Kernversterking
Stimuleren van actieve verplaatsingen
Beeld gemaakt door Atelier Romain.
Info over de interventie
Wat?
Kernversterking betekent dat bestaande dorps- en stadskernen sterker en aantrekkelijker worden gemaakt door gericht te verdichten en functies te mengen, in plaats van nieuwe bebouwing buiten de kernen te ontwikkelen. Het doel? Compactere en tegelijk levendige en duurzame kernen creëren, waar mensen dicht bij voorzieningen wonen, werken en ontspannen. Hierdoor versterkt ook de walkability van de buurt.
Kernversterking kan gerealiseerd worden door bijvoorbeeld meer bouwlagen te voorzien, door leegstaande gebouwen een nieuwe invulling te geven, door nieuwe woonconcepten te introduceren die minder ruimte vragen en door de bereikbaarheid via openbaar vervoer te verbeteren. Heel belangrijk bij kernversterking is dat dit altijd samen hoort met een kwalitatieve inrichting van de publieke ruimte, met een goede bereikbaarheid en voldoende ruimte om te bewegen en te ontspannen. Kernversterking gaat dan niet alleen over verdichting, maar ook over ontmoetingsplekken, groene inrichting van parken en straten en doorwaadbare buurten.
Welke drempels tot toegang worden verlaagd?
Kernversterking verhoogt de walkability en hierdoor de bereikbaarheid door actieve verplaatsingen.
Antwoord op (gezondheids)uitdagingen?
Kernversterking verhoogt de walkabilityscore en stimuleert hierdoor actieve verplaatsingen in de publieke ruimte. Kernversterking draagt ook bij tot het vrijwaren van grotere openruimtegebieden die op hun beurt een belangrijke rol spelen voor onze gezondheid (denk aan geluidsbuffering, luchtfiltering, wateropvang, lokale voedselproductie, …). Bovendien zet kernversterking ook in op het verbeteren van de sociale cohesie.
Uitvoering van de interventie
Randvoorwaarden?
Kwalitatieve kernversterking biedt op veel vlakken een meerwaarde, maar is ook een complexe uitdaging. Beleidskader en regelgeving moeten verdichting en functiemix toelaten. In eerste instantie is er een gedragen visie nodig over kernversterking (bv. via het beleidsplan ruimte), waarin verschillende beleidsdomeinen een rol spelen (zoals wonen en werken, mobiliteit, ruimtelijke planning, omgeving, economie, …). Kernversterking vraagt in de praktijk om een goede samenwerking tussen overheid, eigenaars en ontwikkelaars en om draagvlak bij bewoners en lokale handelaars.
Koppelkansen?
Kernversterking biedt tal van koppelkansen met andere interventies voor een gezonde publieke ruimte: een verkeersluwe en verkeersveilige omgeving, aangename fiets- en wandelroutes, doorwaadbare buurten, toegankelijk groen, ontmoetingsplekken in de publieke ruimte, korte keten initiatieven, …
Quick win?
Kernversterking is vaak een grote opdracht die een langetermijnvisie vraagt, maar ook met kleine ingrepen kan je al relatief snel eerste stappen zetten om een kern te versterken en aantrekkelijker te maken. Denk bijvoorbeeld aan een herinrichting van een straat of plein op een locatie met hoge woondichtheid, een tijdelijke invulling van een leegstaand pand, verkeersremmende maatregelen, …
Strategische interventie?
Strategische interventies die bijdragen aan kernversterking zijn grotere, structurele projecten die de kern op lange termijn versterken. Denk bijvoorbeeld aan herontwikkeling van een brownfield, inbreidingsprojecten, ontwikkeling van een mobiliteitsknooppunt, herinrichting van een belangrijke centrumstraat, … Als lokaal bestuur kan je het bestaande ruimtelijk instrumentarium strategisch inzetten om kernversterking te realiseren.
Inspirerende voorbeelden
Toolkit kwalitatieve kernversterking
De provincie Vlaams-Brabant ontwikkelde in 2025 de toolkit kwalitatieve kernversterking, die ingaat op uitdagingen, rollen, strategieën en instrumenten om kernversterking te realiseren. Lokale besturen kunnen de toolkit bijvoorbeeld inzetten ter ondersteuning van hun eigen beleid of als afwegingskader om te bepalen welke instrumenten ze kunnen inzetten. Dit wordt geïllustreerd met verschillende inspirerende praktijkvoorbeelden. Meer info.
Beeld uit de toolkit kwalitatieve kernversterking van de provincie Vlaams-Brabant, met kernversterking in het centrum van Leefdaal als praktijkvoorbeeld.
Herontwikkeling van stationsomgevingen
Stationsomgevingen zijn belangrijke locaties voor stedelijke ontwikkeling en kernversterking omdat ze functioneren als mobiliteitsknooppunten. Door hun goede bereikbaarheid zijn ze geschikt voor verdichting, functiemix en kwalitatieve publieke ruimte, waardoor wonen, werken en voorzieningen dichter bij het openbaar vervoer worden georganiseerd. Dit sluit aan bij de principes van kwalitatieve kernversterking. In Vlaanderen worden verschillende stationsomgevingen herontwikkeld volgens deze principes. Voorbeelden zijn Mechelen, de Centrale Werkplaatsen in Leuven, Ronse, Turnhout, … Deze projecten combineren nieuwe functies, kwalitatieve publieke ruimte en duurzame mobiliteit om stationsbuurten aantrekkelijker te maken en ze beter te verbinden met de stad.
Bron: niefhout.be (woonontwikkeling nabij het station van Turnhout, waarbij in overleg met de stad ook specifieke aandacht ging naar parkeerruimte voor deelwagens)
Het Dorpspunt versterkt de plattelandskern
In Beveren aan de IJzer werden buurtwinkel, dienstverlening, mobiliteit en ontmoetingsplek op één locatie samengebracht: het Dorpspunt in Beveren-IJzer, een deelgemeente van het West-Vlaamse Alveringem. Het is een plek waar inwoners uit het dorp elkaar kunnen ontmoeten en diensten terugvinden die uit het plattelandsdorp waren verdwenen. Een groep bewoners van De Lovie, een instelling voor mensen met een verstandelijke beperking, baten het Dorpspunt uit. De begeleiders van De Lovie ondersteunen als dat nodig is. De buurtwinkel biedt producten van lokale boeren aan, waardoor een korte keten wordt gerealiseerd.