Rustplekken
Gezond voedingsaanbod toegankelijker en bereikbaar maken
Stimuleren van actieve verplaatsingen
Stimuleren van actieve vrije tijd
Beeld gemaakt door Atelier Romain.
Info over de interventie
Wat?
Rustplekken in de publieke ruimte zijn een voorwaarde voor een beweegvriendelijke omgeving. Ze ondersteunen minder mobiele mensen om toch te wandelen en te fietsen naar bijvoorbeeld de winkel. Rustplekken zorgen er ook voor dat wandelaars en fietsers langer kunnen wandelen en fietsen omdat ze makkelijk pauzes kunnen nemen onderweg. De locatie van rustplekken is belangrijk. Ze verhogen bijvoorbeeld de beweegvriendelijkheid langs wandel- en fietsroutes, geven ruimte voor een pauze bij (publieke) sportvoorzieningen of brengen ons tot rust in parken, pleinen en op aangename (groene) verblijfsplekken.
Welke drempels tot toegang worden verlaagd?
Met rustplekken op strategische plaatsen (onderweg naar de winkel, aan een speel- of sportplein, in een parkje, ...) geef je bewoners de mogelijkheid om tot rust te komen en elkaar te ontmoeten in de publieke ruimte. Een omgeving met een kwalitatieve rustplek is aantrekkelijker om te bezoeken en met elkaar af te spreken. Voor minder mobiele mensen zijn ze makkelijker te bereiken als ze onderweg even kunnen rusten.
Antwoord op (gezondheids)uitdagingen?
Een kwalitatieve rustplek kan de beweegvriendelijkheid van de omgeving verhogen en de sociale contacten in de buurt versterken. Dit heeft een positieve impact op onze fysieke en mentale gezondheid. Prikkelarme rustplekken, zoals luwte-oases, ondersteunen ons mentaal welbevinden en verminderen geluidsoverlast.
Uitvoering van de interventie
Randvoorwaarden?
De rustplekken moeten niet alleen kwalitatief worden ingericht, maar ook strategisch gekozen. Ga na waar de bewoners het meeste nood hebben aan rustplekken: op weg naar de markt, naar een andere dienst of ter hoogte van het buurtpark? Het is ook belangrijk dat deze plekken ook na inrichting goed onderhouden worden.
Koppelkansen?
Een rustplek kan gekoppeld worden aan tal van gezonde voedsel- en beweeginitiatieven. Het verhoogt enerzijds de bereikbaarheid van een plek, maar ook de zichtbaarheid, de verblijfskwaliteit en de ontmoetingskansen. Rustplekken kunnen ook gekoppeld worden aan een groenblauwe inrichting van straten, pleinen en parken.
Quick win?
Een rustplek hoeft niet per se groot te zijn en kan ook met relatief eenvoudige ingrepen gerealiseerd worden. Plaats bijvoorbeeld een bankje aan de gemeentelijke volkstuin, aan de trage weg richting de supermarkt of op het dorpsplein.
Strategische interventie?
Wanneer je werkt aan de beweegvriendelijkheid of nieuwe projecten realiseert in een buurt, denk dan na over het strategisch plaatsen van rustplekken. Bekijk welke routes mensen nemen en de locaties waar ze elkaar ontmoeten en neem dit mee in het ontwerp. De walkabilityscore kan je helpen om in beeld te brengen waar de kans groot is dat veel mensen een bepaalde route nemen.
Inspirerende voorbeelden
Luwte-oases
Luwte-oases zijn rustige en beschutte plekjes met een uitgesproken lokaal en buurtgericht karakter. Ze bieden als het ware ‘om de hoek’ een kleine, groene oase met rust, schaduw en frisse lucht waar je vooral natuurlijke geluiden van vogels, bomen of water hoort. Het zijn geborgen plekjes in de publieke ruimte waar je je kan concentreren of ontspannen en vertragen. Het programma Luwte-oases ontwikkelde een ontwerpgids voor de realisatie van zulke prikkelarme plekjes in de publieke ruimte. Bij het nadenken over luwte zijn ook gezondheidsvraagstukken, onthardingskansen, groenbeleving, biodiversiteit en sociale inclusie belangrijke parameters. De focus ligt op integrerende maatregelen die bijdragen aan verschillende kwaliteiten van een luwte-oase.
Beeld: Departement Omgeving - Programma Luwte+Oases
Zitbankenroute
In 2022 werden in Moorslede en in deelgemeente Dadizele twee nieuwe zitbankroutes uitgewerkt. Dat zijn wandelroutes door het dorp, waarbij wandelaars om de twee- à driehonderd meter even kunnen uitblazen op een zitbank. Ze starten en eindigen aan de woonzorgcentra en zijn er speciaal gekomen voor iedereen die minder mobiel is. Ook andere gemeenten hebben dergelijke zitbankenroutes uitgewerkt, zoals Brugge, Deinze, Gistel en Koksijde.
foto © Koksijde
Gevelbanken
Gemeenten kunnen zelf banken installeren of ondersteuning of subsidies bieden voor gevelbanken op plekken waar weinig plaats is voor ontmoeting in de publieke ruimte. Dit kan heel lokaal de samenhang in de buurt verbeteren omdat de kans op sociale contacten stijgt. In verschillende gemeenten, zoals Leuven en Mechelen, kan je een gevelbank of picknicktafel aanvragen. Hiermee wil de gemeente de samenhang in de buurt versterken en buren de kans geven om op straat samen te komen. Gevelbanken zijn een handig middel om spontane ontmoetingen en een positief gevoel in de publieke ruimte te versterken.
foto © stad Mechelen
Parckfarm (Brussel)
De grote picknicktafel is een initiatief van Parckfarm, dat allerlei activiteiten organiseert rond gezonde voeding (workshops, scholenwerking, themawandelingen, ...) bij hun serre en moestuinen. De picknickbank fungeert als rust- en ontmoetingsplek en zet het initiatief in de kijker. Parckfarm – Une ferme sociable à Tour et Taxis !
Lakenpark (Leiden)
Belangrijke verbindingswegen voor actieve verplaatsingen hebben nood aan rustplekken. Bij bestaande verbindingswegen zonder bankjes kunnen die gewoon worden toegevoegd, bij nieuwe of vernieuwde verbindingswegen kan de restplek onderdeel worden van het ontwerp. Groene oase met knipoog naar Zangeres Zonder Naam (stad-en-groen.nl)
Samentuin ‘t Zwaantje (Merksem)
Een rustplek kent een uitgesproken koppelkans. Een rustelement toevoegen langs gezonde voedselinitiatieven (hier een samentuin) of langs beweegvriendelijke elementen brengt mensen samen en creëert een kwalitatieve verblijfsplek.
Samentuin 't Zwaantje | Transitie Merksem