We willen allemaal wonen in een gezonde buurt. Maar hoe weet je hoe gezond een buurt is? Of hoe maak je een buurt gezonder? Het antwoord? Met de walkability-analysetool voor gezonde buurten of kortweg de walkabilityscore-tool. Want die helpt ruimtelijke planners en gezondheidsambtenaren om de gezondheidsbepalende aspecten van een buurt beter te begrijpen.

Fotos Walkability

Uniek instrument

De walkabilityscore-tool is een zeer nuttig en uniek instrument. Het brengt de walkabilityscore voor elke hectare in Vlaanderen in kaart. En dat is belangrijke informatie. Want inwoners van buurten met een hoge walkabilityscore bewegen meer. Bovendien hebben volwassenen in deze buurten betere bloeddrukwaarden en een gezonder gewicht. Daarnaast is er een sterkere lokale economie mogelijk en zijn er minder kosten voor openbaar vervoer.

De walkabilityscore bundelt drie aspecten: de functiemix, de woondichtheid en de stratenconnectiviteit. De functiemix kijkt of en hoe de functies en voorzieningen in de buurt gecombineerd zijn, en of er een goede mix is tussen kantoren, ontspanningsmogelijkheden, scholen en winkels. De woondichtheid focust op het aantal inwoners per oppervlakte. En de stratenconnectiviteit geeft aan of je gemakkelijk met de fiets of te voet van punt A naar B kunt gaan en of de straten goed verbonden zijn met elkaar.

De tool werkt best als je hem opent in Google Chrome.

Wat is de walkabilityscore?

De walkabilityscore-tool brengt de walkabilityscore voor elke hectare in Vlaanderen in kaart. Buurten met een hoge walkabilityscore hebben heel wat voordelen.

Inwoners van buurten met een hoge walkabilityscore bewegen meer.

Bovendien hebben volwassenen in deze buurten betere bloeddrukwaarden en een gezonder gewicht. Daarnaast is er een sterkere lokale economie mogelijk en zijn er minder kosten voor openbaar vervoer.

Waar houdt de score rekening mee?

De walkabilityscore bundelt drie aspecten: de functiemix, de woondichtheid en de stratenconnectiviteit.

  1. Woondichtheid: het aantal inwoners per oppervlakte.
  2. Functiemix: (= functiemenging of verwevenheid van functies) de mate waarin verschillende functies en voorzieningen (kantoor, verkoop, ontspanning en institutioneel) geïntegreerd zijn binnen een bepaald gebied. Hoe beter de mix tussen de verschillende landgebruiken per oppervlakte, hoe hoger de score voor functiemix.
  3. Stratenconnectiviteit voor voetgangers en fietsers: het gemak waarmee je je van punt A naar punt B kunt verplaatsen. Hoe meer bewandelbare kruispunten er per oppervlakte zullen zijn, hoe hoger de score op stratenconnectiviteit. Op het niveau van bouwblokken en wijken gebruiken stedenbouwkundigen de term ‘doorwaadbaarheid’ in plaats van stratenconnectiviteit. Net zoals water al dan niet doorwaadbaar is, kun je de stad doorwaadbaar maken door kleine steegjes en smalle weggetjes door bouwblokken te voorzien.

De walkabilityscore is de optelsom van deze drie componenten waarbij de stratenconnectiviteit dubbel telt. 

Hier vind je meer details over de berekeningswijze en de gebruikte data

De tool geeft niet alleen de totale walkabilityscore weer, maar ook de individuele scores op functiemix, woondichtheid en stratenconnectiviteit. Daarnaast worden ook het aantal jongeren onder de 15 jaar, het aantal ouderen boven de 65 jaar, en de mediaan van het gemiddelde inkomen weergegeven per statistische sector. Een statistische sector is de kleinste eenheid waarvoor deze administratieve gegevens beschikbaar zijn. Deze extra kaartlagen kunnen je helpen om prioritaire buurten te bepalen. Met de tool kun je de scores van soortgelijke gemeenten (volgens de Belfius classificatie) ook vergelijken. Daarnaast kun je ook de tool ‘maatregelen prioriteren aan de hand van criteria’ gebruiken. Zo hou je naast de geografische informatie met nog meer criteria rekening om je prioriteiten te bepalen.

Kun je overweg met geografische informatiesystemen? Dan kun je de walkability-data ook downloaden om in jouw eigen GIS-software te gebruiken. Zo kun je ook combinaties maken met je eigen lokale kaartlagen.

Wat is het doel van de walkabilityscore-tool?

De walkabilityscore-tool biedt een kader aan om vanuit gezondheidsperspectief voor elke buurt een beter inzicht te krijgen in de plannings- of inrichtingsmaatregelen die je het best kunt nemen. De tool helpt je om buurten aan te duiden waar veranderingen in de publieke ruimte prioritair zijn, en je keuze te onderbouwen.

Het is aan te raden om de tool te gebruiken in overleg met verschillende beleidsdomeinen. Zo kunnen bijvoorbeeld de dienst Ruimtelijke Ordening en de dienst Welzijn de kaarten samen bespreken. De dienst Gezondheid kan de tool gebruiken om input te leveren aan de verschillende beleidsdomeinen en zo gezondheid integreren in andere beleidsdomeinen. Op die manier biedt de tool ondersteuning aan health in all policies op lokaal niveau. Ook jouw plaatselijke Logo kan jou ondersteunen bij het gebruik van de tool. 

De tool kan extra ondersteuning bieden om een antwoord te vinden op vragen zoals:

  • In welke buurt zullen maatregelen om buurten gezonder in te richten het grootste effect hebben?
  • In welke buurten worden nieuwe wooneenheden of voorzieningen al dan niet het best ontwikkeld? Welke buurt is bijvoorbeeld het meest geschikt om een nieuw speelterrein aan te leggen?
  • In welke buurten is de behoefte aan maatregelen in het kader van een nieuw mobiliteitsplan het hoogst?

De walkabilityscore van een buurt ondersteunt ruimtelijke beleidskeuzes die gezondheidswinst realiseren

De keuzes van beleidsmakers voor de ruimtelijke planning en inrichting van de publieke ruimte van een bepaalde buurt, kunnen een invloed hebben op de gezondheid van de bewoners.

De onderstaande tabel is een overzicht van de mogelijke maatregelen die je kunt nemen op basis van de walkabilityscore van een buurt. Uiteraard zullen de maatregelen ook afhangen van de lokale context en andere kenmerken van de buurt, zoals het aandeel ouderen of jongeren die in de buurt wonen, de luchtvervuiling ... Zo zal de walkabilityscore in een stedelijk gebied doorgaans hoger liggen dan in een landelijke zone. In een stedelijk gebied, waar de problematiek van luchtvervuiling het grootst is, zullen er meer opportuniteiten zijn om gemotoriseerde verplaatsingen te vervangen door actieve verplaatsingen, omdat het sociale netwerk en voorzieningen dichtbij zijn, en de stratenconnectiviteit er hoog is.

Toets dit altijd grondig af aan de lokale context en aan andere beleidskeuzes
Hoogste walkabilityscoreMatig tot lage walkabilityscoreLaagste walkabilityscore
Zet verder in op deze buurten met investeringen in het openbaar domein. In deze buurten zullen inrichtingsmaatregelen voor gezonde gedragingen het best renderen.   Door de combinatie te maken met andere kaartlagen (bv. kaart kwetsbare groepen, aantal kinderen of aantal ouderen) kun je de prioritaire buurten bepalen.   Verhoog in deze buurt – als dat wenselijk/mogelijk is – het aantal wooneenheden met een meerwaarde voor de buurt, de stratenconnectiviteit en de functiemix.  
Bekijk vooral de opdeling van de drie deellagen woondichtheid, functiemix en stratenconnectiviteit. Bekijk aan welke deellaag je nog verder kan werken. 

Is het gebied dicht bij openbaar vervoer (station of a-halte De Lijn) of een kern met hoge walkability-score gelegen? Investeer dan verder in een duurzame verbinding met deze voorzieningen voor openbaar vervoer of nabijgelegen gebied met een hoge walkability-score.
Streef in deze buurten liever geen al te grote veranderingen/investeringen in het openbaar domein na.   Enkele mogelijke maatregelen met het oog op een gezonde actieve vrije tijd zijn:  

- een verhoging van de stratenconnectiviteit door trage wegen te openen of doodlopende straten doorlopend te maken voor actieve weggebruikers.  

 - een verbetering van de toegankelijkheid te voet, met de fiets of met het openbaar vervoer van groene gebieden/recreatiedomeinen.

Woondichtheid

Plaatsen met een hoge woondichtheid en functiemix zetten meer aan tot bewegen, omdat sociale netwerken en voorzieningen (winkels, scholen, parken …) op stap- of fietsafstand liggen. Het is in deze plaatsen dus nodig om in te zetten op de functiemix én de woondichtheid.

De afstand tot de voorzieningen is op plaatsen met een lage woondichtheid vaak veel groter. Nieuwe voorzieningen creëren of aantrekken op plaatsen met een lage woondichtheid is niet gemakkelijk en niet efficiënt omdat het aantal bewoners per voorziening te laag is om rendabel te zijn. De beslissing om al dan niet verder te verdichten, zal telkens afhangen van de lokale context.

Een voorbeeld

Stel dat een buurt niet goed scoort op het vlak van de functiemix en daardoor een relatief lage walkabilityscore heeft. Als de informatie over fietsroutes wordt toegevoegd, zie je echter dat deze buurt verbonden is met de kern (die een hoge walkabilityscore heeft) via een netwerk van trage wegen. Dan kan het zinvol zijn om in deze buurt toch verder te gaan verdichten, eventueel in combinatie met inzet op de functiemix. De aanwezigheid van het tragewegennetwerk garandeert een goede verbinding tussen de buurt en de kern.

De keuze om je kern al dan niet verder te verdichten, hangt ook af van de knooppuntwaarde (connecties van collectief vervoer en het voorzieningenniveau) van de buurt.

De woondichtheid verhogen maakt integraal deel uit van de realisatie van tot kwaliteitsvolle verdichting en open ruimten.

Stratenconnectiviteit

Er zijn verschillende maatregelen mogelijk om de stratenconnectiviteit te verhogen, zoals bestaande trage wegen opnieuw openen, doodlopende straten laten doorlopen, doorsteken in gebouwen creëren en nieuwe voetgangers- en fietsroutes en infrastructuur installeren. 

Voorbeelden van manieren om de stratenconnectiviteit te verhogen:

  • Een optimalisatie van het netwerk van trage wegen
  • Een verhoging van de doorwaadbaarheid via doorsteken
  • Een aanduiding van doorlopende straten voor voetgangers en fietsers
  • Investeringen in fietsbruggen en tunnels 

Lees meer over deze maatregelen in de maatregelenfiches

De stratenconnectiviteit verhogen maakt integraal deel uit van de realisatie van tot een gezond mobiliteitssysteem (aanpak en inspiratie).

Functiemix

Het is belangrijk dat buurten met een goede functiemix ook een voldoende hoge woondichtheid hebben. Stimuleer als lokaal bestuur daarom de aanwezigheid van een aantrekkelijke mix van lokale handel en markten, voorzieningen (dienstencentrum, postkantoor, banken, scholen en kinderopvang, kantoren, groenvoorziening, lokalen van verenigingen en recreatieve sportinfrastructuur) in gebieden met een hoge walkabilityscore.

Voorbeelden van manieren om de functiemix te verhogen:

  • Een hergebruik van leegstaande panden en een tijdelijk gebruik van ongebruikte ruimte 
  • De creatie van een gezond winkelbeleid

Lees meer over deze maatregelen in de maatregelenfiches

De functiemix verhogen maakt integraal deel uit van de realisatie van tot kwaliteitsvolle verdichting en open ruimten.

Aandachtspunt

Gebieden met bedrijventerreinen kregen ook een score in de walkabilityscore-tool. Op bedrijventerreinen kan gewerkt worden aan een hogere walkabilityscore door de stratenconnectiviteit te verhogen, zodat werknemers makkelijker te voet of met de fiets naar het werk kunnen komen. Sommige bedrijven en kantoren kunnen perfect ingebed worden in dorps- en stadskernen. Dit kan de functiemix en dus de walkabilityscore verhogen. Let wel op bij bedrijventerreinen zoals KMO-zones of bij bedrijven met hinderlijke activiteiten. Daar verhoog je de woondichtheid best niet. Doe je dit wel, dan kan dit voor woonomstandigheden zorgen waar de leefbaarheid niet gegarandeerd is.