Informatie vooraf organiseren
Meer info over deze techniek
Theoretische onderbouwing
Theorieën over informatieverwerking (Kintsch & van Dijk, 1978; Kools et al., 2006) laten zien dat nieuwe informatie beter wordt begrepen en onthouden wanneer deze wordt gekoppeld aan bestaande kennis. Het louter aanbieden van informatie is vaak niet voldoende om gedrag te beïnvloeden; inzicht in hoe informatie wordt verwerkt, opgeslagen en toegepast is cruciaal.
Een effectieve strategie is het opdelen van informatie in gemakkelijk te onthouden eenheden, zoals ezelsbruggetjes of acroniemen. Zo wordt belangrijke kennis beter opgeslagen en later gemakkelijker opgeroepen. Een voorbeeld hiervan is het acroniem “SLIM” voor een gezonde levensstijl:
- Slaap voldoende
- Let op je voeding
- In beweging blijven
- Mindset positief houden
Nieuwe informatie wordt gekoppeld aan bestaande kennis, opgeslagen in een netwerk van ideeën. Hoe sterker deze verbindingen, hoe beter het begrip en de herinnering.
Ook de structuur van een tekst speelt een grote rol in begrijpelijkheid. Op tekstniveau helpt een logische opbouw met duidelijke titels en alinea’s. Op zinsniveau zorgen verbindingswoorden zoals ‘daarom’, ‘maar’ en ‘ook’ voor samenhang.
Beelden en schema’s ondersteunen het leerproces door informatie visueel te maken en verbanden te verduidelijken, wat het begrip en de herinnering versterkt.
Deze inzichten onderstrepen dat effectieve communicatie vraagt om informatie die zowel gestructureerd is als aansluit bij de manier waarop mensen denken en leren.
Subtypes van de techniek
Expositorische (uitleggende) organisatoren Open
Narratieve organisatoren Open
Know-Wonder-Learn (KWL) Open
Grafische organisatoren Open
Vergelijkende organisatoren Open
Vergelijkbare technieken
- Informatie opdelen: het opdelen van informatie in kleinere, makkelijk verwerkbare eenheden (‘chunks’) die sterk met elkaar verbonden zijn. Je kan deze techniek inzetten bij het gebruik van ‘informatie vooraf organiseren’ om de verwerking van nieuwe informatie te ondersteunen.
- Gebruiken van beeldmateriaal: in deze techniek worden beelden of beeldspraak gelinkt worden aan gezondheidsinformatie. Dat helpt om de informatie beter te kunnen onthouden. Ook het vooraf organiseren van informatie helpt om informatie beter te kunnen verwerken en onthouden.
Aanvullende technieken
- Cues voorzien: het vooraf aanbieden van aanwijzingen (‘cues’) om gewenst gedrag te stimuleren op een later moment of in een specifieke situatie. Waar informatie vooraf organiseren vooral begrip en structuur biedt, richten cues zich op het activeren van gedrag op het juiste moment. Samen versterken ze het leerproces door zowel inzicht als toepasbaarheid te bevorderen.
- Elaboratie: het aanmoedigen van mensen om informatie persoonlijke betekenis te geven. Dit kan bijvoorbeeld door het stellen van schaalvragen, waarmee individuen actief nadenken over en zelf de betekenis van de informatie interpreteren. Deze techniek kan je ook toepassen bij het vooraf organiseren van informatie, waarbij elaboratie aanvullend werkt op informatie vooraf organiseren door niet alleen structuur te bieden, maar ook dieper begrip en persoonlijke betrokkenheid te stimuleren.
Hoe pas je deze techniek toe?
Informatie vooraf organiseren is een krachtig hulpmiddel om gezondheidsinformatie op een overzichtelijke en gestructureerde manier aan te bieden. De toepassing ervan maakt het makkelijker om nieuwe kennis te begrijpen, te onthouden en toe te passen. Door nieuwe informatie te verbinden met wat mensen al weten, ondersteun je het leerproces én stimuleer je gedragsverandering.
Individueel – in groep / mondeling – schriftelijk / fysiek – digitaal Open
Stap 1: bepaal je kernboodschap Open
Stap 2: kies op welke manier je informatie vooraf wil organiseren Open
Stap 3: geef informatie vooraf mee Open
Stap 4: zet in op actieve verwerking Open
Inspirerende voorbeelden
De voedingsdriehoek van het Vlaams Instituut Gezond Leven
De voedingsdriehoek is een visuele tool die de basisprincipes van een gezond voedingspatroon op een overzichtelijke manier weergeeft. Door voedingsmiddelen in te delen op basis van hun gezondheidsvoordelen en milieu-impact, helpt de driehoek mensen om bewuste keuzes te maken voor een gezondere voeding. De techniek 'informatie vooraf organiseren’ is hierin terug te vinden. De driehoek brengt complexe informatie op een gestructureerde manier, waardoor gebruikers gemakkelijk de verbanden zien tussen verschillende voedingsmiddelen en hun invloed op de gezondheid.
Bevolkingsonderzoek Dikke darmkanker
Het Bevolkingsonderzoek naar dikke darmkanker maakt gebruik van vooraf georganiseerde informatie door de informatie over de screening op te splitsen in acht duidelijke secties. Elke sectie heeft een herkenbare titel en een bijpassend pictogram, wat zorgt voor een overzichtelijke en toegankelijke presentatie van de informatie. Dit maakt het voor gebruikers makkelijk om snel de relevante informatie te vinden en te verwerken.
Campagne Gezond Binnen
De Vlaamse overheid wil mensen bewust maken van het belang van gezonde binnenlucht. Om die boodschap kracht bij te zetten, werden verschillende infofiches ontwikkeld die vaak gebruik maken van vooraf georganiseerde informatie. In deze specifieke fiche worden vooral grafische elementen ingezet om de informatie overzichtelijk en visueel aantrekkelijk te maken. Deze pictogrammen maken het ook makkelijker voor mensen met een taalbarrière om de informatie goed te begrijpen en onthouden. Daarnaast start de fiche met een korte samenvatting van de belangrijkste informatie die deze campagne wil overbrengen.
Gezond Groeien – Maaltijdboxen in jeugdhulp
Het project Gezond Groeien van het Vlaams Instituut Gezond Leven biedt maaltijdboxen aan om de toegang tot gezonde voeding te vergroten. Deze boxen zijn laagdrempelig en kunnen zo de voedselvaardigheden verbeteren. Ze bevatten bovendien materiaal dat de opvoedingsfiguur kan versterken. De techniek ‘informatie vooraf organiseren’ is terug te vinden in de stappenplannen. Hier wordt voor de bereidingswijze een duidelijk overzicht geboden van welke materialen er nodig zijn en hoe die eruitzien, net zoals bij de ingrediënten. Het recept zelf wordt stap per stap gevisualiseerd aan de hand van foto’s, zodanig dat gebruikers het zeker makkelijk en goed kunnen begrijpen.
De slaapdriehoek
De slaapdriehoek is ontwikkeld binnen het project Sleepcoach van Howest, en gebaseerd op de vicieuze cirkel van slecht slapen, zoals beschreven door Morin en Espie (2003). Het biedt een visueel en samenhangend overzicht van essentiële tips om de slaapkwaliteit te bevorderen. Deze tips zijn onderverdeeld in drie pijlers: gedrag, gedachten/gevoelens en ontspanning. Per pijler wordt een beknopte samenvatting aangeboden, waardoor de overvloed aan slaaptips op een duidelijke en gestructureerde manier wordt gepresenteerd.
Referenties
Barber, E. (2022). Advance Organizers: Setting the Stage for Learning and Retention – EDVICE EXCHANGE. https://sites.temple.edu/edvice/2022/04/06/advance-organizers-setting-the-stage-for-learning-and-retention/
Barnes, B. R., & Clawson, E. U. (1975). Do Advance Organizers Facilitate Learning? Recommendations for Further Research Based on an Analysis of 32 Studies. Review Of Educational Research, 45(4), 637–659. https://doi.org/10.3102/00346543045004637
Bartholomew Eldredge, L. K., Markham, C. M., Ruiter, R. A. C., Fernández, M. E., Kok, G., & Parcel, G. S. (2016). Planning Health Promotion Programs: An Intervention Mapping Approach (4e ed.). Jossey-Bass.
Cutrer, W. B., Castro, D., Roy, K. M., & Turner, T. L. (2011). Use of an expert concept map as an advance organizer to improve understanding of respiratory failure. Medical teacher, 33(12), 1018–1026. https://doi.org/10.3109/0142159X.2010.531159
Kintsch, W. (1994). Text comprehension, memory, and learning. American Psychologist, 49(4), 294–303.
Kool, W., McGuire, J. T., Rosen, Z. B., & Botvinick, M. M. (2010). Decision making and the avoidance of cognitive demand. Journal of Experimental Psychology: General, 139(4), 665–682. https://doi.org/10.1037/a0020198
Kools, M., Van de Wiel, M. W. J., Ruiter, R. A. C., Crüts, A., & Kok, G. (2006). The Effect of Graphic Organizers on Subjective and Objective Comprehension of a Health Education Text. Health Education & Behavior, 33(6), 760–772. https://doi.org/10.1177/1090198106288950
Lin, H., Xu, D., Yang, M., Ma, X., Yan, N., Chen, H., He, S., & Deng, N. (2022). Behaviour change techniques that constitute effective planning interventions to improve physical activity and diet behaviour for people with chronic conditions: a systematic review. BMJ open, 12(8), e058229. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2021-058229
Mayer, R. E. (1979). Can advance organizers influence meaningful learning? Review Of Educational Research, 49(2), 371–383. https://doi.org/10.3102/00346543049002371
Morin, C.M., Espie, C.A., 2003. Insomnia a clinical guide to assessment and treatment. Kluwer Academic Plenum Publishers.
Ylvisaker, M., Hibbard, M. & Feeny, T. (2006). What is an advance organizer? The Brain Injury Association of New York State. Retrieved from https://www.projectlearnet.org/tutorials/advance_organizers.html?utm_source=chatgpt.com
Auteur: Ulrike Accoe (Howest) met medewerking van de werkgroep gedragsinzichten