“Je moet niet altijd blij en vrolijk door het leven huppelen om gelukkig te zijn”

“Ik heb psychologie gestudeerd, maar ik wilde altijd al graag in de gezondheidspromotie werken”, vertelt Anne, die al sinds 2017 bij Gezond Leven aan de slag is. “Tijdens mijn opleiding ging het vooral over psychische klachten en hoe je die kan behandelen, maar ik vond de lessen over gezondheidspromotie en hoe je preventief kan inzetten op mentaal welzijn eigenlijk minstens even belangrijk. Hoewel het al in onze opleiding zat,  bestond daar eigenlijk nog niet veel over, wat ik niet goed begreep. Je kan toch veel meer impact maken als je mensen preventief al tools aanreikt en niet wacht tot het helemaal misloopt?” 

Is er op dat vlak ondertussen iets veranderd?  

“Er is zeker een evolutie, maar we zijn er nog niet. We zijn er ons als maatschappij al meer van bewust dat we preventief moeten inzetten op onze mentale gezondheid. Helaas is dat bewustzijn nog niet zo groot als voor onze fysieke gezondheid bijvoorbeeld, want daarover weten we wel al goed dat het belangrijk is om voldoende te bewegen, gezond te eten, … en wat dat ongeveer inhoudt. En hoewel weten zeker nog niet hetzelfde is als doen, is het wel een cruciale eerste stap. Gelukkig groeit dat bewustzijn nu ook voor mentale gezondheid. Professionals zijn meer met dat mentale aspect bezig en er is ook veel vraag naar materialen en tools. Alleen bereiken we nog niet iedereen.” 

Welke groepen verdienen extra aandacht?  

“Mensen in maatschappelijk kwetsbare situaties, zoals mensen die in moeilijke omstandigheden leven of die moeilijke dingen meemaken. Zij worden zo hard uitgedaagd door het leven en dan is het minder evident om voor je mentaal welbevinden te zorgen. Sommigen zijn zo bezig met overleven dat ze geen ruimte hebben om een dag me-time te nemen of te kijken hoe ze nóg meer voor anderen kunnen zorgen. Dat betekent niet dat mentaal welbevinden voor hen minder belangrijk is, integendeel. Maar we moeten wel zoeken naar manieren die niet zwaar of als een extra opdracht voelen.” 

Doen jullie dat ook?

“Absoluut. Ik heb bijvoorbeeld meegewerkt aan ‘Geluksmakers’, een project waarbij we op een andere manier aan mentaal welbevinden werken. Niet door lange PowerPoints of wetenschappelijke info van experten, maar door op zoek te gaan naar toegankelijke en concrete handvaten om op een luchtige manier bezig te zijn met mentaal welbevinden. Ik ben ervan overtuigd dat dat voor iedereen beter werkt. Mentaal welbevinden hoeft geen zwaar en beladen thema te zijn. Het kan ook betekenen dat je op een leuke, speelse manier samen dingen uitprobeert en tips uitwisselt. We krijgen ook mooie reacties op 'Geluksmakers'. Deelnemers geven elkaar bijvoorbeeld spontaan complimenten. Er wordt soms ook veel gelachen in zo’n sessie en zo ontstaan er vanzelf gesprekken over wat mensen kracht en energie geeft. Ook in groepen waarin de deelnemers veel hebben meegemaakt, is daar ruimte voor. Dat is de sterkte van deze aanpak. Maar toch mogen we niet vergeten dat mentaal welbevinden meer is dan een individueel verhaal.” 

Waarom is dat belangrijk?

“Omdat het een en-enverhaal is. Je kan als individu zeker wel impact hebben op je mentaal welbevinden, maar als de omstandigheden waarin je leeft heel moeilijk zijn, als je elke dag met armoede of uitsluiting te maken krijgt, is het  ook aan de maatschappij om ervoor te zorgen dat die omstandigheden beter worden. Pas dan krijg je ook meer ruimte om de dingen die je zelf kan doen, ook effectief te doen. Zolang mensen geen goede huisvesting hebben of hun eten niet kunnen betalen, kan je niet verwachten dat positief naar het leven kijken voor hen een prioriteit is.  Soms is het leven oneerlijk. Dat erkennen is belangrijk. Maar mentaal welbevinden gaat niet over mensen te leren omgaan met onrecht alsof dat hun eigen verantwoordelijkheid is. Het gaat erover hen te ondersteunen met wat op dit moment wél haalbaar is, terwijl we tegelijk blijven streven naar betere leefomstandigheden.”

Wat vind je één je mooiste verwezenlijkingen bij Gezond Leven? 

“Naast ‘Geluksmakers’ ben ik ook wel trots op de geluksdriehoek. Toen ik bij Gezond Leven begon, waren we nog op zoek naar hoe we de wetenschappelijke inzichten die er al waren konden vertalen naar het algemeen publiek. Er was nog geen kader voor. We hebben de tijd genomen om uit te zoeken welke kennis er al was, wat experten zegden, wat er specifiek voor de Vlaamse context bestond en hoe we dat in een taal konden gieten die mensen ook echt kunnen gebruiken. En dat is de geluksdriehoek geworden. Die geeft niet alleen een houvast aan professionals die rond mentaal welbevinden werken, maar ook aan iedereen die aan de slag wil met mentaal welbevinden en die wil begrijpen waar het nu eigenlijk over gaat of wat je concreet kunt doen.” 

Waar zullen we de komende jaren vooral op moeten inzetten?

“Op sociale verbondenheid. Connectie met anderen is cruciaal voor ons mentaal welbevinden, maar in de huidige samenleving staat die verbondenheid soms onder druk. Er ligt veel nadruk op het individu, waardoor we soms vergeten hoeveel we elkaar nodig hebben. Zorgen voor elkaar, zowel de mooie als moeilijke dingen kunnen delen, is volgens mij een belangrijk onderdeel van een betekenisvol leven. Het baart me soms zorgen dat de verschillen tussen mensen meer aandacht krijgen dan de gelijkenissen, die er zoveel meer zijn. Dat leidt tot polarisatie en maakt het moeilijk om gemeenschappelijke grond te vinden.” 

Wat heb je zelf in al die jaren geleerd over mentaal welbevinden?

“Je moet niet altijd blij en vrolijk rondhuppelen. Vroeger dacht ik dat dat geluk was, maar intussen heb ik geleerd dat het veel breder is dan dat. Je kan je gelukkig voelen en toch af en toe verdrietig, boos of onzeker zijn. Moeilijke dingen horen nu eenmaal ook bij het leven. Soms leren we eruit, soms zorgen ze ervoor dat we de mooie dingen meer waarderen en soms moeten we er ook gewoon doorheen. Geluk gaat dus niet over van jezelf verwachten dat je altijd positief of sterk moet zijn. Je mentaal goed voelen betekent niet dat je altijd in een ‘up’ zit. Het betekent ook dat je jezelf de ruimte geeft om moeilijke dagen te hebben, zonder te denken dat je gefaald hebt.” 

Heb jij bepaalde gewoontes of rituelen om voor je mentaal welbevinden te zorgen?  

“Er zijn een paar dingen die ik wel probeer te bewaken. Ik weet bijvoorbeeld dat voldoende slaap en beweging een grote impact hebben op hoe ik mij voel. Ik probeer geen belangrijke beslissingen te nemen als ik weinig heb geslapen. Dan zie ik alles net iets minder positief en moet ik eerst mijn batterij weer opladen. Hetzelfde met bewegen. Ik doe sinds een jaar krachttraining en daardoor voel ik me veel positiever en energieker. Daarnaast zijn de mensen rondom mij ontzettend belangrijk. Een gezin vraagt veel energie, maar mijn partner en kinderen geven me ook ontzettend veel terug. Mijn peutertje dat spontaan komt flodderen, mijn kleuter met zijn gibberlachje... die kleine momenten en de mooie herinneringen die we samen maken betekenen veel. Ook mijn vriendinnen zijn onmisbaar voor mij. Zij kennen mij door en door. We kunnen samen lachen, maar ook goed babbelen als het eens moeilijker gaat.  Dat doet veel voor hoe ik mij mentaal voel.” 

Jong geleerd is oud gedaan. Wat wil je nu al aan je kinderen meegeven over mentaal welbevinden?  

“Mijn zoontjes zijn nu twee en zes dus ze zijn nog heel klein. Maar ik vind het belangrijk dat ze over hun gevoelens kunnen praten en dat ze weten dat alle emoties er mogen zijn. Niet alleen blijdschap, maar ook boosheid, verdriet en angst. Ik ben er allergisch aan als mensen zeggen dat jongens niet mogen wenen. Mijn oudste kwam ooit eens thuis en vertelde dat een juf tegen een klasgenootje ‘stop eens met wenen’ had gezegd. En dan vroeg hij verontwaardigd : ‘Je mag toch gewoon wenen als je moet wenen?’ Hij heeft het dus begrepen.” (lacht) 

Hoe normaliseer je ook die minder prettige gevoelens?

“Ik probeer er vooral woorden aan te geven. Als ik merk dat mijn peuter iets spannend vindt, zeg ik bijvoorbeeld: ‘Ik zie dat je het spannend vindt, dat is oké. Iedereen vindt wel eens iets eng.’ Of ‘Het is inderdaad spannend. Maar door het toch te proberen, ga je je straks heel dapper voelen.’ En ik merk dat ze dat oppikken en het zelf gaan gebruiken. Mijn tweejarige zegt bijvoorbeeld soms al: ‘Mij bang!’. Of als hij boos is, stampt hij met zijn voeten op de grond en roept hij luid: ‘Mij boos!’ (lacht) Aan de emotieregulatie moeten we nog wat werken, het gaat nog gepaard met veel volume, maar ik ben wel trots dat hij al woorden geeft aan wat hij voelt. Ook aan mijn oudste probeer ik mee te geven dat het leven niet altijd fantastisch hoeft te zijn. We kunnen niet élke dag naar een pretpark, dat zou ook gaan vervelen. Soms kijkt hij ergens tegenop en dan probeer ik samen met hem te zoeken hoe we er toch het beste van kunnen maken.” 

Waar haal je energie uit in job?

“Uit de reacties van de mensen die onze tools hebben gebruikt. Bijvoorbeeld deelnemers aan ‘Geluksmakers’ die laten weten dat ze de tips die ze daar hebben geleerd nog altijd gebruiken. Zo was er iemand die naar een spannend gesprek moest en op de trein de ademhalingsoefeningen had gedaan die hij tijdens ‘Geluksmakers’ had opgepikt. Of iemand die in de sessie besefte dat ze gelukkig wordt van dansen. Zij had nadien met haar zus die in Marokko woont, afgesproken om elke week te bellen en dan samen te dansen. Da’s zo fijn om te horen, want dan pas merk je dat het echt zinvol is wat we bij Gezond Leven doen.” 

Tot slot, welke tip zou je nog willen meegeven om goed voor je mentaal welbevinden te zorgen?

“We zijn dikwijls op zoek naar dé oplossing om ons beter te voelen, maar die bestaat niet. Mentaal welbevinden zit eerder in jezelf kennen en in kleine dingen die je regelmatig doet: voldoende slapen, bewegen, tijd met anderen doorbrengen, iets doen waar je energie van krijgt... Het gaat er niet om dat je alles tegelijk moet veranderen, maar om kleine dingen uit te proberen en te ontdekken wat voor jou werkt. En daarnaast: mild zijn voor jezelf. We verwachten te vaak dat we ons altijd goed moeten voelen of dat we altijd perfect moeten zijn, terwijl die moeilijke dagen en kwetsbaarheid ons net menselijk maken.”