Vijf miljoen euro. Zoveel bespaart de Vlaamse overheid in de preventiesector, in een poging om het gat in de begroting te dichten. Een aanzienlijk deel van dat bedrag wordt gehaald bij Gezond Leven: in totaal krijgen we in 2027 maar liefst 1.846.000 euro of 33% minder dan het verwachtte subsidiebedrag. De gevolgen laten zich raden: het zeer succesvolle Bewegen Op Verwijzing en de opvolger, Leefstijl Op Verwijzing, worden geschrapt, de beheersovereenkomst Ondersteuning Geïntegreerde en Inclusieve Preventie (OGIP) wordt niet verlengd en er wordt fors gesnoeid in het budget voor mentaal welzijn: de middelen van deze beheersovereenkomst werden simpelweg gehalveerd. Een flinke uppercut dus voor onze werking, die focust op gezondheidsbevordering via gezonde voeding, meer beweging en mentaal welzijn, en het verkleinen van gezondheidsongelijkheid.  

Minder levenskwaliteit, meer druk op de samenleving

Onbegrijpelijk, want de maatschappelijke noodzaak om structureel te investeren in gezondheidsbevordering is zelden zo groot geweest. Hoewel we langer leven dan ooit, brengen Belgen gemiddeld 12,3 jaar van hun leven door in minder goede gezondheid. Die verloren gezonde levensjaren betekenen niet alleen minder levenskwaliteit en minder zelfredzaamheid voor de burger, maar leggen ook steeds meer druk op de gezondheidszorg, de sociale zekerheid en de economie.

Onze overheid kiest er echter voor om extra te investeren in vaccinatie en bevolkingsonderzoeken en te besparen op de preventie van obesitas, diabetes en hart- en vaatziekten. En dat terwijl die alleen maar toenemen. Komt dit omdat de effecten van een vaccin of een screening veel meetbaarder zijn dan die van Bewegen Op Verwijzing? Want dan hebben we met z'n allen een probleem. Er bestaat namelijk geen vaccin om obesitas, diabetes en hart- en vaatziekten te voorkomen. Gelukkig zijn er andere wetenschappelijk onderbouwde preventieve maatregelen die wél kunnen helpen. Dat is waar wij ons in gespecialiseerd hebben als organisatie, als sector gezondheidsbevordering. Wij zijn bedreven in het vinden van een effectieve mix van mensen informeren, een gezonde omgeving creëren, vroegdetectie en regelgeving. Kijk maar naar Bewegen Op Verwijzing. Een mooi voorbeeld van een maatschappelijk ‘vaccin’ voor al deze ziekten dat bewezen werkt, zelfs voor de kwetsbare doelgroepen. Deze expertise is er, maar gaat nu verloren omwille van de besparingen. Waarom wordt deze vorm van preventie niet evenwaardig  aangeboden aan de burger en vergoed door de overheid?  

Het kleine, minderbedeelde broertje

Want waar één vaccin doorgaans bescherming biedt tegen één specifieke infectieziekte en waar screening bedoeld is om een bestaande aandoening zo vroeg mogelijk op te sporen, pakt investeren in gezonde voeding, beweging, niet (beginnen) roken en het beperken van alcohol en lang stilzitten meerdere aandoeningen tegelijk bij de bron aan. Investeren in een gezondere leefstijl en een omgeving die dat ondersteunt, vermindert het risico op tal van chronische ziekten én bevordert mentaal welzijn, levenskwaliteit, participatie en zelfredzaamheid. Het gaat dus niet enkel om het voorkomen van ziekte, maar om het creëren en behouden van gezondheid. Dat onderscheid is belangrijk. Vaccinatie en screening zijn onmisbare onderdelen van preventie en leveren bewezen gezondheidswinst op. De middelen die hieraan besteed worden, zijn dus volkomen terecht. Maar wat minder terecht is, is dat gezondheidsbevordering als het kleine, minderbedeelde en makkelijk te benadelen broertje wordt behandeld. Het feit dat enkel gezondheidsbevordering klappen krijgt tijdens de besparingsronde in de preventiesector, is daar het beste bewijs van.  

Voorkomen in plaats van genezen

Primaire preventie bestrijdt de gezondheidsrisico’s, maar gezondheidsbevordering pakt ook de onderliggende oorzaken aan. Het werkt breder en stroomopwaarts: het beïnvloedt de omstandigheden waarin mensen opgroeien, leren, werken en leven. Door gezonde keuzes gemakkelijker, aantrekkelijker en toegankelijker te maken, worden gezondheidsproblemen voorkomen nog vóór een ziekteproces op gang komt. Het spreekt voor zich dat de persoonlijke gezondheidswinst en maatschappelijke opbrengst van dergelijke investeringen bijzonder groot is. Het is daarom dat gezondheidsbevordering niet moet worden beschouwd als een bijkomende uitgave of nice-to-have binnen preventie, maar als essentiële en gelijkwaardige pijler in het preventiebudget én als een investering met een hoog maatschappelijk rendement.  

Op termijn resulteert dit in een gezondere bevolking, een veerkrachtigere economie en een duurzamer zorgsysteem. Kortom, daadkrachtig inzetten op gezondheidsbevordering op vlak van voeding, beweging, roken en alcohol is een noodzakelijke voorwaarde voor een gezonde generatie en een houdbare gezondheidszorg. In tijden van budgettaire krapte is bezuinigen op gezondheidsbevordering geen besparing, maar het doorschuiven van een onbetaalbare rekening naar de toekomst.