“Respect is de basis van preventie. Ik ben de rookpolitie niet, hè”
Hij ijvert al tien jaar voor een rookvrije samenleving, maar Dries Vandenbempt wil niet met een beschuldigende vinger naar rokers wijzen. Wel integendeel. “Stoppen met roken is moeilijk, daar heb ik alle begrip voor. En gedragsverandering vraagt tijd”, zegt hij. “Maar we moeten hier wel op blijven inzetten. De helft van de mensen die roken haalt de pensioenleeftijd niet.”
“Ik vertel eigenlijk niet graag aan rokers wat mijn job is omdat ze zich dan meestal beginnen verontschuldigen. Maar dat hoeft helemaal niet!”, lacht Dries. “Ik heb zelf nooit gerookt, maar ik besef wel heel goed hoe moeilijk het is om te stoppen. Sommigen slagen, anderen proberen en hervallen en proberen opnieuw. Daar heb ik alle begrip voor. Natuurlijk wil ik zoveel mogelijk jongeren van de (e-)sigaret houden en zoveel mogelijk mensen aanmoedigen om te stoppen, maar ik ben de rookpolitie niet, hè.”
Wie is Dries Vandenbempt dan wel?
“Een 33-jarige Gentenaar die eigenlijk voeding en dieetkunde heeft gestudeerd. Daarna heb ik een master in gezondheidsbevordering gevolgd. Het is louter toeval dat ik bij team tabak ben terechtgekomen. Tien jaar geleden was daar een vacature om te werken rond rookstop bij jongeren. Ik heb gesolliciteerd en de job gekregen. In ons team waren er toen al twee tabakologen. Ik moest me vooral focussen op de jongeren: hoe denken zij, hoe kunnen we hen bereiken en motiveren tot een rookstop? Ondertussen heb ik ook een opleiding tabakologie gevolgd. Zo heb ik meer en meer expertise opgebouwd over roken, tabak en later ook over vapes en andere nicotineproducten.”
“Ik trek met onze materialen naar het werkveld en help hen ermee aan de slag te gaan. Zo zijn we nu bezig met het uitbouwen van een Netwerk Rookvrije Zorg”
Dries Vandenbempt
Wat houdt je job precies in?
“Vandaag ben ik vooral bezig met implementatie bij lokale besturen, in de zorg en welzijn. Ik trek met onze materialen naar het werkveld en help hen ermee aan de slag te gaan. Zo zijn we nu bijvoorbeeld bezig met het uitbouwen van een Netwerk Rookvrije Zorg. Het is belangrijk dat zorginstellingen een goed beleid hebben rond roken en andere nicotieproducten, dat ze er afspraken over maken en begeleiding rond geven, dat hun terrein rookvrij is, … Met ons netwerk ondersteunen we hen om al die dingen in de praktijk om te zetten.”
En verder?
“Dit jaar verzamelen we ook goede voorbeelden van hoe lokale besturen inzetten op een rookvrije omgeving en delen die met andere lokale besturen. Maar we geven ook vormingen aan lokale besturen over hoe ze een kwaliteitsvol rookbeleid kunnen uitwerken of hoe ze de wetgeving over roken in hun beleid kunnen integreren zodat het één mooi geheel wordt. We krijgen ook steeds vaker de vraag hoe lokale besturen om kunnen gaan met jongeren die vapen. Als antwoord gaan we hen dan bijvoorbeeld inspiratie geven over hoe ze scholen hierbij kunnen ondersteunen. We hebben ook materialen ontwikkeld om nachtwinkels te informeren over de wetgeving rond de verkoop van tabak aan minderjarigen. En dat gebeurt dan in zeer simpele bewoording omdat nachtwinkeluitbaters vaak onze taal niet of onvoldoende machtig zijn.”
“Er wordt steeds minder gerookt, maar bij mensen in maatschappelijk kwetsbare situaties is de daling beperkt. Daar ligt nog een hele uitdaging”
Dries Vandenbempt
Waarom is het zo belangrijk om te blijven inzetten op tabak- en vapepreventie?
“De helft van de rokers haalt de pensioenleeftijd niet. De meeste mensen beginnen te roken of vapen als ze adolescenten zijn. Nicotine is een zeer verslavend product, waardoor ze die verslaving vaak heel lang hebben. Bovendien is de tabak die wordt verbrand enorm kankerverwekkend. Daarom moeten we mensen blijven motiveren om een stoppoging te ondernemen. Maar daarnaast is die preventie belangrijk om jongeren van het roken en vapen te houden en ervoor te zorgen dat ook al hebben ze al eens geëxperimenteerd, ze toch geen verstokte rokers of vapers worden.”
Er wordt minder gerookt. Is die preventie dan niet verschoven naar vooral vapen?
“Correctie: er wordt minder gerookt door bepaalde groepen, zoals de hoger opgeleiden. Maar die daling zien we veel minder bij mensen in een maatschappelijk kwetsbare situatie of die kort geschoold zijn. Daar ligt dus nog een hele uitdaging. Wat de jongeren betreft: hier zitten we inderdaad met een verschuiving, want minder jongeren roken, maar meer jongeren vapen of doen beide, waardoor is hun nicotine-inname niet echt is gedaald. Ook daar is nog werk aan de winkel, want nicotine is bijzonder schadelijk voor jongeren.”
“Het is heel belangrijk dat je goed uitlegt waaróm bepaalde regels worden opgelegd, zoals het rookverbod op speel- en sportterreinen”
Dries Vandenbempt
Wat zijn de grootste misverstanden over vapen?
“Jongeren denken dat het geen kwaad kan. Dat het gewoon waterdamp is. Dat klopt natuurlijk niet. Ook in vapes zit nicotine en de gevolgen op lange termijn kennen we nog niet.”
Vinden mensen soms niet dat preventieorganisaties te betutteld zijn?
“Ja, en ik begrijp zelfs dat sommige regels overkomen als: ‘En ze gaan ons weer van alles verbieden’. Daarom is het zo belangrijk dat je goed uitlegt wat de achterliggende insteek is en waaróm bepaalde regels worden opgelegd, zoals bijvoorbeeld het rookverbod op speel- en sportterreinen. Die wet is er gekomen vanuit de wetenschap dat als kinderen vaak in contact komen met rokers, de drempel om zélf te roken drastisch wordt verlaagd. Zien roken, doet immers roken.”
Op welk project ben je het meeste trots?
“Broodje Aap, een concept dat wij ontwikkeld hebben. Dat zijn korte, onlinesessies waarmee we bedrijven willen helpen om een gezondheidsbeleid, onder meer rond roken, op te zetten. In twintig minuten wordt een mythe – een broodje aap – die leeft rond preventieve gezondheid door een expert ontkracht. Op een bepaald moment hadden we een lijst met zo’n driehonderd geïnteresseerden. Daar ben ik best wel fier op. En soms zetten we ook dingen in beweging.”
“Thuis roken in het bijzijn van een huishoudhulp hebben wij mee op de agenda geplaatst”
Dries Vandenbempt
Zoals?
“Thuis roken in het bijzijn van een huishoudhulp hebben wij mee op de agenda geplaatst. We kregen vragen van huishoudhulpen die moesten werken in de tabaksrook en dan hebben we samen met Kom op tegen Kanker, onze partner, gekeken hoe we dat konden oplossen. Blijkt dat de werkgever de huishoudhulpen moet beschermen, ook als ze in een privéwoning aan de slag zijn. En dus hebben we voor de betrokken sectoren – de dienstenchequebedrijven en diensten voor gezinszorg – ondersteuning ontwikkeld om hen te helpen met hun rookbeleid. Enerzijds een folder voor de klanten om hen te vragen om niet te roken in het bijzijn van hun huishoudhulp en anderzijds materiaal voor de bedrijven zelf over welke procedures ze kunnen hanteren, hoe ze het gesprek kunnen aangaan met hun klanten, wat ze kunnen doen als er toch wordt gerookt in het bijzijn van de huishoudhulp, … We hebben ook vormingen gegeven, een leidraad en een charter opgesteld en een procedure voor de preventieadviseurs. Dat is allemaal heel positief onthaald geweest.”
Wat is voor jou de basis van preventiewerk?
“Respect hebben voor de mensen die je probeert te sensibiliseren, in mijn geval dus mensen die roken. Plus: besef dat preventie een gedragsverandering inhoudt en daar is tijd voor nodig. Je moet je bewust zijn van het feit dat je wel heel wat verlangt van mensen als je wil dat ze op een bepaalde plek niet roken of dat ze stoppen met roken. Dat heeft impact op hun leven en zoiets is niet met één vingerknip in orde. Niemand zit ook op ons te wachten, hè. We vragen aan iedereen die met onze projecten aan de slag gaat een extra inspanning. Daarom vind ik het zo mooi dat mensen op het terrein zich willen engageren om hun schouders onder onze projecten zetten.”
“Het is altijd fijn om onze folder in een huisartsenpraktijk te zien. Onze boodschap wordt opgepikt en daar doen we het toch voor”
Dries Vandenbempt
Als je één boodschap mag meegeven aan ouders, scholen of jongeren over roken en vapen, welke zou dat dan zijn?
“Aan jongeren: blijf er gewoon vanaf. Aan ouders: weet dat jij impact hebt op het rookgedrag van je kind en wees je bewust van het voorbeeld dat je zelf stelt. En wat de scholen betreft: stel een rookbeleid op. Op die manier kan iedereen bijdragen aan een rookvrije samenleving.”
Tot slot, je werkt ondertussen tien jaar bij Gezond Leven. Waar blijf je je energie halen?
“Uit het afvinken van de taakjes op mijn to-dolijst. (lacht) Wat ik heel tof vind, is dat we met onze materialen mensen echt kunnen ondersteunen bij het stoppen met roken en dat we met onze vormingen organisaties weer een stapje dichter bij een kwalitatief rookbeleid kunnen brengen. Het is altijd fijn om een folder of een wachtkamerfilmpje van ons in een huisartsenpraktijk te zien. Onze boodschap wordt opgepikt en daar doen we het toch voor.”
