Cijfers geestelijke gezondheid
Meten is weten. Cijfers bieden waardevolle informatie voor het uitwerken en implementeren van preventie-initiatieven. Ze wijzen op aandachtspunten en kansen. Hoe gaat het met de Vlaming? Hoe gaat het met onze jongeren? Wat weten we over de aan- of afwezigheid van psychische problemen? Hoe ervaren mensen hun mentaal welbevinden? Kortom, hoe tevreden zijn ze met hun leven en hoe gelukkig zijn ze?
Er bestaat geen eenduidig allesomvattend onderzoek met daarin alle informatie over de geestelijke gezondheid van de bevolking. Sommige onderzoeken richten zich naar de hele bevolking, in Vlaanderen, België of internationaal. Bepaalde onderzoeken zijn gericht naar subgroepen, zoals jongeren.
Soms ligt de focus op de aan- of afwezigheid van psychische problemen of de geestelijke (on)gezondheid. In andere onderzoeken tracht men het mentaal welbevinden, ook wel de subjectieve geestelijke gezondheid genoemd, in kaart te brengen.
Dit ligt in lijn met de definiëring van geestelijke gezondheid in het tweevoudig continuüm model van Keyes. Lees er hier meer over.
In sommige onderzoeken vinden we een mix van resultaten.
Als we de meest recente cijfers onder de loep nemen, zien we dat er nog heel wat uitdagingen voor ons liggen. Veel mensen hebben geen optimale geestelijke gezondheid.
Volgens Zorgnet-Icuro (2024) voldeed 22% van de volwassen Vlamingen in 2023 aan de criteria van een psychische stoornis, zoals een angststoornis, depressie, eetstoornis, ... Volgens de gezondheidsenquête van Sciensano (2023-2024) is de groep Vlamingen van 15 jaar en ouder die een matig tot ernstig onwelbevinden ervaart met 35,1% nog groter. Zij voldoen niet noodzakelijk aan de criteria van een psychische stoornis, maar voelen zich wel bijvoorbeeld gestrest, somber of minder goed in hun vel. Gelukkig ervaart bijna 2 op de 3Vlamingen hun mentaal welbevinden wel als positief.
De Vlaamse zelfmoordcijfers blijven een pijnlijke realiteit. In 2023 overleden in Vlaanderen 887 personen ten gevolge van suïcide (Departement Zorg, 2025). De Vlaamse suïcideratio ligt hoger dan het Europese cijfer.
Uit de Preventiebarometer van Sciensano (2022) blijkt dat ongeveer 2 op de 10 volwassen Vlamingen een hoge levenstevredenheid ervaren en 1 op 10 een lage. De middengroep ervaart eerder een matige tevredenheid.
Deze conclusies zijn vergelijkbaar met wat we zien bij jongeren. Uit de HBSC-studie vanuit de UGent (2022) blijkt dat ook bij jongeren 1 op 10 niet tevreden is over het leven. De JOP-monitor (2023) schetst een vergelijkbaar beeld: 1 op 10 jongeren voelt zich zelden of nooit positief.
Ontdek hieronder meer info over een aantal relevante onderzoeken. Scrol zeker ook helemaal naar beneden en ontdek wat de Preventiepeiling je vertelt over het preventief gezondheidsbeleid in verschillende settings.
Onderzoek Zorgnet-Icuro
Cijfers over psychische stoornissen bij de brede bevolking in Vlaanderen en Brussel.
Bevraging bij 6400 Vlamingen en Nederlandstalige Brusselaars in 2023
Uit dit onderzoek blijkt dat ongeveer 1 op 3 volwassenen ooit in het leven te maken krijgt met een psychische stoornis. Daarnaast voldeed ruim 1 op 5 volwassen Vlamingen in 2023 in de afgelopen 12 maanden aan de criteria van één of meerdere psychische stoornissen.
Meer specifiek gaat het over:
Opvallend: externaliserende stoornissen beginnen vaak al vroeg in het leven. De helft ontstaat vóór de leeftijd van 18 jaar, en bij een kwart zelfs vóór 13 jaar. Op jonge leeftijd gaat het vooral over eetproblemen en problemen met het beheersen van woedeaanvallen en ander impulsief gedrag.
Preventiebarometer geestelijke gezondheid Sciensano
Een studie naar intenties, attitudes en vaardigheden rond gezondheidsbevordering in de Vlaamse bevolking.
Onderzoek bij meer dan 4000 volwassen Vlamingen in 2022
Uit deze studie blijkt dat 3 op de 10 personen een slechte geestelijke gezondheid melden. Vrouwen, 18-54-jarigen, lager opgeleiden en mensen die aangeven moeilijk rond te komen met hun huishoudinkomen, rapporteren vaker een slechte geestelijke gezondheid.
De volwassen Vlamingen gaven in 2022 hun leven een gemiddelde score van 7,3/10:
Gezondheidsenquête Sciensano
Deze nationale Gezondheidsenquête (Health Interview Survey — HIS) geeft een algemene kijk op de evolutie van de voornaamste gezondheidsproblemen bij de bevolking en hun levensstijl, die vaak bepalend is voor de gezondheid.
Enquête bij 7.001 personen van 15 jaar en ouder in België (2023 - 2024); de cijfers hieronder gaan over het Vlaams Gewest.
Deze studie toont vergelijkbare resultaten met betrekking tot de levenstevredenheid met de hierboven beschreven resultaten van de Preventiebarometer:
Vlaamse suïcidecijfers
In het kader van het VAS III (Vlaams Actieplan Suïcidepreventie) bundelt Zelfmoord1813 info en cijfers rond suïcide in Vlaanderen. Enkele cijfers op een rij:
- In 2023 (meest recente cijfers) overleden in Vlaanderen 887 personen - 652 mannen en 235 vrouwen - ten gevolge van suïcide.
- In 2024 waren er naar schatting 9.405 pogingen tot zelfdoding in Vlaanderen, wat neerkomt op gemiddeld 26 suïcidepogingen per dag. De rate van suïcidepogingen (= het aantal suïcidepogingen berekend per 100.000 inwoners) lag daarmee 4,.6% hoger dan in 2023.
- In 2021 was de suïcideratio voor Vlaanderen 36,3% hoger dan het EU gemiddelde (meest recente cijfers).
- Rekening houdend met de veranderende leeftijdsverdeling en toenemende bevolking, zijn er in Vlaanderen in 2023 10,6% minder overlijdens ten gevolge van suïcide waar te nemen dan in 2020.
HBSC-studie – UGent
(Health Behaviour in School-aged Children)
De HBSC-studie is een internationale studie over gezondheid, gezondheidsgedragingen en de sociale context van jongeren. De Vlaamse deelstudie wordt uitgevoerd door de UGent.
Bevraging bij ca. 20.000 jongeren van 11 tot 19 jaar in 2022 (meest recente bevraging)
Uit deze studie blijkt dat 9 op de 10 Vlaamse jongeren vrij tot zeer tevreden zijn met hun leven en dat 7 op de 10 hun mentaal welbevinden goed vinden. Tegelijk ervaart een aanzienlijk aantal wel mentale moeilijkheden. Zo voelt ongeveer 1 op de 3 Vlaamse jongeren zich regelmatig humeurig, zenuwachtig en/of ervaart slaapproblemen en voelt 1 op de 5 zich regelmatig ongelukkig. Bovendien heeft meer dan 1 op de 5 jongeren meerdere keren zelfmoordgedachten gehad en heeft bijna 1 op de 5 ooit zelfbeschadigend gedrag gesteld.
JOP-monitor
De JOP-monitor is een grootschalige bevraging over de leefwereld van jongeren, uitgevoerd door wetenschappelijk steunpunt voor het beleidsveld jeugd 2021- 2025 JOP (Jongereonderzoeksplatform). JOP is een interdisciplinaire samenwerking van VUB, UGent en KU Leuven.
Deze bevraging bestaat uit een 'postmonitor', in 2023 uitgevoerd bij 1.650 jongeren tussen 12 en 25 jaar in Vlaanderen, en een 'grootstedelijke monitor', in 2023 uitgevoerd bij 5.660 scholieren (4.264 uit Antwerpen, Gent en Brussel en 1.396 uit de rest van Vlaanderen).
World Happiness Report 2026
Dit rapport biedt o.a. een rangschikking op basis van het ‘happiness’-gevoel in verschillende landen.
Met een gemiddelde score van 6,93 op 10 staat België op de 14de plaats.
Finland trekt de lijst met een gemiddelde score van 7,76 op 10, gevolgd door IJsland (7,54) en Denemarken (7,54).
Preventiepeiling
De Preventiepeiling was een 3-jaarlijkse grootschalige online bevraging die in 12 verschillende settings, zoals onderwijs, kinderopvang, ondernemingen, lokale besturen en diverse zorg- en welzijnsvoorzieningen, nagaat wat deze organisaties doen voor hun doelgroep rond verschillende gezondheidsthema's en hoe ze ervoor zorgen dat hun preventief gezondheidsbeleid succesvol is. Ook concrete acties en initiatieven om in te zetten op het thema welbevinden komt in elke bevraging aan bod. Hierbij vormde de geluksdriehoek de basis voor de inhoud van de vragen (bv. wat doen scholen zodat leerlingen zich goed in hun vel voelen?).
Er bestaat geen eenduidig allesomvattend onderzoek met daarin alle informatie over de geestelijke gezondheid van de bevolking. Sommige onderzoeken richten zich naar de hele bevolking, in Vlaanderen, België of internationaal. Bepaalde onderzoeken zijn gericht naar subgroepen, zoals jongeren.
Soms ligt de focus op de aan- of afwezigheid van psychische problemen of de geestelijke (on)gezondheid. In andere onderzoeken tracht men het mentaal welbevinden, ook wel de subjectieve geestelijke gezondheid genoemd, in kaart te brengen. In sommige onderzoeken vinden we een mix van resultaten.
Dit ligt in lijn met de definiëring van geestelijke gezondheid in het tweevoudig continuüm model van Keyes.
Lees er hier meer over.