Hoe rol je een rookbeleid uit in jeugdhulporganisaties?
Wil je werk maken van een rookbeleid in je jeugdhulporganisatie? Goed idee. In jeugdhulporganisaties geldt geen algemeen rookverbod, maar sinds 31 december 2024 mag er niet meer gerookt worden op speel- en sportterreinen. Zodra er een speeltoestel of sportinfrastructuur aanwezig is op jullie domein, geldt dit verbod.
Dat maakt dit het ideale moment om je tabaks- en nicotinebeleid onder de loep te nemen of verder uit te werken. Hier vind je een handig stappenplan, aangevuld met concrete tips en aanbevelingen om meteen aan de slag te gaan.
Het stappenplan
Gebruik het stappenplan om het rookbeleid in jouw jeugdhulporganisatie verder uit te werken of te updaten. Hiermee kom je tot een gedragen rookbeleid. Je bedenkt samen de doelstellingen en acties die passen in jullie organisatie. Goede initiatieven en afspraken die er al zijn, krijg je structureel ingebed. Het beleid biedt een houvast in lastige situaties én helpt tegelijkertijd anticiperen op toekomstige uitdagingen.
Momenteel lopen er drie pilootprojecten die zich richten op het tabaks- en nicotinebeleid binnen jeugdhulporganisaties. Hierdoor krijgen we een beter inzicht in de behoeften, praktische obstakels en bezorgdheden met betrekking tot zowel het huidige als het toekomstige rook- en vapebeleid binnen de sector. Deze inzichten, zoals goede praktijken, materialen en werkwijzen, zullen eind 2026 worden toegevoegd aan de methodiek Gezonde Gasten. Zo kan de hele Vlaamse jeugdsector aan de slag met deze handvaten en tips.
Daarnaast plannen we in het najaar een inspiratiedag voor jeugdhulporganisaties. Tijdens deze dag delen we de eerste inzichten uit de pilootprojecten, goede praktijken uit het werkveld en concrete handvaten om aan een tabaks-en nicotinebeleid te werken.
Heb je interesse om deel te nemen aan deze inspiratiedag?
Laat dan alvast je contactgegevens achter. We houden je op de hoogte zodra de datum en het programma bekend zijn.
Aanbevelingen en tips over roken en vapen:
Sensibiliseer jongeren, begeleiders en ouders
Zet in op het vergroten van kennis, vaardigheden en attitudes over roken en vapen bij jongeren, begeleiders en ouders. Door het gesprek met hen aan te gaan, stimuleer je de bewustwording.
Het kan nuttig zijn om de jongeren actief te betrekken. Laat hen bijvoorbeeld zelf onderzoek doen over de gevaren van roken en vapen of een debat voeren over de maatschappelijke normen rond dit thema. Dat maakt het onderwerp persoonlijker en vergroot hun betrokkenheid.
Begeleiders kunnen ook rolmodellen zijn door zelf rookvrije keuzes te maken en open gesprekken te voeren over hun eigen ervaringen en de uitdagingen die gepaard gaan met een rookstop. Het creëren van een open en niet-oordelende sfeer kan ervoor zorgen dat jongeren zich vrij voelen om hun vragen en zorgen over roken en vapen te uiten. Ook door ouders actief te betrekken bij het gesprek over roken en vapen kan je sensibiliseren.
Pak de omgeving aan
Jullie jeugdhulporganisatie gaat voluit voor niet roken en wil roken en vapen ontmoedigen? Zorg dan dat jullie omgeving dat ook uitstraalt. Geef het goede voorbeeld en kader alles in een positief verhaal. Waar let je het best op?
Zorg dat roken en vapen niet zichtbaar aanwezig zijn in jullie organisatie.
- Schets een positief kader: ‘Welkom in onze rookvrije voorziening!’.
- Laat roken alleen toe in de aangegeven rookzone. Zorg dat rookzones niet gezellig zijn ingericht en plaats ze uit het zicht van kinderen/jongeren.
- Voorzie duidelijke signalisatie
- Laat de begeleiders het goede voorbeeld geven en zorg dat ze niet roken in het bijzijn van jongeren. Begeleiders die willen stoppen met roken, kunnen dit misschien samen doen met de jongeren die willen stoppen? Elkaar steunen helpt.
- Onderteken het charter van Generatie Rookvrij en werk zo mee aan een eerste rookvrije generatie.
Maak duidelijke afspraken en regels
Goede afspraken maken goede vrienden. Zorg dus voor duidelijke afspraken en regels over roken en laat ze aansluiten bij de huidige regelgeving (verbod van verkoop rookwaren aan -18-jarigen).
Zorg dat roken niet langer als normaal wordt beschouwd in het dagelijkse leven van de jongeren, zoals eten, hobby’s en pauzes dat wél zijn. Vaak worden de afspraken en regels over roken in één adem genoemd en toegepast met regels over eten, pauzes, ... maar zo bestaat de kans dat je roken gaat normaliseren. Het wordt gezien als iets gewoons. Maak daarom liever een apart rookreglement en bespreek dit alleen met de jongeren die roken. Laat hen deze afspraken en regels ondertekenen.
Enkele voorbeelden van afspraken en regels die je kan maken:
Jongeren onder de 16 jaar Open
Jongeren tussen 16 en 18 jaar Open
Jongeren boven de 18 jaar Open
Begeleiders Open
Ouders Open
Ondersteun jongeren als ze willen stoppen met roken
Moedig jongeren aan om te stoppen met roken en ondersteun hen hierin met een rookstopaanbod. Wijs hen de weg naar de gepaste hulp. Er zijn verschillende mogelijkheden om te stoppen met roken. Stoppen zonder hulp is zeker een optie. Daarnaast bestaan er ook goede rookstopmiddelen en -methoden die je slaagkans om te stoppen en gestopt te blijven, verhogen. Zo kan je onder meer stoppen met behulp van een rookstop-app, rookstopmedicatie en fysieke of telefonische begeleiding van een tabakoloog. Je kan ook altijd terecht bij je huisarts of apotheek voor advies en begeleiding.
En wat als de jongere toch weer begint te roken? Stoppen met roken is een proces. Soms zijn er meerdere stoppogingen nodig. Een terugval is dus geen mislukking, maar een onderdeel van het rookstopproces. Het is belangrijk om dit mee te geven aan de jongeren en hen verder te blijven motiveren.
Rokende collega’s? Moedig ook hen aan om te stoppen. Want zij hebben natuurlijk ook een voorbeeldrol. Soms lijkt samen roken jongeren en begeleiders te verbinden. Probeer dat verbindende effect te vinden in gezondere alternatieven, zoals samen een rookstoppoging ondernemen of samen sporten, wandelen, …
Zet de komende jaren dus in op een kwaliteitsvol tabaks- en nicotinebeleid in je voorziening en pak het stapsgewijs en participatief aan! Meer info daarover vind je hier.
Nog vragen?
Neem dan contact op met katrijn.vandamme@gezondleven.be.