“Een gezondheidsvaardige organisatie biedt laagdrempelige zorg en verkleint gezondheidsongelijkheid”

Eerstelijnszone (ELZ) Mechelen-Katelijne probeert eerstelijnsprofessionals in de zorg en welzijn samen te brengen en te ondersteunen. “Een van de thema’s waar we veel rond hebben gewerkt, zijn gezondheidsvaardige organisaties”, zeggen stafmedewerkers Willy en Sven.

Wanneer is een organisatie voor jullie gezondheidsvaardig?

Sven: “Als ze toegankelijke en laagdrempelige zorg biedt en zo mee de gezondheidsongelijkheid verkleint. In het begin werd het concept ‘gezondheidsvaardige organisatie’ vaak herleid tot enkel begrijpelijk communiceren, maar dat is nu toch wel breder getrokken. En dat is goed.”

Willy: “Ik vind die shift naar de organisatie wel interessant. We versterken niet alleen patiënten of cliënten, maar we zorgen er ook voor dat organisaties anders omgaan met mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden. We maken hen ervan bewust dat je die groep best anders benadert om hen evenveel kansen op kwaliteitsvolle zorg te bieden.”

Welke concrete acties hebben jullie al ondernomen om eerstelijnsorganisaties gezondheidsvaardiger te maken?

Willy: “We hebben een menukaart gecreëerd, met linken naar verschillende tools die eerstelijnsorganisaties kunnen helpen om gezondheidsvaardiger te worden. Die tools gaan bijvoorbeeld over bewustwording, over communiceren in begrijpelijke taal en professionals vaardiger maken. Er zat ook een pakket in rond doelgerichte zorg en het centraal plaatsen van de patiënt. De menukaart is ontstaan in samenspraak met verschillende organisaties en hun noden, maar ook uit ons eigen buikgevoel en expertise. We zien toch dat elke actie door twee à drie organisaties is opgenomen.”

Wie is er dan bijvoorbeeld al aan de slag gegaan met jullie voorstellen?

Willy: “De communicatiemedewerker van het Centrum voor Geestelijke Gezondheidszorg (CGG) heeft bijvoorbeeld een opleiding over duidelijke taal gevolgd bij Wablieft. Daardoor heeft hij nu de reflex om meteen te kijken of teksten ook begrijpelijk zijn voor mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden.”

Hebben jullie nog andere initiatieven gelanceerd?

Sven: “In het begin hebben we een aantal websites en het taalgebruik gescreend van organisaties in onze zone en zijn we ook ter plaatste gegaan om hen hierover feedback te geven. Op die manier wilden we het gesprek over dit thema openen. Maar dat vonden we moeilijk, hier misten we nog expertise.”

Willy: “We hebben ook een lerend netwerk opgericht dat één keer heeft samengezeten om te kijken wat er bij onze organisaties leeft rond gezondheidsvaardigheden. Zo hebben we ook een paar inspirerende verhalen van eerstelijnsorganisaties gedeeld, om anderen te motiveren.”

Sven: “Daarnaast zijn we ook samengekomen met enkele beleidsverantwoordelijken van organisaties uit onze zorgraad. We proberen ook hen duidelijk te maken hoe belangrijk het is om gezondheidsvaardigheden op te nemen in de missie en visie van hun organisatie. Het beleid is een belangrijke factor, die we niet mogen vergeten.”

Met welke moeilijkheden werden jullie geconfronteerd en hoe hebben jullie die aangepakt?

Sven: “Aanvankelijk was alles nog heel abstract. Er waren ook geen simpele tools of e-learnings. Het nieuwe pakket met de e-learning dat Gezond Leven nu heeft ontwikkeld, kan andere Vlaamse organisaties hier concreet in ondersteunen. Het kompas wijst de weg naar het traject dat ze kunnen doorlopen. Dat hebben wij in het begin gemist.”

Willy: “Verder is het soms moeilijk om medewerkers te blijven sensibiliseren over het belang van gezondheidsvaardige organisaties en toegankelijke zorg. Hoe hou je het levendig? Hoe zorg je ervoor dat het niet ondergesneeuwd geraakt als er te weinig tijd is? Het is echt een nagel waar je op moet blijven kloppen.”

Welke kleine stappen kunnen organisaties al zetten zonder grote investeringen?

Sven: “Zet dit thema als terugkerend punt op jullie teamoverleg. Het moet regelmatig op de agenda staan, want gezondheidsvaardigheden is iets waar je permanent aandacht voor moet hebben.”

Willy: “Ik zou ook aanraden om de e-learnings door te nemen, zodat je weet waar het over gaat en wat het belang ervan is. En bied die e-learnings ook aan alle medewerkers aan. Zo raakt iedereen vertrouwd met de begrippen.”

Wat is jullie advies voor eerstelijnsorganisaties die ook gezondheidsvaardiger willen worden?

Sven: “Maak er écht werk van. Veel organisaties zijn wel af en toe of onbewust bezig met gezondheidsvaardigheden, maar ze pakken het weinig concreet aan. Hun goede bedoelingen verwateren snel.”

Willy: “Alles begint bij het beleid én met het creëren van een draagvlak. Dat doe je bijvoorbeeld door te communiceren over hoeveel mensen kampen met lage gezondheidsvaardigheden en welke effecten dat heeft op hun gezondheid en hun levensverwachting. Eens dat draagvlak er is, kan je het vertalen naar concrete acties. Alleen door te werken aan gezondheidsvaardigheden kunnen we gezondheidsongelijkheid aanpakken.”

Sven: "Gezondheidsvaardigheden staan vaak niet op de eerste plaats, maar als je hierop inzet, kan je een groot effect hebben op de gezondheidsresultaten van je zorggebruikers.”