Procesbegeleiding gezonde voeding in jeugdhulp: “We willen één duidelijke visie voor iedereen”

“Omwille van die samensmelting was er een gebrek aan een duidelijke visie over voeding. Iedereen doet wel z'n best, maar elke leefgroep pakt het op z’n eigen manier aan. Daarom hebben we de procesbegeleiding van Gezond Leven ingeschakeld. Als er een duidelijk beleid is, is het niet alleen voor de medewerkers helder wat gezonde voeding voor ons betekent, maar ook voor de kinderen. Want dat is nu niet altijd het geval. Energiedranken zijn verboden in onze voorziening, maar niet iedereen weet dat. Het is voor de begeleiders ook niet duidelijk wat ze moeten doen met gevonden energiedrankjes onder de matras. Giet je ze uit, neem je ze af, geef je ze later terug aan de jongere? Die verwarring moet eruit.” 

Waren er al afspraken over gezonde voeding binnen jullie voorziening?

Marlies: “Ja, bijvoorbeeld over frisdranken en ongezonde snacks. We verbieden die niet, maar beperken ze wel. We proberen onze jongeren ook extra leerkansen te geven door samen boodschappen te doen. Zo leren ze zelf keuzes maken, met geld omgaan, nadenken over de prijzen en de NutriScore, betalen aan de kassa, … Maar na de samensmelting is dat veranderd: nu wordt alles online besteld en geleverd. Daardoor is dat leermoment verloren gegaan. Dat is iets dat we bijvoorbeeld via de procesbegeleiding weer hebben kunnen opnemen.” 

Op welke manier?

Marlies: “Door het in te voeren tijdens de individuele begeleiding: de begeleider kan boodschappen doen als individuele activiteit inplannen. Dat moet dan op voorhand doorgegeven worden en er is ook een budget voor voorzien. Het kan ook als groepsactiviteit, maar dat zijn we nog aan het uitwerken. Onze kwaliteitscoördinator Maxim Depauw kijkt hier vooral naar wat mogelijk is.” 

Kelly, jij bent de eigenlijke procesbegeleider. Wat is jouw taak?

Kelly: “Ik volg het hele traject op en ik ondersteun het voedingsteam. Ik zorg dat de planning wordt gevolgd. Iedereen heeft het druk, er vallen medewerkers uit door ziekte, taken die er plots bijkomen, … dan verliezen ze de deadlines wel eens uit het oog. Ik stuur hen dan een herinnering, zodat iedereen mee blijft.” 

Is het een meerwaarde dat jij diëtiste bent?

Kelly: “Ja, want er komen soms wel vragen. Er zijn bijvoorbeeld jongeren met obesitas, maar de opvoeders willen uiteraard niet dat zo iemand een heel ander menu krijgt dan de andere kinderen. Ik kan hen helpen om de gulden middenweg te vinden, zodat iedereen hetzelfde kan eten. Of ik kan tips geven over hoe ze een niet zo gezond gerecht met een kleine aanpassing gezonder kunnen maken.”  

Wat was de eerste stap in de procesbegeleiding?

Marlies: “De vragenlijsten voor enerzijds de jongeren en anderzijds onze medewerkers. Die voor de kinderen hebben we aangepast aan hun niveau omdat ze vaak adhd, autisme of een verstandelijke beperking hebben. Eén van de vragen was bijvoorbeeld: ‘Waarom wil jij gezond zijn?’ En daarop kwam dikwijls terug: ‘Ik wil mij goed in mijn vel voelen’. Dat mentale welzijn is erg belangrijk voor onze jongeren, wij zetten daar ook sterk op in tijdens de therapie. Ze hebben immers een zware rugzak vanuit hun opvoedingssituatie. Alles wat bijdraagt om hen goed te laten voelen en hen te laten functioneren op school en in de leefgroep is belangrijk. En veel jongeren weten dat voeding en beweging daar een grote rol in kunnen spelen. In de vragenlijst zaten ook een aantal stellingen waar ze ja of neen op konden aankruisen, bijvoorbeeld ‘ik wil koken als therapie’ of ‘ik wil meer groenten in de brooddoos’.” 

Welke vragen werden er aan de begeleiders gesteld?

Marlies: “Wat vind jij dat gezond eten is? Zie je dat terug in de organisatie? Werkt iedereen op dezelfde manier? Hoe enthousiast ben je om daar verandering in te brengen? Die praktijkervaring is het startpunt van de procesbegeleiding.” 

Wat is de grootste verandering tot nog toe?

Marlies: “Dankzij de vragenlijsten is er veel meer bewustzijn ontstaan. Door alle begeleiders samen te zetten, zien ze hoe het er in de andere leefgroepen aan toe gaat en hoe zij gezonde voeding aanpakken. Daardoor inspireren ze elkaar en groeit de samenwerking rond het thema gezondheid en voeding.” 

Wat vinden de kinderen zelf van het feit dat jullie meer willen inzetten op gezonde voeding?

Marlies: “Onze tienerjongens vinden sommige dingen maar niks, zoals vaker soep of meer groenten in de brooddoos. (lacht) Ze staan er wel voor open om iets nieuws te proberen, zeker als dat op een leuke manier gebeurt.” 

Hoe doe je dat?

Kelly: “Door bijvoorbeeld kleurrijke gerechten te maken, met veel variatie. Eten mag niet saai zijn.”

Marlies: “Het is natuurlijk een moeilijke doelgroep omdat ze overal met die ongezonde verleidingen worden geconfronteerd. Ze krijgen soms ook zakgeld, waardoor ze zelf ongezonde snacks of energiedranken gaan kopen. Maar we gaan proberen hen mee te krijgen, zonder hen te dwingen. Of ongezondere dingen volledig te verbieden. Ze weten dat ze af en toe eens voor een ongezonde snack mogen kiezen. Zo is er bijvoorbeeld een leefgroep die soms een ‘vettige vrijdag’ heeft, met frietjes. En zelfs dan kan je aanpassingen doen, want je kan die frietjes ook gezonder maken door ze in de oven of airfryer te bakken.” 

Moeten de opvoeders zelf koken?  

Kelly: “Ja, voor tien à twaalf jongeren per keer. Er wordt wel wat creativiteit van hen verwacht. Sommigen doen dat heel goed en maken wel eens iets Italiaans of Aziatisch. Er zijn ook begeleiders die gekend staan om één bepaald gerecht, zoals de couscous van Robbie. Daar vragen de jongeren dan ook echt naar. En degenen die niet zo goed zijn in koken, worden geholpen door de andere opvoeders.” 

Waarom is het nuttig om dit proces door een externe te laten begeleiden?

Marlies: “Omdat het wel nodig is dat er iemand achter onze veren zit. (lacht) Het is ook belangrijk om zoiets efficiënt aan te pakken. We misten de tools en de methodieken om een gezondheidsbeleid uit te schrijven. Dankzij het project procesbegeleiding krijgen we van Gezond Leven een stappenplan dat we kunnen volgen. Dat maakt het makkelijker. Door de vragenlijsten was het voor iedereen ook meteen heel duidelijk dat onze aanpak rond voeding in de toekomst zal veranderen. Onze zorgcoördinator Charka Beernaert en kwaliteitscoördinator Maxim Depauw waren ook meteen enthousiast over dit project.”

Kelly: “Zonder procesbegeleider wordt zoiets veel sneller uitgesteld. Bij Kastor Pollux zitten ze al een jaar op een voedingsbeleid te kauwen, maar dankzij de procesbegeleiding komt het er nu eindelijk van. Doordat dit geen eenmansprojectje is, hebben ze ook niet het gevoel dat dit iets is wat hen opgelegd wordt.” 

Zijn er ook drempels waar jullie tegenaan lopen?

Marlies: “Tijd. Dit project is een extra taak die erbij komt. Dat is zeker niet onrealistisch of onhaalbaar, maar het vergt wel iets van de begeleiders.”

Kelly: “In het begin waren we bang dat er niet genoeg draagvlak bij het personeel ging zijn. Toen er bijvoorbeeld kippen in de voorziening kwamen, werd daar nogal bezorgd op gereageerd, want wie ging voor die dieren zorgen? Ik denk dat er gewoon wat angst was dat dit project op de schouders van één iemand ging terechtkomen. Maar dat is helemaal omgeslagen na het eerst werkmoment, toen duidelijk werd dat iederéén betrokken zou worden. En nu komen ze allemaal met ideeën. Fantastisch is dat.”