Ze zeggen dat… er nog altijd kinderen naar school gaan met een lege brooddoos

"Wat we vooral zien, zijn brooddozen die wel vullen maar niet voeden”, zegt Laura Vandeweghe, senior stafmedewerker gezonde voeding bij Gezond Leven. "En daarnaast heeft bijna één op de tien kinderen thuis niet altijd toegang tot voldoende en voedzaam eten, en dat vertaalt zich niet in een lege brooddoos."

Samen met UGent analyseerden we in 2023 de brooddozen van meer dan duizend kinderen uit 25 Vlaamse basisscholen. Gemiddeld was slechts 35 procent van de brooddoos gevuld met voedingsmiddelen die volgens de voedingsdriehoek de voorkeur krijgen, zoals volkoren brood, groenten, fruit of hummus. In een derde van de brooddozen zat zelfs geen enkel voorkeursproduct: die bestonden volledig uit producten die minder aangewezen zijn of die we beter vermijden, zoals wit brood, charcuterie of choco. Groenten zaten in amper één op de vijf brooddozen. 

Ook opvallend in het onderzoek: de sociaal-economische achtergrond van het gezin speelt mee, maar minder dan verwacht. "Dit is een breed maatschappelijk probleem", zegt Laura. "Het speelt in alle soorten gezinnen." 

Het lage aantal lege brooddozen mag ons niet geruststellen, want er speelt wel degelijk wat. Enerzijds leeft bijna één op de tien kinderen in een gezin dat niet altijd toegang heeft tot voldoende en voedzaam eten. Anderzijds is er het probleem van de nutritioneel lege brooddozen: wel gevuld, maar niet voedzaam. Dat speelt op nog veel grotere schaal, en in gezinnen van alle achtergronden.

"Ook die kinderen die thuis te weinig hebben, kwamen wél met een gevulde brooddoos naar school", benadrukt Laura. “Er speelt dus een armoedeprobleem op school, alleen is het niet altijd zichtbaar. En tegelijk zegt dat veel over hoe hard ouders hun best doen, ook als het thuis moeilijk is. Een lunch kunnen meegeven met je kind is voor ouders in een kwetsbare situatie een absolute topprioriteit."

Het onderzoek liet ook zien waar je die voedselonzekerheid wél opmerkt. Kinderen die het thuis moeilijk hebben, ontbeten vaker niet: bijna een kwart van hen had die ochtend niets gegeten, tegenover een op de tien bij kinderen die geen voedselonzekerheid ervaren. Ze brachten ook vaker geen tussendoortje mee. En honderden kinderen gaven aan dat ze soms of vaak een deel van hun lunch krijgen van een klasgenoot of van de school. "De brooddoos vertelt dus niet het hele verhaal", zegt Laura. 

Evenwichtig eten doet veel met een kind, lichamelijk én mentaal. Kinderen die goed eten, slapen beter, voelen zich beter in hun vel en kunnen zich beter concentreren. Een kind dat 's middags weinig voedzaams meekrijgt, krijgt in de namiddag een dip, wordt prikkelbaar en heeft moeite om mee te volgen.

Ook op lange termijn telt het mee. De kinderjaren zijn een cruciale periode voor het vormen van gewoonten, ook eetgewoonten. Net daarom loont het om kinderen jong te laten kennismaken met een gevarieerd aanbod. Wat ze op jonge leeftijd leren lusten, nemen ze vaak mee tot in de volwassenheid. Zo leg je de basis voor een evenwichtig eetpatroon op lange termijn. 

Ook het beleid heeft hier een hefboom in handen. Via de Vlaamse subsidie Gezonde voeding op school kunnen lokale besturen vandaag al middelen aanvragen om gezonde voeding aan te bieden in scholen op hun grondgebied. Gezond Leven en andere partners zorgen al voor kwaliteitsvol educatief materiaal en richtlijnen voor een gezond aanbod. Positief, maar er is nog werk aan de winkel van zodra kinderen buiten de schoolpoort komen. Zolang ongezonde voeding goedkoper, zichtbaarder en makkelijker beschikbaar is dan gezonde voeding, blijft het voor veel gezinnen moeilijk om gezonde keuzes te maken.