Nieuwe resultaten Preventiebarometer: stoppen met roken is een zware klus
Mensen die het financieel lastig hebben, roken het meest. Stoppen met roken lijkt ook moeilijker te worden en de kennis van Vlamingen over de e-sigaret is beperkt. Dat blijkt uit de tweede Preventiebarometer van Sciensano.
In 2022 verscheen de Preventiebarometer van Sciensano voor het eerst. Afgelopen maart werden de resultaten van de tweede editie bekendgemaakt. Dit onderzoek, in opdracht van de Vlaamse overheid, brengt verschillende factoren die de levensstijl beïnvloeden in kaart, waaronder ook het rook- en vapegedrag.
Wie moeilijk rondkomt, rookt het meest
Vorig jaar rookte nog iets meer dan 1 op de 7 Vlamingen (13,9%) van 18 jaar en ouder: 8,1% rookt dagelijks, 5,8% occasioneel. Maar het aantal huidige rokers stagneert ten opzichte van 2022. Mannen en jongvolwassenen roken het vaakst. Dagelijks gebruik is het hoogst bij de 35-44-jarigen (10,3%)
De Preventiebarometer bevestigt opnieuw dat roken op vlak van levenskwaliteit en –verwachting een van de grootste oorzaken van gezondheidsongelijkheid is. Wie een diploma hoger onderwijs heeft, rookt namelijk het minst (10,4%), terwijl mensen die moeilijk rondkomen, veel vaker naar de sigaret grijpen (18,3%). Zij lopen dan ook een groter risico op vermijdbare ziekte en vroegtijdige sterfte.
Wordt stoppen met roken moeilijker?
Significant minder dagelijkse rokers dan in 2022 willen de komende 12 maanden volledig stoppen met roken. Van de huidige rokers probeerden bijna 4 op 10 (38,9%) om minder te roken in het afgelopen jaar, maar nog geen 3 op 10 (27,4%) deden een poging om volledig te stoppen. In de komende 12 maanden hebben slechts 4 op 10 huidige rokers (40,7%) de intentie om minder te roken en maar 1 op 3 (35,6%) wil volledig stoppen.
Meer dan 7 op 10 (74,3%) huidige rokers die willen minderen, denken ook dat het niet zal lukken. Bij stoppen gaat het om meer dan de helft (55,4%). De grootste obstakels zijn eerdere mislukte pogingen (33,9%) en de fysieke afhankelijkheid van tabak (29,1%). Dagelijkse rokers vermelden deze twee redenen ook vaker dan in 2022. Steun van vrienden en familie is voor rokers zeer belangrijk, ook dit werd vaker aangegeven dan in 2022. Occasionele rokers tot slot, vinden stoppen veel minder moeilijk dan dagelijkse rokers.
Meeste rokers stoppen zonder hulp
Meer dan de helft van de huidige rokers (55%) die willen minderen of stoppen, gebruikt liever geen specifieke methode. Ook bij de ex-rokers stopten 3 op 4 (75,6%) succesvol zonder hulp. Van de huidige rokers met intentie om te stoppen of minderen, weet 1 op de 4 nog niet hoe ze het willen doen. Wie wel gebruik wil maken van ondersteuning, geeft voornamelijk de voorkeur aan rookstopmedicatie (13,7%) en de e-sigaret met nicotine (8,5%). Effectieve stopmethoden en -middelen verhogen wel degelijk de slaagkans op stoppen en gestopt blijven. We onderscheiden er zes, die mensen die roken nog beter zouden kunnen leren kennen.
Occasionele rokers lijken nog vaker dan dagelijkse rokers zonder hulp te willen stoppen. Als ze daarin slagen is dat uiteraard prima, maar ook voor hen zijn deze effectieve methoden en middelen beschikbaar. Ook occasionele rokers hebben immers baat bij een volledige rookstop. Er bestaat geen veilige ondergrens bij roken: ook mensen die maar af en toe een sigaret opsteken, lopen ernstige gezondheidsrisico’s.
Kennis over e-sigaret is beperkt
Eén van de effectieve rookstophulpmiddelen is de e-sigaret, maar daarover heeft de Vlaming weinig kennis, zo blijkt uit de Preventiebarometer. Slechts 1 op 5 Vlamingen denkt dat de e-sigaret kan helpen bij het stoppen met het roken van tabak, terwijl de wetenschappelijke onderbouwing daarvoor vandaag redelijk sterk is. Volgens het meest recente advies van de Hoge Gezondheidsraad (2025), waaraan Gezond Leven meewerkte, kan “de e-sigaret voor volwassen rokers als een mogelijk hulpmiddel worden gebruikt bij rookstop, bij voorkeur onder begeleiding van een gezondheidsprofessional.”
De Hoge Gezondheidsraad beklemtoont zelfs dat de e-sigaret best alléén als rookstopmiddel wordt gebruikt, dat vapen op zich aanzienlijke gezondheidsrisico’s heeft én dat de gezondheidseffecten van e-sigaretgebruik op lange termijn niet gekend zijn. Bijgevolg moet langdurig vapen dus worden afgeraden.
De auteurs van de Preventiebarometer stellen dat “duidelijke communicatie over de de gezondheidsrisico’s van e-sigaretten en hun plaats binnen het rookstopbeleid kan bijdragen aan een betere volksgezondheid.” De Hoge Gezondheidsraad was in een eerder advies (2022) al “van mening dat rokers moeten geïnformeerd worden over het relatieve risico van de e-sigaret ten opzichte van roken en ten opzichte van niet-roken en over het potentieel van de e-sigaret als rookstopmiddel” en deed verschillende suggesties om informatie voor rokers te voorzien via verschillende partijen en instanties (overheid, organisaties, gezondheidsberoepen).
Gezond Leven sluit zich aan bij deze aanbevelingen. In het debat over de e-sigaret stellen wij bovendien dat het beschermen van kinderen en jongeren tegen élke vorm van nicotinegebruik altijd prioriteit moet hebben.
Is e-sigaret minder schadelijk?
De Preventiebarometer wijst op nog andere misverstanden over vapen. Zo gelooft nog geen 2 op 10 (16%) Vlamingen dat de e-sigaret minder schadelijk is dan de tabakssigaret. Bijna 1 op 2 zegt dat ze minstens even schadelijk is en 20% vindt ze schadelijker. Die perceptie klopt niet met de wetenschappelijke stand van zaken. In het eerder aangehaalde advies van de Hoge Gezondheidsraad over de e-sigaret (2025) wordt aangegeven dat “volgens de huidige kennis de e-sigaret bij tijdelijk gebruik (< 1 jaar) minder schadelijk is dan het roken van tabak. De e-sigaret produceert geen teer en veel minder koolmonoxide, twee van de meest schadelijke componenten van tabaksrook. De e-sigaret is echter niet onschadelijk. De gevolgen van langdurig gebruik (> 1 jaar) zijn onvoldoende gekend. Gebruik de e-sigaret alleen om te stoppen met roken.”
De onderzoekers geven aan dat het gebruik van de e-sigaret in Vlaanderen over het algemeen laag is. In 2025 gebruikte iets meer dan 1 op de 15 personen van 18 jaar en ouder een e-sigaret, 2,5% dagelijks en 3,8% occasioneel. 8,7% heeft in het verleden de e-sigaret gebruikt, maar nu niet meer en 85% heeft nog nooit gevapet. Jongvolwassenen (18-24 jaar) gebruiken het vaakst de e-sigaret (15,2%), dagelijks gebruik piekt bij de 25-44-jarigen (4,1%). In 2022 werd de e-sigaret niet bevraagd, dus er is geen vergelijking mogelijk.
Méér stoppogingen stimuleren is een must
Stoppen met roken is meestal een proces van opeenvolgende serieuze rookstoppogingen. Wordt daar actief op ingezet, dan lukt het uiteindelijk wel om definitief te stoppen. “Het aanmoedigen van méér stoppogingen bij alle huidige rokers is volgens ons een must”, zegt Stefaan Hendrickx, expert tabak en andere nicotineproducten bij Gezond leven. “En dit zeker bij kortgeschoolden en mensen die financieel moeilijk rondkomen, de groepen die het meest roken. Zo kunnen ook de bestaande tabaksgerelateerde gezondheidsongelijkheden worden teruggedrongen.”
Hoe? Door rokers beter te informeren over alle bestaande effectieve methoden die hun slaagkansen zullen verhogen, door de drempel naar deze methoden (verder) te verlagen én door in te zetten op de ontwikkeling van de nodige vaardigheden om een stoppoging succesvol aan te pakken. De eigen gezondheid en de kostprijs van tabak zijn volgens deze Preventiebarometer de sterkste motivatie om te stoppen. Ook daarop kan ingespeeld worden, onder meer door jaarlijkse en substantiële prijsverhogingen van tabak én deze opnieuw te koppelen aan het (verder) verlagen van de drempel naar de effectieve middelen en methoden.
Luister naar (ex-)rokers
Daarnaast is het volgens Gezond Leven ook nodig om méér naar rokers en ex-rokers te luisteren. “Dat blijkt niet alleen uit deze Preventiebarometer, maar ook uit TabakTalks (Sciensano)”, aldus Stefaan. “Zo moet er meer worden ingezet op mentale en psychosociale factoren die rookstop(pogingen) kunnen belemmeren (stress, twijfel aan eigen effectiviteit, schaamte, …) of net aanmoedigen (willen geven van het goede voorbeeld aan kinderen, steun van de omgeving, …).”
Deze Preventiebarometer toont ten slotte ook aan dat er bij de volwassen Vlaamse bevolking, bij ex-rokers én bij kortgeschoolden en mensen die financieel moeilijk rondkomen een enorm draagvlak is voor een grote rookstopcampagne.
