Gezond Leven en odisee hogeschool zijn op zoek naar 20 zwangere vrouwen die roken

01.08.2017

Dit kwalitatieve onderzoek is de eerste fase in de ontwikkeling van een nieuwe methodiek die helemaal draait rond deze vraag: hoe kwetsbare zwangere vrouwen die roken helpen met een rookvrije start voor moeder en kind?

Kinderen van zwangere vrouwen die blijven roken lopen grote gezondheidsrisico's. Niet alleen tijdens de zwangerschap en in de periode errond, maar gedurende de rest van hun leven.

Ook in Vlaanderen blijven veel vrouwen roken tijdens de zwangerschap. Het VIGeZ en Odisee Hogeschool willen daar iets aan veranderen. We gaan een een nieuwe methodiek ontwikkelen die een (begin van) oplossing wil bieden voor dit complexe maar urgente probleem. Het doel van die nieuwe aanpak is ervoor zorgen dat zwangere vrouwen en hun partner goed kunnen omgaan met hun tabaksverslaving, en dat de zwangere vrouw zelf een rookvrije start kan maken. We willen de einddoelgroep zelf betrekken bij de ontwikkeling van deze interventie. Omdat we geleerd hebben dat dit veel efficiënter is.

Roken tijdens de zwangerschap is een complexe maar schrijnende problematiek waarvoor we een (begin van) oplossing moeten zoeken. We vermoeden dat ook de vrouwen zelf zo’n oplossing wensen. Niet alleen omdat de meeste rokers in ons land willen stoppen, maar ook omdat de zwangerschap een ideaal moment is om dat te doen.

Lageropgeleide vrouwen roken meer tijdens de zwangerschap

Uit verschillende onderzoeksgegevens in Europa weten we dat roken tijdens de zwangerschap sterk bepaald wordt door de socio-economische context. In Vlaanderen blijft gemiddeld ongeveer 10% van de zwangere vrouwen roken, maar in lagere opleidings- en inkomenscategorieën gaat het over veel hogere cijfers. Onder meer uit een onderzoek van SWVG en Kind & Gezin blijkt dit:

“Vóór de zwangerschap is de proportie rokers bij lageropgeleide (geen hoger secundair onderwijs) vrouwen bijna 3 keer groter dan bij vrouwen die minstens hoger onderwijs hebben gevolgd. Tijdens de zwangerschap loopt deze verhouding zelfs op tot een factor 9 en na de zwangerschap tot een factor 7.”

Kansarmoede en gebrek aan mentale veerkracht

Uit een onderzoek van de Ugent en Odisee Hogeschool blijkt dat roken tijdens de zwangerschap ook samenhangt met kansarmoede, depressie en het ontbreken van mentale veerkracht. Stressreductie is voor zwangere vrouwen de belangrijke reden om te blijven roken, gevolgd door plezier en verslaving. Een bredere aanpak, die niet alleen focust op rookstop, is daarom nodig.

Gezondheidsvaardigheden versterken

Voor ons is dit geen verhaal van individuele leefstijl, maar veel meer van kansen krijgen om gezond te kunnen leven. Dat betekent dat we vooral omgevingsfactoren moeten aanpakken en gezondheidsvaardigheden moeten versterken.

We situeren de ontwikkeling van de methodiek in een breed kader van kansarmoede en mentale veerkracht. We gaan er niet vanuit dat we die complexe totaalproblematiek kunnen oplossen door het rookprobleem aan te pakken. Maar wel dat de aanpak van tabaksverslaving, die samenhangt met andere factoren van achterstelling, er mee voor kan zorgen dat de weerbaarheid en mentale veerkracht van deze vrouwen vooruitgaan.

Doelgroepen op de juiste manier bij de aanpak betrekken

De voorbije jaren hebben we gemerkt hoe essentieel de medewerking van de doelgroep, die we willen bereiken, is. We hebben in de ontwikkeling van methodieken, interventies en campagnes verschillende nuttige ervaringen opgedaan met verschillende doelgroepen van lageropgeleide rokers.

Naast de relevante intermediairs, die met de problematiek te maken krijgen, willen we bij de ontwikkeling van deze interventie dus ook de rokende zwangere vrouwen zelf betrekken. We willen op die manier goed aansluiten bij de Vlaamse realiteit. En oplossingen aanreiken binnen dat Vlaamse kader.

Als eerste fase in de ontwikkeling van de methodiek willen we daarom proberen om bij de vrouwen na te gaan hoe zij tegenover roken staan tijdens de zwangerschap. We gaan daarbij op zoek gaan naar hun noden en naar de barrières die er zijn om niet te roken tijdens de zwangerschap.

Bevraging van minstens 20 kwetsbare zwangere vrouwen

We zoeken 20 zwangere vrouwen die willen meewerken. De bevraging zal gebeuren via individuele face- to-face gesprekken. Dit deel van het onderzoek wordt uitgevoerd door één vrouwelijk lid van het team van Katrien de Wilde van Odisee Hogeschool. Dit team heeft veel ervaring met onderzoek over zwangerschap en roken en met kwalitatief onderzoek. We zijn ervan overtuigd dat de onderzoekster dit delicate onderwerp op de juiste manier zal kunnen aanbrengen bij de doelgroep.

De interviews

De interviews zullen plaatsvinden in de periode juni-november en steeds op een plaats waar de ondervraagde zich thuisvoelt (bij haar thuis, in het wijkgezondheidscentrum, …). De duur van het gesprek ligt vooraf niet vast. Dat hangt af van de ondervraagde en het verloop van het gesprek. Belangrijk is dat de ondervraagde zich goed voelt tijdens het gesprek.

Naar wie zijn we op zoek?

We zijn op zoek naar lageropgeleide zwangere vrouwen die roken tijdens de zwangerschap en zich in een kwetsbare positie bevinden. Maar ook naar vrouwen die geïntegreerd zijn in Vlaanderen omdat we een interventie zullen ontwikkelen die een toekomstig antwoord wil bieden op dit specifieke probleem in Vlaanderen.

Concreet

Dat betekent heel concreet:

  • Zwangere vrouwen zonder een diploma secundair onderwijs die (sporadisch) roken tijdens de zwangerschap
  • Leeftijd: 18 jaar en ouder
  • Taal: bij voorkeur Nederlands, maar het interview kan ook in het Duits, Engels of Spaans
  • Vrouwen die vandaag en in de toekomst in Vlaanderen wonen.

Voor de vrouwen die meewerken voorzien we ook een bedankje, in de vorm van een goodie bag ter waarde van 50 euro.

Hoe zwangere vrouwen overtuigen om mee te werken?

Hou deze tips in gedachten:

  • Toon begrip voor het rookgedrag of voor het feit dat stoppen moeilijk is, zo heb je meteen een ingang voor een gesprek.
  • Praat op de juiste toon over roken. Roken tijdens de zwangerschap is een taboe. Veel rokers voelen zich vandaag sowieso schuldig, ook zonder de context van zwangerschap. Een houding die stigmatiseert of beschuldigt zal alleen maar hevige tegenreactie en weerstand uitlokken.
  • Lees nog eens de basisfeiten over roken, zodat je de achtergrond en context van rookgedrag goed kent: roken is een sterke verslaving, die vaak wordt doorgegeven van generatie op generatie. Roken gedijt in een context van achterstelling en kwetsbaarheid en versterkt die factoren. De meeste rokers willen echt graag stoppen, maar dat is niet gemakkelijk.
  • Vermeld dat het onderzoek specifiek gaat over gezondheid, kinderen en roken. Zeg tegen de zwangere vrouw dat we zowel haar als de baby een rookvrije start gunnen.
  • Spreek niet over stoppen met roken of probeer niet de indruk te wekken dat alles daarrond draait. Zeg wel dat stoppen met roken, ook tijdens de zwangerschap, moeilijk is. Het is vallen en opstaan.
  • Zeg ook dat we graag bepaalde zaken te weten willen komen die zij alleen ons kan vertellen. Zodat we daarmee kunnen rekening houden als we samen op zoek gaan naar een oplossing.
  • Wees concreet en zeg wat er verwacht wordt, hoe lang het gesprek zal duren, waar het doorgaat en met wie. Zeg ook:
    • dat het gesprek anoniem is: wat de vrouw tegen de onderzoekster zegt wordt niet gedeeld met anderen (bv. met haar arts). Alle dingen die ze zegt blijven binnen de context van het onderzoek en worden op zo’n manier verwerkt dat het niet herkenbaar is wie wat gezegd heeft.
    • dat de deelneemster een goodie bag krijgt er waarde van 50 euro, om haar te bedanken omdat ze wil meewerken aan het onderzoek

Meer info? Contacteer ons: