzame plaatsen en gemeenschappen. 

• Versterk de rol en de impact van preventie van gezondheidsproblemen. 

De klassieke maatregelen van tabaksontmoediging, die het roken willen terugdringen en inzetten op rookvrije omgevingen, op niet beginnen met roken en op stoppen met roken, sluiten aan bij deze principes.  

Roken heeft ook zo'n sterke negatieve impact op de gezondheid van personen, gezinnen en de gemeenschap dat het terugdringen ervan bij mensen in maatschappelijk kwetsbare situaties een positieve impact kan hebben op de moeilijke levensomstandigheden zelf.  

Zo kan een afname van roken bijvoorbeeld bijdragen aan het verminderen van de armoede. Roken heeft een grote impact op de gezinsuitgaven van bepaalde groepen die kwetsbaarder zijn, zoals mensen met een laag inkomen, huishoudens met geen of slechts één werkende, werklozen en andere inactieven. Door de uitgaven voor roken blijft er minder geld over voor basisbehoeften, zoals voeding, verwarming en gezondheidszorg. Volgens de Engelse rookstoporganisatie ASH-UK kan stoppen met roken in het Verenigd Koninkrijk één miljoen mensen boven de armoedegrens tillen.  

Betrek en engageer de sociale omgeving

Uit het kwalitatieve onderzoek TabakTalks (Sciensano) blijkt dat mensen die roken zélf vinden dat hun sociale omgeving te weinig wordt meegenomen bij interventies en maatregelen om roken te ontmoedigen. Die omgeving moet in de toekomst meer gestimuleerd worden om een positieve rol op te nemen bij niet beginnen met roken, bij rookstop en bij het creëren van uitnodigende rookvrije omgevingen.  

Ouders die roken kunnen harder aangemoedigd worden om een voorbeeldrol op te nemen. Ze kunnen sterker gemotiveerd worden om te stoppen met roken, zodat roken minder zichtbaar en normaal wordt voor hun kinderen en het minder waarschijnlijk wordt dat zij later zelf zullen (beginnen met) roken. 

Lees hier meer over hoe je als ouder kan voorkomen dat je kind gaat roken of vapen en hoe je het gesprek over dit onderwerp kan voeren, ook als rokende ouder. 

Door in methodieken en interventies de omgevingsfactoren van rookgedrag sterker mee in rekening te brengen, kunnen we beter bereiken dat niet beginnen met roken voor bepaalde jongerengroepen en stoppen met roken voor mensen in maatschappelijk kwetsbare situaties een gemakkelijkere keuze wordt. Bijvoorbeeld door ook de partner te betrekken bij rookstop. 

Blijvend inzetten op de drie pijlers van een rookbeleid (preventie, rookvrije omgevingen en rookstop) is noodzakelijk, maar het moet meer op maat van de prioritaire doelgroepen.

Doel is om de specifieke doelgroepen van volwassenen die méér blijven roken en jongeren die méér beginnen met roken en vaker regelmatige gebruikers van nicotineproducten worden méér aan te spreken en te bereiken. 

In de aanpak en uitwerking van interventies en methodieken zijn deze insteken belangrijk: 

Doelgroepgericht werken 

• Het bereik van de doelgroep en de factor gezondheidsongelijkheid moeten vaste aandachtspunten worden in toekomstige interventies.