Agendasetting

Meer info over deze techniek

Er zijn veel maatschappelijke problemen, maar slechts een beperkt aantal hiervan krijgt politieke aandacht en leidt tot beleidsmaatregelen. Door middel van agendasetting kan je beïnvloeden welke problemen aandacht krijgen en op welk moment. Dit kan door samenwerkingen tussen groepen, organisaties en belanghebbenden, en het gebruik van media om publieke aandacht te genereren en druk te zetten op beleidsmakers. Een goede timing hiervan kan ook een belangrijke rol spelen.

Theoretische onderbouwing

Agendasetting is sterk gerelateerd aan de Multiple Streams Theory van Kingdon (2003). Dit model beschrijft hoe bepaalde thema’s of problemen op de politieke agenda komen, dus hoe beleid tot stand komt of verandert. Er wordt gesteld dat een probleem wordt opgenomen in de agenda vanaf er een ‘policy window’ of ‘beleidsraam’ ontstaat. Het model onderscheidt drie aparte stromen binnen het beleidsproces, die meestal los van elkaar bewegen:

• de probleemstroom omvat maatschappelijke kwesties die aandacht vragen, waarbij wetenschappelijk onderzoek, statistieken of media-aandacht kunnen helpen om te tonen hoe ernstig het probleem is;
• de beleidsstroom betreft de beleidsvoorstellen, ideeën en oplossingen waar beleidsmakers, onderzoekers en experts mee aan de slag gaan;
• de politieke stroom gaat over de huidige politieke situatie waarin onder meer verkiezingen, machtsverhoudingen en partijprogramma’s een rol spelen.

Wanneer deze drie stromen samenkomen, ontstaat een ‘beleidsraam’. Dit kan bijvoorbeeld wanneer er meer aandacht is voor een probleem tijdens de verkiezingen, waarbij het thema hoger op de agenda komt te staan, in combinatie met een haalbaar voorstel om het probleem aan te pakken. Dit ‘beleidsraam’ kan er dan voor zorgen dat de kans groter is dat een probleem op de politieke agenda komt.

Agendasetting kan hierop inspelen door een onderwerp onder de aandacht te brengen op het moment dat de drie stromen samenkomen en een ‘beleidsraam’ wordt geopend. Cruciaal hierbij zijn personen of organisaties die de problemen zichtbaar maken, beleidsoplossingen voorbereiden, netwerken hebben met politici en media, en kunnen handelen wanneer dit moment aanbreekt. De beleidsoplossingen moeten bovendien op maat gemaakt zijn voor de specifieke beleidsentiteit. Ze moeten onder meer afgestemd worden op de bestuurskracht en de socio-economische, morfologische en institutionele kenmerken.

Subtypes van de techniek

Het is niet noodzakelijk om (massa)media in te schakelen om aan agendasetting te kunnen doen. Wanneer dit wel gebeurt, houdt het verband met drie soorten agenda’s:

• media-agenda: bepaalt welke onderwerpen prioriteit krijgen in de berichtgeving van de massamedia;
• publieke agenda: geeft aan welke thema’s volgens het publiek het belangrijkst zijn en aandacht verdienen;
• beleidsagenda: wordt opgesteld op basis van de kwesties die door overheden en andere beleidsmakers worden vooropgesteld. Er kunnen momenten zijn waarop nieuwe kwesties als agendapunt worden aangereikt.

In deze vorm van agendasetting kunnen nieuwe problemen door de media als agendapunt worden geïntroduceerd en zo op de media-agenda terechtkomen. Dit kan vervolgens invloed uitoefenen op zowel de publieke als de beleidsagenda. Het is echter niet noodzakelijk dat onderwerpen via de media worden aangekaart om te kunnen spreken van agendasetting.

Vergelijkbare/aanvullende technieken

• Strategisch timen van lobbywerk: deze techniek is ook gebaseerd op de Multiple Streams Theory, waarbij wordt gezocht naar gunstige momenten om te pleiten voor beleidsverandering. Dit kan belangrijk zijn bij agendasetting, maar anders dan bij het strategisch timen van lobbywerk, is hier het ultieme doel om problemen bekend te maken en specifiek op de politieke agenda te plaatsen.
• Pleitbezorging en lobbying: kunnen ingezet worden als aanvulling op agendasetting. Pleitbezorging houdt in dat een standpunt of zaak actief wordt ondersteund en gepromoot, en kan plaatsvinden binnen verschillende omgevingscondities. Lobbying is een specifieke vorm hiervan, gericht op beleidsmakers, met als doel beleidsbeslissingen te beïnvloeden.
• Pleitbezorging via massamedia: binnen deze techniek wordt massamedia standaard gebruikt om beslissingen of gedrag van beleidsmakers of andere professionals te beïnvloeden, wat bij agendasetting een minder noodzakelijke vereiste is.
• Coalities vormen: binnen deze techniek wordt ook samengewerkt met anderen via netwerken en partnerschappen tussen individuen en organisaties, om een doel te bereiken in hun eigen belang. In tegenstelling tot agendasetting ligt de focus dus minder op beleidsverandering.
• Persuasieve communicatie: overtuigende communicatietechnieken kunnen gecombineerd worden met agendasetting om het publiek en beleidsmakers te overtuigen van een bepaald probleem of thema.

Inspirerende voorbeelden

De opkomst van de Rookvrije Generatie in het
Belgische gezondheidsbeleid

Gezonde gratis schoolmaaltijden
als verkiezingspunt bij Vooruit

Referenties

• Albalawi, Y., & Sixsmith, J. (2015). Agenda setting for health promotion: exploring an adapted model for the social media era. JMIR public health and surveillance, 1(2), e5014. 10.2196/publichealth.5014
• Bartholomew Eldredge, L. K., Markham, C. M., Ruiter, R. A. C., Fernández, M. E., Kok, G., Parcel, G. S. (2016). Planning health promotion programs: an intervention mapping approach. (4de ed.). Wiley.
• Kozel, C. T., Kane, W. M., Hatcher, M. T., Hubbell, A. P., Dearing, J. W., Forster-Cox, S., ... & Goodman, M. (2006). Introducing health promotion agenda-setting for health education practitioners. California Journal of Health Promotion, 4(1), 32-40.
• Ogata Jones, K., Denham, B. E., & Springston, J. K. (2006). Effects of mass and interpersonal communication on breast cancer screening: Advancing agenda-setting theory in health contexts. Journal of Applied Communication Research, 34(1), 94-113.
• Zain, N. R. M. (2014). Agenda setting theory. International Islamic University Malaysia, 1-11..

Auteur: Eloïse Van Wassenhove (Universiteit Gent) met medewerking van de werkgroep gedragsinzichten