Eetbaar groen
Gezond aanbod zichtbaar en bekend maken
Stimuleren van actieve vrije tijd
Beeld gemaakt door Atelier Romain.
In het kort
Groenten en fruit kunnen een onderdeel zijn van openbaar groen, van een bloembak tot een voedselbos. Eetbaar groen inspireert en kan bovendien gratis worden geplukt.
Gezondheidswinst? Gezonde voeding, mentaal welbevinden, beweging, ontmoeting.
Info over de interventie
Wat?
Eetbaar groen is groen in de publieke ruimte waar eetbare planten, kruiden, groenten, fruit of noten groeien. Dit kan gaan om een fruitboom of notelaar langs een straat, eetbare planten in een bloembak of een kruidenperkje in een buurtpark, maar ook om grotere initiatieven zoals een fruitstraat, voedselbosrand, voedselbostuin of voedselbos. Eetbaar groen maakt gezonde voeding zichtbaar en bereikbaar en biedt inwoners de mogelijkheid om er op een laagdrempelige manier kennis mee te maken en, waar mogelijk, zelf te oogsten. Zo draagt eetbaar groen bij aan een groene en aantrekkelijke leefomgeving en maakt het gezonde voeding meer vanzelfsprekend.
Welke drempels tot toegang worden verlaagd?
Eetbaar groen verlaagt vooral drempels rond beschikbaarheid, bereikbaarheid, zichtbaarheid en kennis van gezonde voeding. Door fruitbomen, notelaars, kruiden, groenten of andere eetbare planten in de publieke ruimte te voorzien, groeit gezonde voeding letterlijk in de omgeving van inwoners.
Antwoord op (gezondheids)uitdagingen?
Eetbaar groen draagt bij aan een gezonde voedsel- en beweegomgeving door gezonde voeding zichtbaar en toegankelijk te maken. Wanneer het wordt gekoppeld aan educatie, workshops of participatieve activiteiten, kan het ook voedselvaardigheden en eetcompetenties versterken. Inwoners maken kennis met verschillende eetbare planten en leren hoe ze deze kunnen oogsten, gebruiken of zelf kweken. Het oogsten in de publieke ruimte versterkt directe verbinding met de natuur. Daarnaast kan eetbaar groen mensen stimuleren om meer te bewegen, buiten te komen en elkaar te ontmoeten. Zo draagt het bij aan zowel gezonde eetgewoonten als een actieve en sociale leefomgeving.
Uitvoering van de interventie
Randvoorwaarden?
Een goed beheer is belangrijk om eetbaar groen aantrekkelijk en bruikbaar te houden. Maak daarom duidelijke afspraken over het onderhoud en het gebruik, bijvoorbeeld over wanneer en hoeveel er geplukt kan worden en of er gezamenlijke oogstmomenten zijn.
Ook draagvlak en betrokkenheid in de buurt kunnen bijdragen aan een geslaagd initiatief. Afhankelijk van de schaal van het project kan je buurtbewoners betrekken bij de aanleg, het onderhoud of de oogst. Een betrokken buurt zorgt bovendien voor sociale controle en helpt om het eetbare groen mee te beschermen. Zo ontstaat er mee-eigenaarschap rond het initiatief en blijft de oogst zoveel mogelijk beschikbaar voor de buurt.
Koppelkansen?
Eetbaar groen kan verbonden worden met initiatieven rond gezonde voeding, beweging, educatie, ontmoeting en biodiversiteit. Een plukroute kan bijvoorbeeld verschillende fruitbomen, bessenstruiken en kruiden verbinden met bestaande wandel- of fietsroutes. Eetbaar groen bij scholen, speelplekken, buurthuizen of woonzorgcentra biedt kansen om samen te planten, oogsten en proeven en zo ontmoeting en betrokkenheid te stimuleren. Workshops rond oogsten, koken of het verwerken van de opbrengst kunnen bijdragen aan het versterken van voedselvaardigheden en eetcompetenties en inwoners inspireren om ook thuis met eetbare planten aan de slag te gaan. Houd bij de keuze van eetbare soorten ook rekening met hun meerwaarde voor insecten, vogels en andere dieren, zodat eetbaar groen ook de biodiversiteit versterkt.
Quick win?
Plant een fruit- of notenboom in een bestaande groene plek of langs een straat. Informeer bewoners dat ze mogen plukken en maak afspraken over het oogsten en onderhoud. Zo maak je gezonde voeding zichtbaar en toegankelijk en doe je meteen ervaring op met eetbaar groen.
Strategische interventie?
Neem eetbaar groen structureel mee in het groen- en ruimtelijk beleid van de gemeente. Kies bij de aanleg en herinrichting van straten, pleinen, parken en andere groene publieke ruimtes waar mogelijk voor eetbare soorten, zoals fruit- en notenbomen, bessenstruiken en kruiden. Bepaal daarbij welke plekken het meest geschikt zijn en hoe het eetbaar groen kan bijdragen aan gezonde voeding, beweging, ontmoeting, educatie en biodiversiteit. Een voedselaanbod in de publieke ruimte kan zo deel uitmaken van een bredere voedselstrategie van de gemeente.
Rol van lokaal bestuur en partners?
Het lokaal bestuur kan eetbaar groen stimuleren door het mee te nemen in de aanleg en herinrichting van de publieke ruimte en door erover te communiceren naar inwoners. Daarnaast kan het bestuur samenwerkingen met scholen, woonzorgcentra, buurtwerkingen en andere lokale partners verkennen en partners samenbrengen rond de aanleg, het beheer, onderhoud en activiteiten. Belangrijke partners zijn onder andere buurtbewoners, scholen, woonzorgcentra, natuur- en milieuorganisaties, samentuinen en lokale voedselinitiatieven.
Inspirerende voorbeelden
Velt vzw brengt verschillende voorbeelden van eetbare buurten in kaart
In een eetbare buurt ontmoeten mensen elkaar door op een ecologische manier samen te koken, te tuinieren en/of te zorgen voor kippen, groenten, fruit en ander plukbaar lekkers. Velt vzw brengt verschillende initiatieven rond eetbare buurten samen en ondersteunt ze met technische en praktische kennis. Velt deelt verschillende praktijkvoorbeelden van eetbare buurten in België en Nederland, waaronder voedselbossen, samentuinen, buurtboomgaarden en schoolmoestuinen.
Foto © Velt vzw
Verger Partagé, gedeeld fruit (Brussel)
Het stadsfruitproject brengt de vele fruitbomen en struiken in kaart en koopt er nieuwe aan. De verschillende ’buurtboomgaarden’ worden collectief beheerd zodat het fruit geplukt wordt en de planten goed worden verzorgd.
Eetbaar groen (Oostende en Antwerpen)
De stad Oostende heeft een ambitieuze lokale voedselstrategie. Dit vertalen ze ook naar de praktijk: in 2016 plantten ze 6.000 eetbare planten (zoals aardbei en munt) in het openbare domein. De bewoners konden deze planten plukken. Het groen dat sowieso aanwezig is in de openbare ruimte kan ook eetbaar zijn.
Provincie Antwerpen maakte een inspiratieboek voor lokale besturen om succesvol eetbaar groen te realiseren: het Inspiratieboek eetbaar groen.