Geluid en publieke ruimte
Geluidshinder heeft een grote invloed op onze fysieke en mentale gezondheid.
Verkeersgeluid speelt hierbij de grootste rol, maar slimme aanpassingen in mobiliteit en infrastructuur kunnen een grote impact hebben. Door onze publieke ruimte anders in te richten, kunnen we niet alleen geluidshinder verminderen, maar ook een gezonde leefstijl bevorderen.
De rol van de omgeving
Ruim een derde van de Vlamingen wordt tamelijk tot extreem gehinderd door geluid, en dat aantal is de laatste jaren alleen maar toegenomen. Geluidshinder door verkeer is een niet te onderschatten probleem. Het zorgt, naast fijn stof, stikstofdioxide en hormoonverstorende stoffen, voor een belangrijk aandeel in de gezondheidsimpact door milieufactoren in Vlaanderen. Wegverkeer zorgt daarbij voor de meeste geluidshinder. We kunnen daar rechtstreeks op inspelen door de voertuigen of de infrastructuur aan te passen. Maar we kunnen ook indirect een gezondere omgeving creëren door in te spelen op leefstijl en gedrag. We bepalen namelijk ons gedrag niet alleen zelf. Door de omgeving zo in te richten dat de gezondste keuze de gemakkelijkste is, kunnen we het gedrag van mensen beïnvloeden en een gezonde leefstijl bevorderen.
Omgevingsgeluid kan zorgen voor negatieve gezondheidseffecten, zowel op fysiek als op mentaal vlak. Geluidshinder is subjectief: niet iedereen ervaart dezelfde omgevingsgeluiden als even hinderlijk. Toch kan iedereen, afhankelijk van de hoeveelheid geluidshinder, er gezondheidsproblemen door krijgen. Omgevingsgeluid kan leiden tot:
- ernstige hinder en effecten op het gehoor en het ontstaan van tinnitus;
- hoge bloeddruk, hart- en vaatziekten;
- diabetes type 2;
- verstoorde slaap en stress;
- effecten op het ongeboren kind;
- verminderde leerprestaties bij kinderen;
- lager welbevinden, verminderde levenskwaliteit en mentale gezondheid.
Naar minder geluidshinder in de publieke ruimte
We kunnen de vervoerskeuze beïnvloeden en inzetten op een gedragsverandering door bij de inrichting van de publieke ruimte het STOP-principe te hanteren. Hierbij geven we voorrang aan Stappers en Trappers, daarna aan het Openbaar Vervoer en pas als laatste aan de Personenwagens. Een groene publieke ruimte die uitnodigt tot wandelen en fietsen komt zowel het geluidslandschap als de luchtkwaliteit ten goede. Bovendien zorgt het ook voor meer beweging.
Het inrichten van een schoolstraat kan bijdragen aan een aangenamere leefomgeving en gezondheidswinst opleveren bij kinderen. In de Studie impact schoolstraat lees je dat zij minder lawaai ervaren in de schoolomgeving als de schoolstraat van kracht is. Meer kinderen gaan op een actieve manier naar school, wat de luchtkwaliteit ook verbetert.
Ook ruimte voorzien voor het gebruik van deelwagens kan bijdragen aan een beter geluidslandschap. Je leest meer over de positieve gezondheidseffecten en de impact van deelwagens op de reductie van geluidsoverlast in het Rapport deelwagens: hoe passen deelwagens in een duurzaam mobiliteitsbeleid dat ook gezondheid vooropstelt?
Men kan de geluidsoverlast van het wegverkeer ook op een directe manier verlagen door de snelheid te beperken en door geluidsabsorberende materialen te gebruiken. Ook stillere voertuigen kunnen een positieve bijdrage leveren. Maar het Rapport elektrische wagens leert dat elektrische en hybride wagens vooral een geluidsvoordeel bieden bij lage snelheden. En in een zone 30 genieten toch vooral actieve verplaatsingen de voorkeur.
In een gezonde publieke ruimte is er ook aandacht voor de inrichting van plaatsen waar we stilte en rust kunnen vinden, wat goed is voor het mentaal welbevinden. Meer info over de natuur als rustelement en het creëren van luwte-oases vind je bij het Departement Zorg in de rubriek luwte-oases.
Wat kan Gezond Leven betekenen voor jou?
Wil je als medisch milieukundige, Gezondheidsmaker, mobiliteitsambtenaar of ruimtelijke planner van een lokaal bestuur of studiebureau bijdragen aan het creëren van een gezonde publieke ruimte? Dan kan je gebruikmaken van materiaal dat tot stand kwam dankzij de partnerorganisatie Milieugezondheidszorg in opdracht van het Departement Zorg.
Het rapport Onderzoeksvragen Geluid gaat in op definities en regelgeving rond geluid, op geluidskaarten, op gezondheidseffecten van geluid en op maatregelen om geluidshinder tegen te gaan. Verder wordt het concept ‘soundscape’ (de gepercipieerde akoestische omgeving) uitgediept. De bijhorende samenvatting vertelt je de voornaamste zaken in een notendop.
Gebruik de Gezondheidscalculator modal shift om de gezondheidswinst te berekenen van verkeersmaatregelen die inzetten op een modal shift, zoals het invoeren van een fietsstraat of het aanleggen van een fietstunnel. De tool houdt niet alleen rekening met de effecten op luchtkwaliteit, fysieke activiteit en de kans op een ongeval, maar ook met de impact van de genomen maatregelen op de resulterende geluidsniveaus voor de bevolking.
De e-learning Gezonde Publieke Ruimte gaat verder in op ondersteunende beleidsinstrumenten om lokaal aan de slag te gaan en op concrete maatregelen om vanuit verschillende beleidsdomeinen de publieke ruimte gezonder in te richten. Daarnaast leer je de Gezondheidscalculator modal shift en de Walkability-tool te gebruiken.
Meer informatie
Meer informatie over de gezondheidseffecten van geluid in relatie tot de publieke ruimte, en rapporten en beleidsinitiatieven gerelateerd aan geluid, vind je in de rubriek Geluid bij het departement Zorg.