Toegang tot water
Stimuleren van actieve vrije tijd
Beeld gemaakt door Atelier Romain.
Info over de interventie
Wat?
Toegang tot water in de publieke ruimte verwijst naar de mogelijkheid voor bewoners om water te ervaren, te gebruiken of zich nabij water te bevinden. Dit kan verschillende schaalniveaus omvatten, zowel rivieren, kanalen, vijvers, fonteinen, waterpleinen als drinkwaterpunten. Een toegankelijke wateromgeving betekent niet alleen dat water aanwezig is, maar ook dat mensen het veilig en gemakkelijk kunnen bereiken en gebruiken, bijvoorbeeld via toegankelijke oevers, zitplekken, wandelroutes langs water of speelwater.
Welke drempels tot toegang worden verlaagd?
Toegang tot water kan verschillende barrières verminderen, vooral voor kwetsbare groepen. Verkoeling door water is bijvoorbeeld belangrijk voor ouderen, jonge kinderen en mensen met gezondheidsproblemen. Kwetsbare wijken hebben vaak minder kwalitatieve buitenruimtes. Publieke waterplekken in zulke wijken kunnen deze ongelijkheid helpen verkleinen.
Antwoord op (gezondheids)uitdagingen?
Toegang tot water draagt bij aan het aanpakken van verschillende gezondheidsuitdagingen, zoals hittestress door klimaatverandering, gebrek aan beweging, mentale stress en verminderde mentale gezondheid. Wateromgevingen zorgen voor verkoeling, stimuleren wandelen, verblijven, spelen en ontmoeten, wat zowel de fysieke als mentale gezondheid ondersteunt.
Uitvoering van de interventie
Randvoorwaarden?
Toegang tot water in de publieke ruimte kan variëren van een kleinschalig watertappunt tot een publieke zwemzone. Veiligheid is een belangrijk aandachtspunt wanneer er gezwommen of gespeeld kan worden in of nabij water of wanneer een belevingsroute bijvoorbeeld langs een rivier of vijver loopt. Zorg voor een veilige oeverinrichting en goede zichtbaarheid bij publiek toegankelijke oevers en wandelroutes langs het water. Bij zwem- en speelwater is ook de ecologische kwaliteit en proper water belangrijk.
Koppelkansen?
Toegang tot water kan gekoppeld worden aan meerdere beleidsdomeinen: overstromingsmaatregelen voor klimaatadaptatie, zoals waterpleinen en wadi’s, kunnen interessante belevings- en speelplekken worden. Integreer water in de publieke ruimte maximaal met het versterken van groene inrichting en biodiversiteit door, waar mogelijk, een natuurlijke inrichting te voorzien. Routes langs het water zijn interessante beleeftrajecten voor wandelaars en fietsers.
Quick win?
Snel uitvoerbare ingrepen spelen in op het aanbod dat er al is en maken dit toegankelijker, bijvoorbeeld: publieke toegang tot bestaande waterkanten en zitplekken en betere wandelroutes langs het water voorzien. Ook kleinschalige ingrepen zoals watertappunten of een waterspeelelement kunnen quick wins zijn.
Strategische interventie?
Onderzoek in welke buurten een tekort is aan toegang tot water, in combinatie met een hoge walkability of woondichtheid in de buurt. Toegang tot water kan dan versterkt worden via gerichte initiatieven of door deze interventie te koppelen aan de ontwikkeling van blauwgroene netwerken in de stedelijke omgeving. Denk aan bijvoorbeeld bioswales, wadi’s, minibosjes, ... waar belevings- en ontmoetingsplekken ook een plaats in kunnen krijgen. Herontwikkeling van kades en waterfronts en het opnieuw openleggen van waterlopen in het kader van stadsvernieuwingsprojecten zijn belangrijke strategische aanknopingspunten voor meer waterbeleving.
Inspirerende voorbeelden
Een wadi als spelelement
Kontich werkt aan een veilige en klimaatbestendige inrichting van de publieke ruimte. Langs de Edegemsesteenweg is in 2018 een strategische regenwateras aangelegd die de groenblauwe verbinding maakt tussen het centrum en de vallei van de Edegemsebeek. Een waterplein, wadi’s en open grachten maken van de omgeving een veilig en duurzaam openbaar domein, waar ook waterbeleving een plaats krijgt. © Aquafin
Kind & Samenleving maakte een visietekst op over speelvriendelijke wadi’s.
Die reikt interessante aandachts- en aanknopingspunten aan om hiermee aan de slag te gaan.
Water om mee te spelen (Antwerpen)
Speelprikkels toevoegen in parken en op pleinen kan bijvoorbeeld met speelfonteinen. Park Spoor Noord in Antwerpen telt enkele speeltuinen, maar ook een speelvijver en speelfonteinen voor kinderen. De fonteinen van Park Spoor Noord | Antwerpen © Stad Antwerpen
Op naar meer open zwemwater
Publiek zwemwater zet aan tot bewegen en samenkomen. Er is ook veel vraag naar. Rivieren, vijvers en meren hebben een groot potentieel om ook ‘open zwemwater’ te zijn. Een potentieel dat ondanks de versoepeling in regelgeving sinds februari 2024, in heel wat gemeenten nog nauwelijks wordt benut. Met deze veranderde Vlaamse wetgeving zijn de lokale besturen aan zet om initiatief te nemen. Maar waar in je gemeente kan openzwemwater gecreëerd worden? Waterland begeleidt lokale besturen richting permanente (vrije) zwemzones, rekening houdend met bijvoorbeeld potentiële vervuilingsbronnen, bevaarbaarheid, ecologische waarde, ... Meer informatie vind je hier.
In de zomer van 2024 werd in Antwerpen het Bonapartedok aan het MAS opengesteld als proefproject. In de zomer kan je er nu permanent zwemmen. Een ander interessant voorbeeld is de zwemvijver in park Schoonhoven in Aarschot, waar je ook tijdens het laagseizoen kan zwemmen.