Participatieve probleemoplossing
Meer info over deze techniek
Theoretische onderbouwing
Participatieve probleemoplossing is gebaseerd op verschillende wetenschappelijke theorieën (Butterfos, Kegler & Fransisco, 2008; Feighery & Rogers, 1990) die laten zien hoe complexe problemen in organisaties en gemeenschappen effectief kunnen worden aangepakt:
Theorieën over organisatieontwikkeling Open
Coalitietheorie Open
Sociale kapitaaltheorie Open
De modellen van gemeenschapsorganisatie Open
Participatieve probleemoplossing brengt deze inzichten samen in een praktische werkwijze. Door samen te werken en eigenaarschap te stimuleren, ontstaan oplossingen die aansluiten bij de behoeften van de gemeenschap. De doelgroep en betrokkenen leveren actief input, wat zorgt voor draagvlak, betrokkenheid en duurzame oplossingen.
Subtypes van de techniek
Participatieve probleemoplossing kan op verschillende niveaus worden toegepast:
Op het niveau van een sociaal netwerk Open
Op het niveau van een organisatie Open
Op het niveau van een gemeenschap Open
Vergelijkbare technieken
- Participatie (en co-creatie) betekent dat mensen actief bijdragen aan het bedenken en uitvoeren van een interventie. Bij participatieve probleemoplossing gaan ze een stap verder, hun inbreng is doorslaggevender: betrokkenen analyseren mee het probleem, beslissen mee over oplossingen en dragen bij aan de evaluatie.
- Increasing stakeholder influence is een techniek die ervoor zorgt dat stakeholders meer zeggenschap en betrokkenheid krijgen in het veranderingsproces. Net als bij participatieve probleemoplossing richt deze techniek zich op het betrekken van de juiste partijen, zodat zij actief kunnen bijdragen aan de oplossing.
- Probleemgestuurde educatie richt zich op samenwerking met een (vaak kwetsbare) doelgroep om een gezondheidsprobleem aan te pakken. De focus ligt daarbij sterk op het leerproces van de deelnemers: het vergroten van hun kennis, het ontwikkelen van inzicht en het versterken van hun vermogen om zelf verandering te realiseren. In participatieve probleemoplossing ligt de nadruk minder op persoonlijke ontwikkeling en empowerment. Hier staat voornamelijk het gezamenlijk zoeken naar en het uitvoeren van oplossingen centraal, met meer focus op de oplossingen dan op het individuele leerproces.
Aanvullende technieken
- Discussie is een open en informeel gesprek waarin mensen samen een onderwerp verkennen. Net als bij participatieve probleemoplossing staat samenwerking en het uitwisselen van ideeën centraal. Discussie is breed inzetbaar. Het richt zich op het verzamelen van meningen over uiteenlopende onderwerpen en in verschillende fasen van de ontwikkeling van een interventie. Participatieve probleemoplossing is echter gefocust op het gezamenlijk analyseren van een concreet probleem en het vinden en uitvoeren van een passende oplossing. Een discussie kan een strategie zijn om een participatieve probleemoplossing te bekomen.
- Sociale planning is een rationele en gestructureerde aanpak om maatschappelijke problemen aan te pakken. Hierbij wordt gebruikgemaakt van wetenschappelijke expertise, onderzoek en empirische data om effectieve oplossingen te ontwikkelen. Participatieve probleemoplossing vertrekt nog meer bottom-up vanuit de zorgen en behoeften van de doelgroep. Sociale planning kan een waardevolle aanvulling zijn op participatieve probleemoplossing.
Hoe pas je deze techniek toe?
Participatieve probleemoplossing houdt in dat de doelgroep en andere betrokkenen actief meewerken aan het analyseren, oplossen en evalueren van een probleem. Dit kan gebeuren in groepsverband, waarbij ervaringen en ideeën worden gedeeld. Ook een-op-eengesprekken met eindgebruikers en stakeholders kunnen waardevol zijn. De gesprekken gebeuren idealiter mondeling en in een fysieke omgeving.
Hieronder vind je een concreet stappenplan, met een voorbeeld over screeningsonderzoek.
1. Contact leggen en een groep samenstellen Open
2. Het probleem analyseren en prioriteiten stellen Open
3. Genereren van mogelijke oplossingen Open
4. Opstellen van een actieplan en implementeren Open
5. Verkrijgen van feedback en bijsturen Open
Inspirerende voorbeelden
Project Buurt in Beweging
Het project ‘Buurt in Beweging’ vanuit wijkgezondheidscentrum Brugse Poort in Gent heeft als doel sporten en bewegen toegankelijker te maken voor alle kinderen. Om dit te realiseren, werden kinderen uit de buurt actief betrokken. Ook ouders en aanbieders van beweegactiviteiten deelden hun inzichten over mogelijke oplossingen via interviews. De kinderen gaven aan behoefte te hebben aan plekken die dichtbij, gezellig en veilig zijn. De verzamelde aanbevelingen werden vervolgens gedeeld met de stadsdiensten, zodat de buurt kind- en beweegvriendelijker ingericht kan worden.
Project Zorgzame Buurten
‘Zorgzame Buurten’ is een initiatief van de Vlaamse overheid dat streeft naar buurten waar mensen zich thuis voelen en elkaar ondersteunen. In het project ‘Zorgzame Straten’ in Antwerpen gingen hulpverleners en bewoners samen op zoek naar oplossingen voor sociaal isolement. Via gesprekken met buurtbewoners werd eerst het probleem in kaart gebracht: veel mensen bleken nood te hebben aan meer contact met buren. Op basis van die analyse werkten bewoners en hulpverleners samen aan acties zoals burenbabbels, buurtzorgmeldpunten en initiatieven die een zorgzame houding in de straat stimuleren.
Referenties
- Leask, C. F., Sandlund, M., Skelton, D. A., Altenburg, T. M., Cardon, G., Chinapaw, M. J., ... & GrandStand, Safe Step and Teenage Girls on the Move Research Groups. (2019). Framework, principles and recommendations for utilising participatory methodologies in the co-creation and evaluation of public health interventions. Research involvement and engagement, 5, 1-16.
- Butterfoss, F. D., Kegler, M. C., & Francisco, V. T. (2008). Mobilizing organizations for health promotion: Theories of organizational change.
- Yoo, S., Butler, J., Elias, T. I., & Goodman, R. M. (2009). The 6-step model for community empowerment: revisited in public housing communities for low-income senior citizens. Health Promotion Practice, 10(2), 262-275.
- Lasker, R. D., & Weiss, E. S. (2003). Broadening participation in community problem solving: a multidisciplinary model to support collaborative practice and research. Journal of Urban Health, 80, 14-47.
Auteur: Margaux Rigole (Howest) met medewerking van de werkgroep gedragsinzichten