Sociale determinanten van geluk
Gelukkig zijn is ook een beetje geluk hebben.
Je kunt je geluk deels zelf in handen nemen, maar tegelijkertijd zijn er tal van andere elementen in je leven die je geluksgevoel en je geestelijke gezondheid mee bepalen. De wisselwerking tussen al deze aspecten zorgt ervoor dat gezondheid - ook geestelijke gezondheid - ongelijk verdeeld is in de maatschappij. Die ongelijkheid ontstaat in de eerste plaats doordat bepaalde factoren, hier ‘sociale determinanten’ genoemd, zwaar kunnen doorwegen.
De belangrijkste sociale determinanten die een invloed kunnen hebben op je geestelijke gezondheid zijn (Trimbos, 2022):
- economische omstandigheden;
- de buurt en fysieke omgeving;
- de sociale en maatschappelijke context;
- je opleiding.
Hoewel er nog veel bijkomend onderzoek nodig is (de bevindingen van sommige studies zijn niet altijd even sterk of soms zelfs tegenstrijdig), kunnen we toch een aantal duidelijke conclusies trekken.
- Geldproblemen door een laag inkomen of werkonzekerheid hebben een negatieve invloed op de geestelijke gezondheid. Financiële en werkgerelateerde moeilijkheden leiden vaak tot stress en belemmeren de ontwikkeling of het gebruik van vaardigheden die je nodig hebt om met die stress om te gaan, zoals weergegeven in de geluksdriehoek.
- Ook huisvestingsproblemen hebben heel wat impact. De kwaliteit en de betaalbaarheid van je woning én de sfeer en (on)veiligheid in de wijk waar je woont kunnen een negatieve invloed hebben op de mentale gezondheid. Omgekeerd zijn er ook omgevingselementen die een positief effect lijken te hebben, zoals sociale gelijkheid en stabiliteit in de buurt, de aanwezigheid van natuur of een groter gevoel van veiligheid. De positieve effecten zijn bovendien meer uitgesproken voor mensen die maatschappelijk kwetsbaar zijn.
- Leven in een maatschappij waar er meer gelijkheid is, meer inclusie en verdraagzaamheid, en waar discriminatie en racisme niet worden toegelaten, draagt bij tot een betere geestelijke gezondheid.
- Een laatste belangrijke factor is opleiding. Vooral op oudere leeftijd is er een positief verband tussen een hoger opleidingsniveau en een betere geestelijke gezondheid. Maar er is ook een keerzijde. Een hoger diploma creëert ook hogere verwachtingen: hoe hoger je diploma, hoe meer er verwacht wordt dat je een prestigieuze baan hebt, bijvoorbeeld. Als die verwachtingen niet worden ingevuld, kan dat leiden tot een minder goede geestelijke gezondheid.
We zien meestal een samenspel van verschillende factoren die elkaar ook onderling kunnen beïnvloeden. Daardoor kan je bijna nooit één oorzaak aanduiden die rechtstreeks invloed heeft op je geluksgevoel of je geestelijke gezondheid.
Bron Reviewstudie Trimbos