Ongelijkheden verkleinen

De context verwijst naar de fysieke, sociaal-culturele, economische en politieke aspecten van de omgeving die gedrag faciliteren of net bemoeilijken.

• Een weinig toegankelijk fysiek aanbod zal ervoor zorgen dat niet iedereen ervan gebruik kan maken.
• Daarnaast zijn er veel sociale normen die worden beïnvloed door ongelijkheid. Uit onderzoek (Jetten et al., 2017) blijkt bijvoorbeeld dat ongelijkheid de sociale normen rond samenwerking verzwakt, en hiërarchische normen versterkt, zoals racisme en uitsluiting. Daarnaast ontvangen meer geprivilegieerde mensen ook meer steun en hebben ze een groter netwerk.
• Economische ongelijkheid zorgt ervoor dat sommige producten en diensten niet betaalbaar zijn voor bepaalde groepen. Armoede veroorzaakt ook chronische stress en negatieve emoties, wat kan leiden tot risicomijdend gedrag en minder doelgericht handelen. Het ondermijnt ook het vertrouwen in anderen en in organisaties, wat kan leiden tot minder prosociaal gedrag.
• Ongelijkheid in de politieke context leidt tot minder vertrouwen en participatie in de democratie. Als bepaalde groepen geen toegang hebben tot beleidsvorming, missen ze ook informatie over hun rechten en mogelijkheden. 

Door fysieke, sociale, economische en politieke ongelijkheid te verminderen, kunnen we een omgeving creëren waarin iedereen gelijke kansen heeft om gezond, actief en betrokken gedrag te stellen, en waarin samenwerking, vertrouwen en maatschappelijke participatie worden bevorderd. 

Deze techniek vindt onder andere een oorsprong in de theorieën over stigma (Link & Phelan, 2001). Stigma heeft invloed op gedrag en kan leiden tot discriminatie en verlies van sociale status. Technieken die stigma kunnen reduceren, kunnen dus rechtstreeks bijdragen tot het verkleinen van ongelijkheden. Zo kunnen mensen die anderen stigmatiseren, leren om dit gedrag te stoppen (zie ook bewust reguleren van stereotypen en vooroordelen).  

Stigma is bovendien volledig afhankelijk van sociale, economische en politieke macht — het vereist macht om te kunnen stigmatiseren. Om stigma tegen te gaan, moeten we deze macht wegnemen en ongelijkheid verminderen. Een effectieve aanpak moet uiteindelijk de fundamentele oorzaak van stigma aanpakken. 

Ongelijkheid zorgt ervoor dat individuen niet dezelfde mogelijkheden hebben om hun vaardigheden te ontwikkelen. Dit gebeurt via verschillende mechanismen die zowel op het niveau van gezin, onderwijs, arbeidsmarkt als bredere sociale structuren spelen (Cunha & Heckman, 2009). 

Bijvoorbeeld: gezinnen met minder middelen kunnen vaak minder investeren in de ontwikkeling van hun kinderen (bv. sociaal-emotioneel, cultureel, sportief, …), die het dan ook dikwijls minder goed doen op school. Deze vroege ongelijkheden beïnvloeden hun latere succes en mogelijkheden om capaciteiten te ontwikkelen.  

Niet alleen individuele kenmerken, maar ook discriminatie, een gevoel van schaarste, ontoegankelijke instellingen of negatieve sociale houdingen kunnen mensen in de ontwikkeling van hun vaardigheden beperken (Hvinden & Halvorsen, 2017).  

Een meer gelijke samenleving biedt iedereen dezelfde kansen om vaardigheden te ontwikkelen, wat een positieve impact heeft op gezondheidsgedrag. 

Ongelijkheid heeft een diepgaande invloed op verschillende drijfveren van gedrag. Het ondermijnt het gevoel van eigen-effectiviteit van groepen die lager op de sociale ladder staan, waardoor ze vaker minder vertrouwen hebben in hun kunnen. Het versterkt ook de polarisatie en het wantrouwen tussen groepen, ze ervaren negatieve attitudes over elkaar en elkaars leefwereld. Stereotypen vergroten de kloof tussen sociale groepen, wat een directe impact kan hebben op de mentale gezondheid van groepen die structureel worden achtergesteld.  

Door ongelijkheid te verminderen, kunnen drijfveren om gezond gedrag te stellen vergroten omdat mensen zich competenter en gemotiveerder kunnen voelen. Er kan sneller worden samengewerkt aan collectieve gezondheidsdoelen en sociale cohesie (Kunst et al., 2017). 

Hoe kan jij zelf structureel politiserend werken? Breng de ongelijkheid eerst en vooral in kaart: wie wordt er getroffen? Wat zijn de oorzaken en de gevolgen? En wat betekent dat concreet voor de mensen die ermee te maken krijgen? Ongelijkheid aanpakken begint met inzicht in hoe vooroordelen en machtsverschillen werken, en met de moed om deze bespreekbaar te maken.

 Ga hiervoor in gesprek met de mensen die door ongelijkheid worden getroffen en werk rechtstreeks met hen samen. Zij weten vaak het beste welke problemen spelen en welke oplossingen voor de hand liggen. Spreek niet in hun plaats of over hen heen, maar versterk hun stem en laat hen zelf aan het woord. 

Deze drempels en mogelijke oplossingen kan je signaleren aan beleidsmakers of andere organisaties, bijvoorbeeld door een brief te sturen naar het gemeentebestuur, een onlineoverleg met belanghebbenden te organiseren of een opiniestuk te schrijven. Zoek ook medestanders en breng je boodschap samen voor meer impact.