Wanneer we denken aan gezondheid, ligt de focus vaak op het behandelen van ziekte en problemen zodra ze zich voordoen. Toch is goede zorg meer dan curatieve zorg alleen. Preventie vormt een onmisbare schakel binnen het zorgcontinuüm en draagt bij aan het voorkomen, uitstellen of beperken van gezondheidsproblemen. Door naast zorg ook in te zetten op preventie, kunnen we de gezondheid, het welzijn én de levenskwaliteit van zorgvragers versterken.

Het belang van de sociale en fysieke omgeving

Zorgvoorzieningen zijn voor korte of langere termijn een fysieke en sociale omgeving waarin mensen wonen, vertoeven, langskomen, ... De infrastructuur, het aanbod en de sociale omgeving van zorgvoorzieningen beïnvloeden de gezondheidstoestand van de zorgvragers. Net daarom bieden deze zorgvoorzieningen een unieke kans om gezonde gewoonten te versterken. Zo gaan zorgvragers makkelijker en sneller bewegen als er een grote tuin is aan de zorgvoorziening. Dit is dan de fysieke omgeving die hun gezondheid een boost geeft. Als het zorgpersoneel een appel schilt in de afdeling, zullen de zorgvragers sneller een stukje komen mee-eten. Dit is de sociale omgeving. 

Door van de gezonde keuze de gemakkelijkste keuze te maken, creëer je een omgeving die zorgvragers, bezoekers én medewerkers ondersteunt in gezond gedrag.  

Preventie als schakel in zorgcontinuüm

Preventief werken kan vanuit twee complementaire invalshoeken. Enerzijds is er ziektepreventie, die zich richt op het voorkomen van ziekte via het elimineren of verminderen van ziekterisico’s (primaire preventie), het vroegtijdig opsporen en behandelen van ziekte (secundaire preventie) en het voorkomen van verergering van een bestaande ziekte (tertiaire preventie). Anderzijds is er gezondheidsbevordering, waarbij de focus ligt op beschermende factoren voor het behouden en versterken van de gezondheid, zoals bijvoorbeeld door het gebruik van de trap te stimuleren bij bezoekers.

Preventie is dan geen aparte opdracht naast zorg, maar een essentieel onderdeel ervan. Zorgverleners bevinden zich in een unieke positie om gezondheidsrisico's vroegtijdig te herkennen, gezonde keuzes te ondersteunen en mensen toe te leiden naar gepaste hulp. Via educatie, omgevingsinterventies, afspraken en regels, en zorg en begeleiding kan preventie op verschillende manieren geïntegreerd worden in de zorgpraktijk. Zo versterkt preventie niet alleen de gezondheid van individuen, maar draagt ze ook bij aan een duurzamer en toekomstgericht zorgsysteem. 

Voordelen van gezond gedrag

De gezondheidswinst van preventie is groot. Regelmatig bewegen verlaagt het risico op vroegtijdig overlijden met twintig tot dertig procent en verkleint het risico op hart- en vaatziekten, diabetes, kanker, cognitieve achteruitgang en depressieve klachten. Ouderen die voldoende bewegen, behouden langer hun spierkracht en mobiliteit, en blijven daardoor langer zelfstandig. Ook op mentaal vlak levert beweging winst op: een beter geheugen, meer concentratie en een hoger welbevinden.

Ook stoppen met roken levert aanzienlijke gezondheidswinst op. Roken blijft een belangrijke vermijdbare oorzaak van ziekte en sterfte, met een sterk verhoogd risico op hart- en vaatziekten en kanker. Rookstop verlaagt dat risico aanzienlijk, het verbetert de longfunctie en beschermt ook anderen tegen passief roken.

Voor kwetsbare doelgroepen is de gezondheidswinst nog groter. Mensen met ernstige psychische kwetsbaarheden leven gemiddeld tien tot twintig jaar minder lang, deels door beïnvloedbare factoren als roken, beweging en laattijdig opgespoorde aandoeningen. Structurele preventie binnen zorgvoorzieningen kan die kloof helpen verkleinen.

Preventie zorgt zo niet alleen voor extra levensjaren, maar vooral voor meer gezonde levensjaren — een plaats die preventie evenzeer verdient binnen de zorg.  

Waarom investeren in een preventief gezondheidsbeleid in de zorg?

Wanneer gezondheidsthema’s structureel worden opgenomen in het beleid, de werking, de infrastructuur en dagelijkse routines:

  • blijft de impact behouden op lange termijn;
  • worden ze een vanzelfsprekend onderdeel van herstel en zorg;
  • is het succes minder afhankelijk van individuele medewerkers of tijdelijke projecten.  

Nieuwsgierig?

Wil je weten hoe je kan zorgen voor een preventief gezondheidsbeleid?