Empathietraining
Meer info over deze techniek
Theoretische onderbouwing
Empathietraining is geworteld in de Theories of Stigma and Discrimination (Batson et al., 2002), die beschrijven hoe empathisch vermogen bijdraagt aan het verminderen van stigma en discriminatie door individuen aan te moedigen om de perspectieven en gevoelens van anderen te begrijpen. Empathie helpt om stereotypen te doorbreken en de neiging tot oordelen te verminderen. Hierdoor ontstaat er meer ruimte voor acceptatie en inclusie. De techniek richt zich op het vergroten van perspective-taking, een kernconcept binnen deze theorie. Dit verwijst naar het vermogen om zich in de schoenen van een ander te verplaatsen. Empathietraining is effectief gebleken in het vergroten van empathie (Teding van Berkhout & Malouff, 2016).
Daarnaast wordt empathietraining vaak toegepast in programma’s die gericht zijn op sociale cohesie, conflictpreventie en inclusie omdat empathie een bewezen middel is om sociale barrières te doorbreken. Het helpt bijvoorbeeld om meer begrip te creëren tussen mensen met verschillende culturele of sociale achtergronden, door hen elkaars leefwereld beter te laten aanvoelen.
Ten slotte ondersteunen emotiegerichte modellen, zoals de Affect-as-Information Theory (Schwarz & Clore, 1988), de focus van empathietraining op het begrijpen en reguleren van emoties. Deze theorieën suggereren dat empathisch reageren niet alleen sociale relaties verbetert, maar ook bijdraagt aan de persoonlijke groei van individuen. En dit doordat het mensen helpt betekenisvolle verbindingen aan te gaan en conflicten op een constructieve manier te benaderen.
Subtypes van de techniek
Empathietraining kan inhoudelijk verschillende vormen aannemen:
subject-georiënteerde training: Open
object-georiënteerde training: Open
sociaal-georiënteerde training: Open
Ook qua aanpak zijn er verschillende soorten empathietraining:
ervaringsgerichte empathietraining: Open
educatieve empathietraining: Open
Vergelijkbare technieken
- Activerend leren: deze techniek stimuleert leren door doelgerichte en ervaringsgerichte activiteiten. Die betrekken deelnemers door middel van oefeningen en reflectie, vergelijkbaar met empathietraining, actief bij het ontwikkelen van empathie.
- Shifting perspectives (techniek binnenkort beschikbaar): het aanmoedigen van het innemen van het perspectief van een ander sluit direct aan bij empathietraining. Beide technieken zijn immers gericht op het vergroten van begrip en inlevingsvermogen.
- Directe ervaring: leren door ervaring speelt een belangrijke rol in empathietraining, aangezien deelnemers empathie het best ontwikkelen door realistische situaties zelf te beleven.
- Inconsistente informatie over stereotypen: het aanbieden van positieve voorbeelden uit gestigmatiseerde groepen helpt bij het verminderen van vooroordelen, net zoals empathietraining gericht is op het doorbreken van stereotypering en stigma.
- Bewust reguleren van stereotypen en vooroordelen: het actief onderdrukken van automatische negatieve reacties ten opzichte van gestigmatiseerde groepen sluit aan bij empathietraining, die mensen leert hun oordelen bewust te evalueren en empathischer te reageren.
Aanvullende technieken
- Op maat werken: het afstemmen van interventies op de kenmerken van de doelgroep kan de effectiviteit van empathietraining vergroten doordat ze dan beter aansluit bij de context en behoeften van de deelnemers.
- Feedback: door deelnemers inzicht te geven in hun prestaties en de impact van hun empathisch gedrag, wordt het leerproces versterkt en kunnen zij hun vaardigheden verder ontwikkelen.
Hoe pas je deze techniek toe?
De focus van empathietraining ligt op het ontwikkelen van vaardigheden om je in te leven in anderen en empathisch te reageren. Dit kan op verschillende manieren worden toegepast:
Individueel – in groep Open
Fysiek – digitaal Open
Bijkomende richtlijnen Open
Inspirerende voorbeelden
Be the Change – Over de Steep workshops
De beweging Be the Change groeide uit het werk van de Amerikaanse organisatie Challenge Day, opgericht in 1987 door Rich en Yvonne Dutra-St. John. Met hun programma wilden ze sociale barrières doorbreken en jongeren een cultuur van begrip en inclusie bieden. Wereldwijde bekendheid kwam er via de Cross the Line-activiteit, waarbij deelnemers letterlijk over een lijn stappen bij herkenbare stellingen zoals “Ik ben ooit gepest”. Dit bevordert empathie door gedeelde ervaringen zichtbaar te maken. In Nederland werd dit verdergezet via het programma Over de Streep, gepresenteerd door Arie Boomsma, in samenwerking met scholen. Jongeren kregen hierin de ruimte om gevoelens te delen en elkaars verhaal te leren kennen. Beide initiatieven zijn sterke vormen van empathietraining: ze stimuleren het delen van kwetsbaarheid, versterken onderlinge verbondenheid en helpen deelnemers zich beter in te leven in anderen. Zo leggen ze de basis voor sociale cohesie en duurzame gedragsverandering.
All that we share – campagne
De campagne ‘All That We Share’ van de Deense omroep TV 2, gelanceerd in januari 2017, is een van de vroegste en meest invloedrijke initiatieven die het concept van ‘mensen in hokjes plaatsen’ visueel en emotioneel aanpakken. In deze campagne worden mensen aanvankelijk gescheiden op basis van uiterlijke kenmerken of sociale status, maar naarmate ze persoonlijke ervaringen delen, wordt duidelijk hoeveel ze gemeen hebben. Dit krachtige visuele verhaal moedigt kijkers aan om verder te kijken dan oppervlakkige verschillen en de gemeenschappelijke menselijkheid te erkennen die ons bindt.
Project: Becoming Homeless – Stanford University’s Virtual Human Interaction Lab
Dit project gebruikt virtual reality (VR) om deelnemers te laten ervaren hoe het is om dakloos te worden. Ze stappen virtueel in de schoenen van iemand die zijn baan en woning verliest, en maken realistische situaties mee, zoals vooroordelen of hulp zoeken in een opvangcentrum. De ervaring maakt de emotionele en praktische impact van dakloosheid voelbaar, wat empathie vergroot en stigma vermindert. Deze methodiek wordt ingezet in de training van zorg- en hulpverleners om hen empathischer en effectiever te laten communiceren, en in onderwijs om sociale bewustwording bij jongeren te versterken.
Documentaires Soft White Underbelly
Soft White Underbelly, een documentairereeks van Mark Laita, biedt een indringende kijk op het leven van mensen aan de rand van de maatschappij, zoals daklozen, verslaafden en sekswerkers. Door persoonlijke en ongefilterde interviews onthult de reeks de menselijke kant achter stigma’s en maatschappelijke problemen. Deze aanpak sluit aan bij empathietraining, door kijkers uit te nodigen om voorbij stereotypen te kijken en begrip te ontwikkelen voor complexe menselijke ervaringen. Soft White Underbelly maakt kwetsbaarheid en ongelijkheid zichtbaar, en spoort aan tot reflectie en bewustwording.
Referenties
- Bartholomew Eldredge, L. K., Markham, C. M., Ruiter, R. A. C., Fernández, M. E., Kok, G., & Parcel, G. S. (2016). Planning health promotion programs: An intervention mapping approach (4e editie). Jossey-Bass.
- Bas-Sarmiento, P., Fernández-Gutiérrez, M., Baena-Baños, M., Correro-Bermejo, A., Soler-Martins, P., & De La Torre-Moyano, S. (2020). Empathy training in health sciences: A systematic review.. Nurse education in practice, 44, 102739 . https://doi.org/10.1016/j.nepr....
- Batson, C. D., Chang, J., Orr, R., & Rowland, J. (2002). Empathy, attitudes, and action: Can feeling for a member of a stigmatized group motivate one to help the group? Personality and Social Psychology Bulletin, 28(12), 1656–1666. https://doi.org/10.1177/014616....
- Cuff, B., Brown, S., Taylor, L., & Howat, D. (2016). Empathy: A Review of the Concept. Emotion Review, 8, 144 - 153. https://doi.org/10.1177/175407....
- Smith, K., Bishop, F., Dambha-Miller, H., Ratnapalan, M., Lyness, E., Vennik, J., Hughes, S., Bostock, J., Morrison, L., Mallen, C., Yardley, L., Everitt, H., Little, P., & Howick, J. (2020). Improving Empathy in Healthcare Consultations—a Secondary Analysis of Interventions. Journal of General Internal Medicine, 35, 3007 - 3014. https://doi.org/10.1007/s11606....
- Schwarz, N., & Clore, G. L. (1988). How do I feel about it? Informative functions of affective states. In K. Fiedler & J. Forgas (Eds.), Affect, cognition, and social behavior (pp. 44–62). Toronto: Hogrefe.
- Teding van Berkhout, E., & Malouff, J. M. (2016). The efficacy of empathy training: A meta-analysis of randomized controlled trials. Journal of Counseling Psychology, 63(1), 32–41. https://doi.org/10.1037/cou000....
Auteur: Amaryllis Laenen (Howest) met medewerking van de werkgroep gedragsinzichten