Goedkoop kopen, duur weggooien: voedselverspilling kost gezinnen honderden euro’s per jaar

“Net iets meer dan een derde van de deelnemers aan de DietWise-studie gaf aan dat ze te veel voedsel weggooien. Ze geloven ook dat ze door minder voedsel te verspillen, een aanzienlijk deel van hun huishoudbudget kunnen besparen”, zegt Caroline Coeckelbergh van het Vlaams Instituut Gezond Leven vzw, dat lid is van het consortium o.l.v. KU Leuven. ”Bijna de helft van de respondenten stelt het weggooien van voedsel gelijk aan het weggooien van geld. Eén op de drie respondenten zei ook bezorgd te zijn over de hoeveelheid geld die in hun huishouden verloren gaat door voedselverspilling.” 

69 kilo voedsel in de vuilbak

Volgens Eurostat gooide de gemiddelde Europeaan alleen al in 2025 ongeveer 69 kilogram voedsel weg, met een waarde van ongeveer 155 euro. Dit betekent dat de totale verspilling opliep tot ongeveer 450 miljoen euro.

Ook Vlaamse cijfers tonen hoe snel ‘goedkoop kopen’ kan omslaan in ‘duur weggooien’. De Openbare Vlaamse Afvalstoffenmaatschappij (OVAM) stelt dat per inwoner jaarlijks gemiddeld 37 kilogram voedsel in de vuilbak verdwijnt. Vlaamse huishoudens gooien samen ongeveer 240.000 ton voedsel weg, wat betekent dat elk gezin gemiddeld 508 euro aan eetbaar voedsel weggooit (EMIS/VITO, 2024). 

Gebrek aan planning

Volgens de DietWise-onderzoekers hangt voedselverspilling meestal samen met een gebrek aan planning bij het boodschappen doen. Slechts 16% van de deelnemers gaf in de enquête aan te gaan winkelen met een exact idee van hoeveel en welke producten ze nodig hebben. Slechts één op de vijf doet boodschappen met een vooraf opgestelde lijst. Hierdoor kopen ze meer dan ze nodig hebben, waardoor heel wat voedsel uiteindelijk in de vuilbak belandt.  

“Opmerkelijk was dat een veel groter deel van dezelfde respondenten aangaf dat ze weten hoeveel geld ze kunnen uitgeven tijdens het winkelen. Dit toont aan dat mensen bij het boodschappen doen vooral rekening houden met hun budget en minder met het vooraf plannen van concrete maaltijden of ingrediënten”, merkt Caroline op. Volgens de expert begint efficiënt boodschappen doen thuis, door de koelkast en voorraadkasten te controleren en een lijst te maken van ingrediënten voor geplande maaltijden.

Vooral voor mensen in een kwetsbare situatie kan plannen moeilijker zijn. Wanneer het dagelijks leven al veel  energie vraagt, bijvoorbeeld door financiële stress of tijdsdruk, blijft er minder mentale ruimte over om maaltijden vooruit te plannen of de voorraad thuis te controleren. 

Grote verschillen tussen landen

Uit de enquête blijkt dat er op vlak van voedselverspilling en planningsgewoonten bij het boodschappen doen aanzienlijke verschillen zijn tussen landen. In België gaf 40% van de respondenten aan serieus stil te staan bij de kost van verspild voedsel. Dat is minder dan in Litouwen, waar één op de twee hierover nadenkt, en in Griekenland, waar dit cijfer oploopt tot zeven op de tien. Belgische consumenten plannen wel vaker hun aankopen. Eén op de vier Belgische respondenten doet boodschappen met een vooraf opgestelde boodschappenlijst, vergeleken met één op de drie in Litouwen en één op de zes in Griekenland. 

Gratis kookassistent

Om bestaande gewoonten te helpen verbeteren, zal het DietWise-project een slimme tool ontwikkelen: de RecipeWatch, die gezonder en duurzamer koken ondersteunt. De toepassing fungeert als een praktische kookassistent en helpt gebruikers navigeren door de overvloed aan onlinerecepten. Met behulp van artificiële intelligentie analyseert RecipeWatch onlinerecepten en stelt aanpassingen voor om minder gezonde of minder duurzame ingrediënten te vervangen door betere alternatieven. Dat helpt mensen om recepten te kiezen die passen bij hun budget, gezondheid en dagelijkse kookpraktijk. Door mensen te ondersteunen bij het kiezen en aanpassen van recepten, wil het project bijdragen aan meer doordachte kook- en aankoopkeuzes, wat op termijn ook voedselverspilling kan helpen verminderen. 

Niet méér informatie, wel andere aanpak

“Wij stellen voor om de oplossing vanuit een andere invalshoek te bekijken”, zegt Coeckelbergh. “Hoewel het essentieel is om het grote publiek voortdurend te informeren over gezondere en duurzamere voedingskeuzes, geloven wij dat aanbevelingen veel effectiever zouden zijn als ze mensen bereiken op het moment waarop ze hun dagelijkse keuzes maken, namelijk wanneer ze beslissen wat ze koken en eten. Vandaag staat het internet vol met tegenstrijdige, gefragmenteerde en soms misleidende voedingsinformatie. In zo’n ‘lawaaierige’ omgeving is het gemakkelijk om de weg kwijt te raken of fouten te maken. Daarom wil dit project niet nog meer informatie toevoegen, maar een andere aanpak bieden: samen met receptontwikkelaars en gebruikers duidelijke, wetenschappelijk onderbouwde aanbevelingen rechtstreeks integreren in recepten en hun gebruikscontext. Het uiteindelijke doel van DietWise is om zoveel mogelijk mensen te helpen gezonder en duurzamer te eten, terwijl voedselverspilling en onnodige uitgaven worden verminderd. Zo pakken we zowel de volksgezondheid, als economische en milieu-uitdagingen aan.” 

Deze enquête werd uitgevoerd in mei 2025 in België, Litouwen en Griekenland. De kwetsbaarheid van de deelnemers werd beoordeeld op basis van hun sociaaleconomische status, leeftijd (18–21 jaar of ouder dan 60) en het behoren tot een etnische minderheidsgroep. De studie werd uitgevoerd door Metron Analysis, met 150 respondenten in Litouwen, 173 in België en 159 in Griekenland. De gegevens werden geanalyseerd door het Prolepsis Institute in Griekenland. Doordat de steekproef relatief klein was, is er enige voorzichtigheid nodig bij het generaliseren van de resultaten naar de hele bevolking.