Perspectief wisselen
Meer info over deze techniek
Perspectief wisselen verwijst naar het mentaal innemen van het standpunt van iemand anders om te begrijpen wat die persoon ziet, denkt of voelt. Afhankelijk van de context, kan perspectief wisselen bijdragen aan het verminderen van stigmatisering, maar ook aan het beter afstemmen van interventies, communicatie of producten op de leefwereld van de doelgroep.
Theoretische onderbouwing
Perspectief wisselen is geworteld in de Theories of Stigma and Discrimination (Batson et al., 2002). Deze theorieën benadrukken hoe automatische oordelen en stereotypen kunnen ontstaan wanneer mensen anderen als ‘anders’ of ‘afwijkend’ percipiëren. Binnen deze theorieën wordt perspectief wisselen gezien als een manier om deze eerste, vaak negatieve reflex te doorbreken door mensen actief aan te moedigen om zich in te leven in de situatie van een ander. Door bewust het perspectief van een ander in te nemen, vermindert de neiging om te stereotyperen en ontstaat er meer begrip en nuance in hoe men gedrag of omstandigheden interpreteert (Galinsky & Moskowitz, 2000; Shih et al., 2009).
Onderzoek toont dat perspectief wisselen helpt om de overgang te maken van snelle, emotionele reacties naar meer bewuste en reflectieve afwegingen (Paluck & Green, 2009). Dit betekent dat mensen minder handelen vanuit angst, boosheid of vooroordelen, en meer vanuit begrip. Daardoor draagt de techniek bij aan het verminderen van stigma en bevordert ze inclusie en gelijkwaardigheid. Dit sluit aan bij de inzichten van Dijker en Koomen (2003, 2007), die laten zien dat het begrijpen van iemands omstandigheden leidt tot mildere emoties zoals medeleven, wat vermijdingsgedrag en negatieve attitudes kan verminderen.
Perspectief wisselen wordt bovendien gezien als een krachtige methode in programma’s die werken aan sociale cohesie, diversiteit, preventie van uitsluiting en het versterken van gelijke kansen (Alan et al., 2021; Huth-Stöckle & Heizmann, 2025). Door mensen actief te laten nadenken over hoe een situatie voor iemand anders voelt of welke barrières die persoon ervaart, ontstaat er meer respect en bereidheid om ondersteunend te handelen. Dit maakt de techniek relevant in uiteenlopende contexten, zoals gezondheidsbevordering, onderwijs en beleidsontwikkeling.
Subtypes/kenmerken van de techniek
In onderzoek vinden we verschillende vormen van perspectief wisselen:
Perceptueel/visueel-ruimtelijk Open
Cognitief Open
Affectief/emotioneel Open
Aanvullende/vergelijkbare technieken
- Interpersoonlijk contact: echte interactie met leden van gestigmatiseerde groepen kan stereotypen breken, en in combinatie met perspectief wisselen kan de impact groter zijn. Reëel contact kan begrip en realiteit scheppen, perspectief wisselen versterkt verder het inzicht in hoe anderen situaties ervaren.
- Bewust reguleren van stereotypen en vooroordelen: via reflectie, zelfregulatie en controle over automatische stereotypen. In een interventie kan je perspectief wisselen gebruiken om begrip en empathie op te wekken, én dit combineren met zelfregulatie om automatische stereotypen actief te onderdrukken.
- Activerend leren: leren door ervaring, oefeningen of praktijkgerichte activiteiten. Rollenspellen, simulaties of ervaringsgerichte oefeningen kunnen perspectief wisselen versterken doordat deelnemers daadwerkelijk ’iets meemaken’ of ervaren.
- Ongelijkheden verkleinen: een bredere koepel van technieken die ongelijkheid aanpakken en gelijke kansen bevorderen. In combinatie met perspectief wisselen versterkt dit zowel begrip als inclusie.
Hoe pas je deze techniek toe?
Individueel – in groep Open
Face-to-face – gemedieerd Open
Bijkomende richtlijnen Open
Inspirerende voorbeelden
Inleefsessie autisme – Vlaamse Vereniging Autisme
De Vlaamse Vereniging Autisme (VVA) organiseert inleefsessies waarbij deelnemers via concrete opdrachten kennismaken met hoe alledaagse situaties door mensen met autisme worden ervaren. De sessies combineren zintuigelijke oefeningen, communicatiesimulaties en begeleide reflectie, aangevuld met duiding en verhalen van ervaringsdeskundigen. Door deze ervaringsgerichte aanpak leren deelnemers hun eigen aannames te relativeren en actief het perspectief van iemand met autisme te verkennen, wat begrip voor dagelijkse uitdagingen kan bevorderen.
Onderdompelsessies – Konekt
Konekt organiseert onderdompelsessies waarin medewerkers van organisaties, bedrijven of verenigingen letterlijk in de huid kruipen van iemand met een fysieke of verstandelijke handicap. Via opdrachten ervaren deelnemers hoe het is om bijvoorbeeld als rolstoelgebruiker of slechtziende een gebouw te betreden of een kopje koffie te halen. Nadien wordt de sessie samen met ervaringsdeskundigen met een handicap besproken: deelnemers staan stil bij wat confronterend was of de ogen opende, benoemen drempels in hun organisatie en denken na over (kleine) ingrepen om de toegankelijkheid te verbeteren.
Kijk eens onder de schil – Te Gek!?
De campagne ‘Kijk eens onder de schil’ maakt geestelijke gezondheid bij 65-plussers bespreekbaar. Met de metafoor van een aardappelschil nodigt ze mensen uit voorbij de oppervlakkige indruk te kijken en de innerlijke wereld van ouderen te begrijpen. Hiermee wordt het perspectief van oudere volwassenen letterlijk en figuurlijk naar voren gebracht, waarmee stigma rond psychische klachten, verminderde herkenning en onbegrip door omgeving en professionals wordt doorbroken. Door ervaringsverhalen van ouderen, gespreksstarters en praktische tips stimuleert de campagne begrip rond psychische klachten en verhoogt ze het bewustzijn over mentale gezondheid bij ouderen.
Referenties
- Alan, S., Baysan, C., Gumren, M., & Kubilay, E. (2021). Building social cohesion in ethnically mixed schools: An intervention on perspective taking. The Quarterly Journal of Economics, 136(4), 2147–2194. https://doi.org/10.1093/qje/qjab009
- Batson, C.D., Chang, J., Orr, R., & Rowland, J. (2002). Empathy, attitudes, and action: Can feeling for a member of a stigmatized group motivate one to help the group? Personality and Social Psychology Bulletin, 28(12), 1656–1666. https://doi.org/10.1177/014616702237647
- Bartholomew Eldredge, L. K., Markham, C. M., Ruiter, R. A. C., Fernández, M. E., Kok, G., & Parcel, G. S. (2016). Planning health promotion programs: An intervention mapping approach (4th ed.). Wiley.
- Dijker, A. J., & Koomen, W. (2003). Extending Weiner's attribution-emotion model of stigmatization of ill persons. Basic and Applied Social Psychology, 25(1), 51–68. https://doi.org/10.1207/S15324834BASP2501_4
- Dijker, A. J. M., & Koomen, W. (2007). Stigmatization, tolerance and repair: An integrative psychological analysis of responses to deviance. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511489815
- Galinsky, A. D., & Moskowitz, G. B. (2000). Perspective-taking: Decreasing stereotype expression, stereotype accessibility, and in-group favoritism. Journal of Personality and Social Psychology, 78(4), 708–724. https://doi.org/10.1037//0022-3514.78.4.708
- Huth-Stöckle, N., & Heizmann, B. (2025). Are there limits to empathy? A survey experiment on empathic concern and perspective-taking as bases for attitudes towards different groups of refugees. European Societies, 27(3), 468–498. https://doi.org/10.1162/euso_a_00022
- Paluck, E. L., & Green, D. P. (2009). Prejudice reduction: What works? A review and assessment of research and practice. Annual Review of Psychology, 60(1), 339–367. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.60.110707.163607
- Shih, M., Wang, E., Trahan Bucher, A., & Stotzer, R. (2009). Perspective taking: Reducing prejudice towards general outgroups and specific individuals. Group Processes & Intergroup Relations, 12(5), 565–577. https://doi.org/10.1177/1368430209337463
Auteur: Loranne Smans (Vrije Universiteit Brussel) met medewerking van de werkgroep gedragsinzichten