Samen zaaien, samen oogsten, samen koken: ‘Onzen Hof' in Westerlo maakt gezonde voeding voor iedereen toegankelijk

“Er was een duidelijke nood. Mensen gaven aan dat ze geen toegang hadden tot vaak dure verse voeding”, vertelt Greet Meulenbergs, projectmedewerker bij OCMW Westerlo. “En zelf groenten kweken? Voor wie in een appartement woont, is dat gewoon geen optie.” Vanuit die realiteit werd ‘Onzen Hof’ geboren.

“Ons doel is tweeledig”, vult haar collega Ilse Warnier aan. “Enerzijds willen we mensen samenbrengen. En dat lukt ook: ‘Onzen Hof’ verbindt dorpsbewoners. In de tuin vallen de verschillen tussen mensen weg. Daar is er altijd iets om over te praten: groenten, de zon en de regen. Iedereen is met hetzelfde bezig. We bereiken een mooie mix, van mensen met een vluchtverhaal tot mensen met een fysieke beperking. Die diversiteit maakt onze samentuin net zo krachtig. Iedereen brengt z’n eigen ervaring en talent mee. Zo hebben vluchtelingen vaak al veel kennis over hoe ze groenten uit hun land van herkomst moeten kweken. In de tuin worden zij gezien als experts. Ze leren anderen nieuwe dingen en oefenen zelf ondertussen hun Nederlands. Een win-win!”

“Anderzijds zetten we sterk in op educatie. Mensen leren hier niet alleen hoe ze zelf groenten kunnen kweken, maar ontdekken ook nieuwe groenten en wat je ermee kan doen. Sommigen weten niet wat peterselie is. En twee jaar later zeggen ze: ‘Zeg Ilse, in die supermarkt hebben ze niet eens peterselie!’ Dat is voor mij het bewijs dat ze echt gegroeid zijn. Voor veel mensen is zo’n project echter wel een grote stap. Daarom proberen we de drempels zo laag mogelijk te houden.”

Gratis deelname

- Betaalbaar -
Door deelname gratis te maken, bijvoorbeeld. Greet: “In de opstartfase kregen we subsidies van de Vlaamse Landmaatschappij (VLM) en ondersteuning van Velt vzw. Hierdoor hadden we de kennis en de financiële middelen om het project op poten te zetten. Nu de tuin draait, zijn de lopende kosten vrij beperkt. De locatie is al eigendom van het lokaal bestuur. De lessen geven we ondertussen zelf, soms met hulp van vrijwilligers. Af en toe kopen we zaden of plantgoed aan. Daarvoor voorziet het lokaal bestuur een jaarlijks budget van 750 euro, waarvan we meestal maar 200 tot 300 euro nodig hebben.”

Begeleiding en inspraak

- Bruikbaar -
Ook zij die eerder weinig of geen tuinervaring hebben, kunnen in ‘Onzen Hof’ terecht. “De mensen die naar hier komen, hebben vaak geen ruimte in hun hoofd door al hun zorgen”, weet Greet. “Tegen hen kan je niet zeggen: ‘Hier is een perceel. Trek uw plan.’ Daarom is er begeleiding voorzien. Elke tuinsessie is opgebouwd volgens een duidelijke planning. We starten samen met een kop koffie en overlopen wat er die dag op het programma staat. Taken worden verdeeld in overleg, zodat iedereen op zijn of haar manier kan bijdragen en we rekening kunnen houden met wat mensen goed of niet goed kunnen. Iemand met rugproblemen, zal uiteraard niet een hele voormiddag gebukt hoeven te staan. Op het einde van elk tuinmoment nemen we ook tijd voor een korte nabespreking: hoe is het gegaan, wat liep goed, wat kan beter? Onze deelnemers krijgen ook inspraak in het groter geheel. Elk jaar doen we een planningsvergadering: dan bespreken we samen wat er in de tuin komt te staan. Zo houden we rekening met ieders voorkeuren en achtergronden. Mensen met zuiderse roots vragen bijvoorbeeld vaak naar aubergine of watermeloen. Dat zien wij dan als onze volgende uitdaging!”

Aanwezigheid van een vertrouwenspersoon

- Betrouwbaar -
In het begin werkte 'Onzen Hof’ met een externe lesgever van Velt vzw, maar ook dan waren Greet of haar collega altijd aanwezig als vertrouwenspersoon. “De uitleg van zo’n lesgever was soms te ingewikkeld, waardoor het belangrijk was dat iemand kon bijspringen, de vertaalslag kon maken en erop toezag dat iedereen mee was en zich verbonden voelde met de groep. Een tip voor andere projecten? Sociale begeleiding is echt nodig.”

Want ook op groepssfeer zet de samentuin sterk in. Nieuwe deelnemers starten met een intakegesprek, zodat ze elkaar beter leren kennen en de begeleiders kunnen inschatten wat iemand nodig heeft om zich goed te voelen in de groep. Greet: “Soms ontstaan er conflicten, dat hoort erbij wanneer mensen samenwerken. Net omdat we bezig zijn met mensen die soms in een geïsoleerde situatie leven, is het belangrijk om die strubbelingen direct te bespreken. Eén onuitgesproken conflict kan voor sommigen al voldoende zijn om af te haken. En dat willen we vermijden.”

“Wanneer het even moeilijk gaat, zetten we extra in op groepsvorming. Een droge zomer of een periode met veel regen kan de oogst flink beïnvloeden. Ook als mensen wegvallen door een verhuis of gezondheidsproblemen, proberen we de groepssfeer te versterken. Want samenhorigheid is echt belangrijk.

Samen koken met de oogst

- Bruikbaar -
En de oogst? Daarmee maken ze bij ‘Onzen Hof’ wel eens warme maaltijden voor de groepsactiviteiten. “Op die manier leren onze mensen de iets specialere groentesoorten kennen”, zegt Greet. “Maar deelnemers mogen de oogst ook mee naar huis nemen. Voor sommigen is het een uitdaging om met onbekende groenten te koken. Daarom geven we recepten mee en koken we soms samen. Zo bouwen deelnemers niet alleen vaardigheden op in de tuin, maar ook in de keuken.”