Vrije sport- en spelmogelijkheden
Stimuleren van actieve vrije tijd
Beeld gemaakt door Atelier Romain.
Info over de interventie
Wat?
Vrije sport- en spelmogelijkheden in de publieke ruimte verwijzen naar laagdrempelige en toegankelijke plekken waar mensen spontaan kunnen bewegen, spelen of sporten zonder lidmaatschap, reservatie of betaling. Het gaat om plekken zoals speelpleinen, sportterreintjes, parkzones, bossen, Finse pistes, beweegroutes, speelstraten of informele speelruimtes.
Het uitgangspunt van deze interventie is dat iedereen in zijn directe leefomgeving mogelijkheden moet hebben om te bewegen en te spelen. Door sport en spel te integreren in parken, groene zones en wateromgevingen ontstaat een netwerk van actieve plekken die uitnodigen tot dagelijkse beweging.
Welke drempels tot toegang worden verlaagd?
Toegang tot vrije bewegingsruimte verlaagt de drempel om te bewegen voor wie bijvoorbeeld geen tuin heeft of niet in een sportclub zit. Betaalbaarheid is een belangrijke drempel die met deze interventie wordt verlaagd. Vrije sport- en spelmogelijkheden bieden ruimte voor beweging aan mensen met een beperkt inkomen. Belangrijk hierbij is de nabijheid van beweegruimte in de buurt.
Antwoord op (gezondheids)uitdagingen?
Vrije sport- en spelmogelijkheden dragen bij aan het aanpakken van verschillende gezondheidsuitdagingen, zoals fysieke inactiviteit, overgewicht, sociale isolatie en verminderde buitenspeelmogelijkheden voor kinderen. Door vrije mogelijkheden voor beweging en spel te integreren in de publieke ruimte wordt dagelijkse beweging gestimuleerd zonder dat dit gepland of georganiseerd moet worden.
Uitvoering van de interventie
Randvoorwaarden?
Om ervoor te zorgen dat vrije sport- en spelmogelijkheden in de publieke ruimte bijdragen aan een gezonde leefomgeving zijn er enkele basisvoorwaarden. In de eerste plaats moeten deze plekken nabij en goed verspreid zijn, zodat inwoners op korte afstand van hun woonomgeving mogelijkheden hebben om te spelen, bewegen of sporten. Hoe hoger de walkability van een buurt (ook gerelateerd aan een hoge woningdichtheid), hoe hoger de nood aan voldoende speel- en beweegruimte. Daarnaast is laagdrempelige toegankelijkheid van belang: de ruimte moet vrij toegankelijk zijn en bruikbaar voor verschillende leeftijden en gebruikersgroepen. Ook veiligheid en bereikbaarheid spelen een belangrijke rol. Sport- en spelplekken liggen bij voorkeur langs veilige wandel- en fietsroutes en in verkeersluwe omgevingen. Tot slot is een aantrekkelijke en multifunctionele inrichting van belang, met ruimte voor eigen invulling, gevarieerde en uitdagende elementen die beweging stimuleren en waar sport en spel gecombineerd kunnen worden met groen, ontmoeting en verblijf.
Koppelkansen?
Zones voor vrije sport- en spelmogelijkheden zijn bij uitstek de zones waar een programmatisch beweegaanbod een plaats kan krijgen.
Vrije sport- en spelmogelijkheden kunnen gekoppeld worden aan een groenblauwe inrichting in de publieke ruimte, zoals parken en waterspeelplekken. Ook wandel- en fietspaden en autoluwe straten zijn interessante plekken voor beweeg- en belevingsroutes en -zones. Daarnaast kan ook gedacht worden aan het (tijdelijk) openstellen van semipublieke speelterreinen, zoals speelplaatsen op scholen buiten de schooluren.
Quick win?
Quick wins om beweging te stimuleren in de publieke ruimte zijn bijvoorbeeld het aanleggen van kleine sportterreintjes, beweegroutes of een loopparcours in parken, het toevoegen van spelelementen of markeringen voor sport en spel op bestaande pleinen, het uitlenen van spelmateriaal en het openstellen van schoolspeelplaatsen buiten schooltijd.
Strategische interventie?
Op strategisch niveau kan een gemeente inzetten op het uitbouwen van een samenhangend netwerk van sport- en spelmogelijkheden in de publieke ruimte, zodat inwoners in elke buurt op korte afstand toegang hebben tot plekken voor beweging en spel. Daarbij is het belangrijk om sport en spel structureel te integreren in het ontwerp en de herinrichting van publieke ruimte, bijvoorbeeld bij nieuwe woonontwikkelingen, parken of pleinen.
Daarnaast is het belangrijk om ook gericht te investeren in wijken waar het aanbod aan speel- en beweegruimte beperkt is, zodat gezondheidskansen voor alle inwoners worden versterkt.
Inspirerende voorbeelden
Speelstraten
Speelstraten zijn een eenvoudig en laagdrempelig instrument waarbij een straat tijdelijk wordt afgesloten voor doorgaand autoverkeer zodat bewoners de ruimte kunnen gebruiken om te spelen, sporten en elkaar te ontmoeten. Door de straat tijdelijk terug te geven aan voetgangers en spelende kinderen ontstaat extra ruimte voor beweging in de directe woonomgeving, zonder dat er nieuwe infrastructuur nodig is. Speelstraten stimuleren spontaan buitenspelen en versterken het buurtcontact. Gemeenten kunnen dit faciliteren door een eenvoudig aanvraag- en ondersteuningskader voor bewoners te voorzien. © Stad Leuven
UrbanCubby
In Gent wordt geëxperimenteerd met het project UrbanCubby, waarbij lockers met gedeeld sport- en spelmateriaal in de publieke ruimte worden geplaatst. Het materiaal, dat je gratis kan lenen, stimuleert spontaan sporten in parken en op pleinen. Meer info vind je hier. © Comon Gent
Sportcontainers van Jes in Luchtbal (Antwerpen)
Jongerenwerking ‘Jes’ uit Antwerpen realiseerde samen met jongeren van Luchtbal een sportplek in de open ruimte, gebaseerd op hun noden. Zo kwamen ze tot containers met sportmateriaal waar jongeren kunnen samenkomen om te sporten. Containers Luchtbal : JES Antwerpen
Actieve parken in Kopenhagen
Kopenhagen staat bekend om zijn actieve parken, waar sport en beweging bewust worden geïntegreerd in de publieke ruimte. Voorbeelden zijn: parkourzones en mogelijkheden voor ‘urban sports’, looproutes en open sportvelden en multifunctionele parken waar verschillende activiteiten mogelijk zijn. In projecten zoals Verdensparken worden sportactiviteiten geïntegreerd in de groene publieke ruimte, met zones voor parkour, beweging en ontmoeting.
Groene routes
Een groene of natuurroute is een aangename route in een groene omgeving (parken, weilanden, bospercelen) of met veel groen. Deze routes vormen een welkome aanvulling op het versteende netwerk van paden en wegen. Een groene route draagt bij aan de beleving van mensen in hun dagelijkse leefomgeving. Als je deze groene routes door parken en bospercelen goed laat aansluiten op de hoofdroutes voor wandelaars en fietsers, vergroot je de sportieve en recreatieve mogelijkheden voor gebruikers.