“De maatschappij kan eerlijker. Daar wil ik mijn steentje aan bijdragen”

Aan de zijlijn toekijken met de handen in de zakken: aan Tine Vangroenweghe is het niet besteed. Ze werkte eerst als gezondheidssociologe bij de VUB, maar in plaats van les te geven aan studenten die dan later met de opgedane kennis aan de slag gaan, wilde ze veel liever zélf iets doen voor mensen in maatschappelijke kwetsbare situaties. Toen er acht jaar geleden een vacature ‘gezondheidsongelijkheid’ kwam bij Gezond Leven, was de zaak dan ook gelijk beklonken.

Vanwaar je interesse voor dat thema?  

“Omdat de maatschappij niet eerlijk is terwijl het wel eerlijker kán. Daar wil ik mijn steentje aan bijdragen. Ik zou het fijn vinden als ik op het einde van de rit kan zeggen: ik heb gezien dat er iets niet goed gaat, ik heb geprobeerd om het beter te maken en ik ben daarin geslaagd.” 

Gezondheidsongelijkheid is een vage term. Wat betekent het voor jou?

“Vandaag is de wereld zo ingericht dat bepaalde groepen kansen missen. Dat ze minder makkelijk aan gezonde voeding geraken, dat bewegen moeilijker is, dat hun mentale gezondheid een uitdaging is. Maar dat erkennen we niet als maatschappij. Ik vergelijk het met het verkeer: onze straten zijn alleen gemaakt voor auto’s, maar dat geven we niet toe, want we zeggen: ‘Neenee, je mag er ook als fietser of voetganger op.’ Maar die fietsers en voetgangers trekken wel altijd aan het kortste eind. De bochten zijn niet op hun maat, de verkeerslichten zijn zo afgesteld dat de auto’s eerder doorkunnen. Maar dat zie je niet meteen. Gezondheidsongelijkheid is even onzichtbaar. Maar de mensen die gezondheidsongelijkheid ervaren, zijn wel vaker ziek en gaan wel vroeger dood. ” 

Waarom is het zo belangrijk om gezondheidsongelijkheid uit de wereld te helpen?

“Omdat we anders steeds meer gaan naar een wereld met twee groepen: aan de ene kant zij die gezond zijn en niet inzien dat gezond leven niet voor elke mens haalbaar is. Zij gaan ervan uit dat iederéén ’s avonds nog de energie heeft om een gezond potje te koken of te gaan wandelen. Aan de andere kant staat een groep die daar totaal geen aansluiting bij vindt. De eerste groep ziet niet hoe moeilijk het soms is voor de tweede. Ik zie dat wél en het is mijn job om te kijken wat we daaraan kunnen doen.” 

Wat heb je al concreet gerealiseerd om gezond leven voor mensen in maatschappelijk kwetsbare situaties gemakkelijker te maken?

“Ik denk bijvoorbeeld aan ‘Gezond Groeien’, een project waarmee we op maat gemaakte gezonde maaltijdboxen aan een laag tarief aanbieden aan jongeren en gezinnen in jeugdhulp. De ingrediënten worden aan huis geleverd, met recepten die in duidelijke stappen en met foto’s worden uitgelegd. Ik ben ervan overtuigd dat zoiets hen echt kan helpen om de drempels naar gezonde voeding te overwinnen.” 

Heb je een voorbeeld?  

“Er was een mama die selder in haar maaltijdbox vond en zei dat ze dat nooit zelf zou kopen. Ik begreep dat, want ik koop dat ook nooit, tenzij voor in de soep. Ze gaf de klaargemaakte selder in stukjes aan haar kind en het kind lustte dat. Ik vond dat heel chique, want ik vind het ook moeilijk om iets aan mijn zonen te geven dat ik zelf niet eens graag eet. Die mama was trots op haar kind, de begeleiders waren trots op haar omdat ze dat had gemaakt en zij begon te voelen dat ze ook trots op zichzelf kon zijn. Als ik dat zie, krijg ik echt een warm gevoel vanbinnen. Dan besef je pas hoe voorzichtig we moeten zijn met te zeggen wat mensen in een maatschappelijk kwetsbare situatie moéten doen en eerder moeten erkennen wat ze wél al doen en kunnen. Want de meeste van hen zijn gewoon bezig met overleven.” 

Op welk project ben je nog trots?

“Op ons project procesbegeleiding waarbij we een jaar lang in een jeugdhulporganisatie gaan kijken wat gezonde voeding voor hen betekent, hoe het in hun werking past en wat ze nog zouden kunnen doen om gezondere maaltijden aan te bieden aan de kinderen en gezinnen die ze begeleiden. Dan merk je dat je met kleine aanpassingen een groot verschil kan maken in je gezond voedingsbeleid.” 

Hoe gezond is het voedingsbeleid in je eigen gezin?

“Ik ben zeker niet de gezondste van de collega’s. Ik eet graag choco. (lacht) Maar misschien is dat wel een goede zaak, want als je het zelf gemakkelijk vindt om die ongezonde dingen te schrappen, sta je waarschijnlijk anders tegenover je doelgroep. Ik begrijp tenminste dat mensen het moeilijk vinden om die choco te laten staan, want wat doe je anders op je boterham? Maar er zijn thuis ook wel dingen veranderd sinds ik bij Gezond Leven werk.” 

Zoals?

“We gaan veel meer in gesprek met onze drie zonen over eten. Als er iets op tafel staat wat ze nog niet lusten, zal ik toch vragen om eens te proeven, want 'wie weet lust je het nu wel al'. Dat zou ik vijf jaar geleden nooit gedaan hebben. Ik lustte bijvoorbeeld ook geen erwtjes, ik slikte die altijd snel door. Maar ik heb daar echt aan gewerkt en ondertussen kan ik al zeggen dat er één gerecht met erwten is dat ik lust: macaroni met zalm en erwtjes. Zo zien de jongens dat ik daarin groei, dat vind ik echt belangrijk. En ik ben daar dan ook fier op en dat toon ik hen ook. Want het is niet omdat je voor Gezond Leven werkt dat gezond leven zo vanzelfsprekend is. Als het zo evident zou zijn, is het immers wel héél raar dat we het niet allemaal vanzelf doen.” 

Welke misverstanden bestaan er over gezondheidsongelijkheid?  

“Dat je voor iedereen gelijk moet doen. Nee, je moet voor iedereen éérlijk doen. Want niet iedereen is hetzelfde: ik kan met mijn budget veel meer gezonde dingen kopen dan sommige anderen. Als er in jouw leven veel dingen moeilijk lopen, moet je méér ondersteuning krijgen dan iemand bij wie alles vlot loopt. En dan gaat het niet alleen over geld, maar ook over motivatie en de ruimte die je in je hoofd hebt om een keer iets nieuws te proberen.”  

Wat zijn de grootste uitdagingen in je job?

“Niet belerend overkomen. We bedoelen het niet zo, maar soms gebruiken we een verkeerd woord, begrijpen we elkaar niet genoeg, zijn er vooroordelen… Ik wil me niet bemoeien met wat iemand eet of hoeveel die beweegt. Maar ik wil wél dat iedereen de kans heeft om gezond te eten en genoeg te bewegen. Want in tegenstelling tot wat mensen denken, is dat niet alleen een vrije keuze. Ook onze omgeving speelt een grote rol. De supermarkt die vol ligt met ongezonde producten, de verleidingen van reclame, … we worden langs alle kanten gepusht richting ongezond. Kijk maar hoe weinig groenten je in een restaurant krijgt. Of hoe weinig beweegkansen er zijn op het werk.” 

Zie je dan nergens een positieve evolutie?

“Ja, jawel. Ik ben een kind van de jaren negentig. Aperitieven, dat was chips. Maar nu ligt op dat aperitiefbordje toch al vaker een wortel of een kerstomaatje. Dikwijls met een cocktailsaus, maar toch, het is er tenminste. Fijn dat dit vandaag al meer als norm wordt gezien. Daaraan merk je dat die veranderingen wel mogelijk zijn.” 

Tegen welke drempels loop je aan?

“Tijd. Iedereen wil wel werken rond gezonde voeding, want “dat is toch belangrijk”, maar niemand heeft er tijd voor. Zeker niet in jeugdhulp, waar ze dikwijls van de ene crisis in de andere rollen. Maar eigenlijk gaat het over heel gewone, dagdagelijkse dingen die niet veel tijd vragen, zoals bijvoorbeeld een jongere mee laten helpen in de keuken. Of een ouder die op bezoek is eens een appel laten snijden.” 

“Vaak denken begeleiders ook dat gezond megagezond moet zijn en dat ze bijvoorbeeld geen frieten meer mogen geven aan de leefgroep. Maar dat hoeft niet. Het gaat ook niet altijd alleen maar om meer groenten of fruit eten. Ik herinner me een niet-begeleide minderjarige vluchteling die een hele dag op z’n bed lag en die foto’s toonde van wat hij thuis at. Waarop een begeleider voorstelde om dat gerecht eens samen te maken. Ook daar gaat het om: om dat warme gevoel van je erkend en gezien te voelen. Eten is zoveel meer dan voeding alleen.” 

Waar liggen de grootste kansen om gezondheidsongelijkheid te verkleinen?

“Het is niet zwaar om een pak melk op te heffen. Maar dat pak twee dagen lang vasthouden, is wél lastig. Die mensen hebben niet gewoon eens ‘een moeilijk momentje’, die zitten permanent in een stresssituatie. Als we gezondheidsongelijkheid willen verkleinen, moeten we er ofwel voor zorgen dat het pak weg is, ofwel dat er meer mensen zijn om dat pak samen met hen te dragen. Mensen in maatschappelijk kwetsbare situaties hebben meer mentale ruimte nodig om dingen uit te proberen. Ze zijn zo hard bezig met het nu, ze geraken niet vooruit en blijven ter plekke spartelen. Ze hebben voldoende inkomen nodig en een dienstverlening die niet zo controlerend is, maar die rekening houdt met hun leven. Als je een leefbudget hebt van 70 euro per week, kán je niks proberen. Dan ben je beperkt tot de gerechten die je kent en waarvan je weet dat ze niet gaan mislukken. Als beleidsmakers beter begrijpen waarom deze mensen het zo lastig hebben, zullen ze misschien op andere dingen gaan inzetten dan nu.” 

Waar blijf je energie halen om je werk vol te houden?

“Uit de positieve verhalen, zoals de mama die selder aan haar kind gaf. Of het meisje dat mij onlangs een berichtje stuurde om te vragen waar zij de recepten van de maaltijdboxen kon vinden. Ze had ze opgeslagen maar vond ze niet meer. Dat was een jaar nadat ze aan ‘Gezond Groeien’ had deelgenomen. Zalig dat ze daar na al die tijd nog aan dacht! Zo’n kleine dingen zijn genoeg voor mij. De verandering die we bij die mensen teweegbrengen hoeven niet supergroot te zijn. Ze hoeven niet allemaal ineens 100 gram groenten meer per dag te eten. Dat ze een keer een selder klaarmaken is al voldoende.”