Van patat tot pastinaak: mobiele sociale kruidenier ‘De Komisse’ in Lokeren brengt betaalbare en gezonde voeding tot bij wie het nodig heeft

Sinds 2023 is ‘De Komisse’ actief in Lokeren. Deze mobiele sociale kruidenier, een initiatief van de stad, brengt betaalbare voeding en andere basisproducten tot bij mensen in een maatschappelijk kwetsbare situatie. “We zijn gestart met de steun van de provincie Oost-Vlaanderen, via een Europese subsidie gericht op plattelandsontwikkeling”, vertelt coördinator Ignace De Block. “Het was dus vanzelfsprekend dat we niet alleen het stadscentrum zouden bedienen, maar ook de wijken en deelgemeenten aandoen.”

Warm onthaal

- Betrouwbaar -
Vandaag bereikt ‘De Komisse’ al zo’n vijfhonderd gezinnen. Toch merken ze dat niet iedereen die recht heeft op deze ondersteuning, er ook effectief gebruik van maakt. “Uit een bevraging blijkt dat vooral het onbekende voor veel mensen een struikelblok vormt”, zegt De Block. “Maar wie die eerste stap eenmaal zet, blijft doorgaans ook terugkomen en vindt aansluiting bij de groep. De uitdaging ligt dus in het overbruggen van die eerste drempel. Daarom zetten we in op een warm onthaal, een vast aanspreekpunt en zoeken we actief naar manieren om barrières te herkennen én weg te werken.”

Volmacht voor wie niet ter plaatse geraakt

- Bereikbaar -
Met acht locaties verspreid over Lokeren, elk met hun eigen openingsuren, is ‘De Komisse’ stevig verankerd in de buurt. Toch is het niet voor iedereen evident om langs te komen. “Sommigen werken in ploegen, anderen zijn minder mobiel of slecht te been”, legt Ignace uit. “Wie niet zelf kan langskomen, kan een volmacht gebruiken. Mensen kunnen die samen met hun lidkaart meegeven aan een familielid, buur of kennis, zodat die in hun plaats de boodschappen kan doen.”

“Daarnaast is het ook niet altijd gemakkelijk om een onbekende plek te bezoeken. Daarom geven we zoveel mogelijk informatie. We hebben een digitaal stadsplan, waar mensen de locatie op voorhand kunnen bekijken. Ook de buslijnen worden op onze website vermeld.”

Samenwerking met partners

- Bekend -
Bekendmaking is een eerste stap om mensen te bereiken. En dat doet ‘De Komisse’ samen met hun partners. Ignace: “We maken het aanbod bekend via heel wat kanalen: de vereniging waar armen het woord nemen, mutualiteiten, huisartsen, maatschappelijk werkers, scholen en ook advocaten die met schuldbemiddeling bezig zijn. Deze partners spelen een cruciale rol in de toeleiding van mensen naar onze diensten. ‘De Komisse’ is ook meer dan een kruidenier. Het is een plek voor ontmoeting, doorverwijzing en rechtenverkenning. Zo kwam het mobiel vaccinatieteam recent nog langs op onze locaties.”

Groenten en fruit!

- Beschikbaar, Betaalbaar -
Mensen hebben niet alleen recht op voeding, maar ook op voldoende gezonde én milieuvriendelijke voeding. Bij “De Komisse” kiezen ze bewust voor een puntensysteem waarin groenten en fruit “goedkoper zijn” zijn dan ongezondere producten. Met een ruim aanbod van groenten en fruit willen we mensen keuzevrijheid bieden. Alleen blijkt dat in de praktijk niet evident.

“De aanvoer staat onder druk”, klinkt het bij Ignace. “We hebben almaar meer klanten, maar tegelijk krijgen we minder via de veilingen en de voedselbank. Bovendien zijn er ook minder reststromen van ketens zoals Colruyt en Aldi. Die afname is deels te wijten aan algemene schaarste en stijgende marktprijzen. Om dat tekort deels op te vangen, zoeken we lokale oplossingen. We werken bijvoorbeeld samen met een lokale witloofteler. Maar zo’n structureel probleem kunnen we niet alleen lokaal oplossen. Daarom zetten we ook in op samenwerking op regionaal niveau, onder meer via Interwaas, de intercommunale die voor ons onderhandelt, bijvoorbeeld met de fruitveiling.”

Onbekend is onbemind

- Bruikbaar -
Is het aanbod van groenten en fruit voldoende groot? Dan kan iedereen kiezen wat die wil en is er geen probleem. Maar is er maar een beperkt aanbod, dan zien ze bij ‘De Komisse’ dat mensen soms wel zaken weigeren. De reden? Ignace: “Uit de tevredenheidsbevraging die we deden bij de klanten bleek dat heel wat mensen bepaalde groenten niet kennen. Of ze weten niet hoe ze die moeten klaarmaken.”

En dus zetten ze in ‘De Komisse’ ook in op bekendmaking van vergeten groenten. “Enerzijds voorzien vrijwilligers proevertjes, een pastinaakpuree bijvoorbeeld”, zegt de coördinator. “Zo weten klanten wat ze met een pastinaak kunnen doen. Ze vertellen dan vaak dat ze het achteraf thuis hebben geprobeerd. Anderzijds delen we recepten en bewaartips uit. Zo maakten we recent gebruik van de groenten- en peulvruchtenfiches van het Vlaams Instituut Gezond Leven. Die vielen erg in de smaak. Zeker die van de groenten die minder gekend zijn, zoals knolraap, pastinaak of witlof. Maar zelfs als een groente wél gekend is, weten mensen niet altijd hoe ze die moeten bewaren of bereiden. Ook die info staat op de fiches.”

Culturele eetvoorkeuren

- Begrip -
Lokeren is een centrumstad met een diverse bevolking, en dus ook met uiteenlopende eetgewoonten. Dat merken ze ook bij ‘De Komisse’. “Proevertjes zijn een mooi middel om mensen iets nieuws te laten ontdekken, maar ze zijn geen wondermiddel. Sommige producten liggen nu eenmaal te ver van wat mensen van thuis uit gewoon zijn. Witloof, bijvoorbeeld. Een paar Afghaanse gezinnen waren daar eerlijk over: “Het is vriendelijk dat jullie dit aanbieden, maar dit eten wij gewoon niet.” Hun voorkeur gaat eerder uit naar pittige, gerechten met tomaat. Daarom gaan we met hen in gesprek: wat missen jullie in ons aanbod? Als het kan, spelen we daarop in met een aanbod dat aansluit bij de verschillende culturele eetvoorkeuren. Zo voegden we op hun vraag vis toe aan het assortiment. Ook via de stock krijgen we signalen: producten die snel verdwijnen, zoals kikkererwten, bieden we nu vaker aan. En toen de vraag naar halalproducten kwam, gingen we actief op zoek in de regio naar een halalslager met overschotten. Die levert nu regelmatig aan ‘De Komisse’.”

Patatten in plaats van aardappelen

- Begrijpbaar -
Een andere culturele achtergrond betekent vaak ook een andere thuistaal. “We proberen ons zo duidelijk mogelijk uit te drukken”, vertelt Ignace. “We kunnen bijvoorbeeld een beroep doen op telefoontolken en onze formulieren zijn beschikbaar in meerdere talen. We werken ook met kleurcodes in ons puntensysteem: rood staat bijvoorbeeld voor één punt. Zo is het visueel duidelijk. Onze vrijwilligers hebben het meeste contact met de klanten. Dus investeren we in hun communicatieve vaardigheden. Zo volgden ze een opleiding taalstimulatie via het Agentschap voor Integratie en Inburgering. Een tip? Gebruik transparante woorden. Zeg liever ‘telefoneren’ dan ‘bellen’, ‘patatten’ in plaats van ‘aardappelen’. Kleine aanpassingen, maar met een groot effect op de begrijpbaarheid.”

Vind het warm water niet uit!

Tot slot, welk goede raad heeft Ignace nog voor wie ook met een mobiele sociale kruidenier wil starten? “Neem voldoende inwerktijd. En vooral: vind het warm water niet uit! Laat je ondersteunen door Sociale Kruideniers Vlaanderen. De kleurcodes hebben wij overgenomen van de sociale kruidenier in Laarne, het productenaanbod om te starten komt van die in Antwerpen.”

En voor beleidsmakers die nog twijfelen: “We nodigen jullie van harte uit om eens een kijkje achter de schermen te komen nemen. Want verhalen van mensen spreken vaak veel luider dan cijfers!”