Ook Nederland wil financiële beloning voor zwangere vrouwen die stoppen met roken

Geschat wordt dat in ons land zes à elf procent van de zwangere vrouwen roken. En dat is niet zonder gevolg: kinderen die in de baarmoeder worden blootgesteld aan de schadelijke stoffen van tabaksrook hebben meer kans op vroeggeboorte, astma en andere ernstige gezondheidsproblemen. Veel toekomstige mama’s willen wel kappen met de sigaret, maar dat is moeilijk, gezien de sterk verslavende werking van nicotine. Zonder hulp lukt het vaak niet.  

Financiële beloning als extra motivatie

In Engeland hebben zwangere vrouwen daarom sinds 2023 niet alleen recht op rookstopbegeleiding en nicotinevervangers, maar ook op een financiële beloning. Als ze een rookstoppoging ondernemen én rookvrij blijven, ontvangen ze voor 400 pond aan cadeaubonnen. “Op voorwaarde dat ze kunnen bewijzen dat ze niet hebben gerookt, iets wat tijdens de consultatie met de vroedkundige wordt gecontroleerd met een CO-meter (koolmonoxidemeter). Die detecteert hoeveel CO er in de uitgeademde lucht zit”, legt Pieter Debognies uit. “Is dat 0 tot 3 ppm (parts per million), dan ben je een niet-roker of heb je heel lang geleden gerookt. Bij meer dan 10 ppm ben je een recente of regelmatige roker. Wie slaagt voor de test, krijgt een cadeaubon.”

In de eerste maand van het rookstopprogramma wordt er wekelijks een voucher van 20 pond uitgereikt. De volgende maanden van de zwangerschap is dat maandelijks 20 pond. Na de bevalling worden er nog twee extra consultaties voorzien: eentje na vier weken en eentje na twaalf weken. Is de vrouw op die momenten nog steeds rookvrij, dan krijgt ze respectievelijk 100 en 60 pond extra. 

Geen alcohol, wel luiers

Voor alle duidelijkheid: de vouchers kunnen niét worden gebruikt om tabak, alcohol of gokproducten te kopen. Wel voor bijvoorbeeld luiers, een kolftoestel, babyvoeding of gewoon de dagelijkse boodschappen. “Dat is zeker voor mensen met een lager inkomen een bijkomende stimulans, en zij zijn toch de belangrijkste doelgroep”, zegt Pieter. “Want zagen we vroeger nog vrij veel hoogopgeleide rokers, vandaag zijn het toch vooral mensen met een lage sociaaleconomische status die roken. We merken ook dat hoogopgeleide vrouwen tijdens hun zwangerschap sneller stoppen en dit op eigen houtje. Zij doen minder beroep op begeleiding.” 

Twee tot drie keer meer slaagkans

De definitieve resultaten van de Britse aanpak komen er dit jaar aan, maar de onderzoeksprojecten die eraan voorafgingen zijn duidelijk: zwangere vrouwen die de cadeaubonnen krijgen in combinatie met rookstopbegeleiding, hebben twee tot drie keer meer kans om succesvol te stoppen dan zij die enkel coaching volgen.  

Toch blijven er nog enkele vragen onbeantwoord. Bijvoorbeeld: hoe hoog moet het bedrag zijn om effect te hebben? Op welke momenten moet je een beloning geven en welke som koppel je daar dan aan? En worden die vrouwen nu in de eerste plaats gemotiveerd door het geld of door het feit dat ze een gezond kind willen? “De beloning geeft natuurlijk wel een kortetermijndoelstelling”, zegt Pieter. “Doe je het voor de gezondheid van je kind, dan zie je het resultaat pas over negen maanden. Maar de vouchers worden elke maand uitgekeerd en zijn veel tastbaarder. Dat maakt het haalbaarder.”

Een andere valkuil is de partner, want ook meeroken kan schadelijk zijn. Daarom wordt vanaf dit jaar ook de partner van de zwangere vrouw betrokken in het Britse rookstopprogramma. Als die ook stopt met roken, kan die 100 pond (114 euro) verdienen. 

Kosteneffectieve aanpak

En dan is er nog het ethische aspect. Er is geen bewijs voor gevonden in de pilootstudies, maar misschien beginnen sommige vrouwen wel te roken om die 400 pond te krijgen? Waarom zou je geld geven aan iemand die ongezond gedrag stelt? En waarom krijgen niet-rokers dan geen beloning? Kortom, het is niet altijd zo heel duidelijk wat de meerwaarde hiervan is voor de maatschappij.  

“Daarom is het voor de publieke opinie belangrijk om dit goed te kaderen”, weet Pieter. “In Nederland is dit idee ook al gelanceerd en ongeveer een derde van de Nederlanders vond de cadeaubonnen een goed plan. Maar na een korte uitlegvideo verdubbelde het aantal voorstanders naar ruim zestig procent. Om draagvlak te creëren bij de brede bevolking, moet je dus goed uitleggen dat dit een zeer kosteneffectieve aanpak is. Met andere woorden: het is voor de samenleving goedkoper om 400 euro aan elke rokende, zwangere vrouw uit te keren dan om de gezondheidskosten te dragen die worden veroorzaakt als ze blijven roken. Op jaarbasis kost een roker gemiddeld 500 euro méér dan een niet-roker. De prijs van tabak voor de gezondheid is zo hoog dat bijna alles wat je doet rond tabaksontmoediging minder duur is dan wat je in de toekomst zal betalen als mensen blijven roken.” 

Ook in ons land?

In Nederland zijn gezondheidsprofessionals inmiddels helemaal mee met het Britse verhaal. Daar werden al enkele lokale pilootstudies met een dergelijke financiële beloning uitgevoerd en nu bekijkt men in welke mate dit systeem nationaal kan worden geïntroduceerd. “Vanuit gezondheidsstandpunt zijn er dan ook weinig argumenten om dit niet te doen”, zegt Pieter. “Maar een overheid houdt rekening met de publieke opinie en als je die niet voldoende informeert, zal er veel onbegrip zijn. Bovendien wordt de winst van zo’n initiatief pas duidelijk ná de beleidsperiodes.” 

“In tijden van besparingen is het niet evident om te investeren in een project dat een grote impact heeft op de begroting en waarvan het resultaat pas zichtbaar is bij de volgende regering. Toch willen we de cadeaubonnen ook in ons land graag op de politieke agenda omdat ze echt wel een groot verschil kunnen maken. Investeren in rookstopprogramma’s draagt bij aan een kansrijke, rookvrije start en kan helpen om gezondheidsongelijkheid te verkleinen.”