Hoe schadelijk is de E-sigaret

Hoe schadelijk de e-sigaret is, hangt af van wie de vraag stelt.

Ben je een roker? Dan moet je weten dat de e-sigaret met nicotine veel minder schadelijk voor je gezondheid is dan tabak. Lees meer over hoe veilig en gezond de e-sigaret is voor een roker.

Damp je in een gesloten ruimte (onvrijwillig) mee met een e-sigaretgebruiker? Dan raden we je aan om hem of haar te vragen om buiten te gaan dampen. De gevolgen van meedampen kunnen nog niet voldoende ingeschat worden. Lees meer over hoe veilig en gezond de e-sigaret is voor je omgeving.

Ben je een minder- of meerderjarige niet-roker? Begin dan liever niet met de e-sigaret, want de lange termijngevolgen van elektronisch roken zijn nog niet gekend. Nicotine is ook een neurotoxische en sterk verslavende stof, dus niet onschuldig. Ben je nog in de groei, dan zijn je hersenen zeer gevoelig voor de schade van nicotine.

Bovendien kan e-sigaretgebruik voor meer gezondheidsschade zorgen als het ertoe leidt dat je ook tabak gaat roken.

Hoe veilig en gezond is de e-sigaret voor een roker?

We kunnen de e-sigaret niet omschrijven als gezond, wel is ze veel minder ongezond dan een tabakssigaret. Omdat er geen tabak verbrand wordt. 

Volgens het advies over de e-sigaret van de Hoge Gezondheidsraad zijn e-sigaretten “beduidend minder toxisch” dan tabak, op voorwaarde weliswaar dat ze voldoen aan de Europese normen van veiligheid en kwaliteit. Volgens de raad komen er bij het dampen "slechts een beperkt aantal toxische producten vrij en geen verbrandingsproducten van tabak” (p. 6 in het advies). Wel is er meer onderzoek over de effecten van dampen op de gezondheid nodig.

Schadelijke stoffen in e-sigaret

Een tabakssigaret bevat niet alleen nicotine, maar ook tal van andere stoffen die giftig zijn, zoals teer en koolmonoxide. De roker inhaleert de giftige verbrandingsproducten in de tabaksrook. En hij stelt er zich voortdurend aan bloot omdat hij verslaafd is. Teer, dat zich opstapelt in de longen, ontstaat bij verhitting van plantaardige bestanddelen en wordt dan kankerverwekkend. Tabaksrook bevat meer dan 4000 giftige stoffen. Minstens 70 daarvan kunnen kanker veroorzaken.

E-sigaretten zijn veel minder giftig dan tabak, maar de Hoge Gezondheidsraad wijst in zijn advies over de e-sigaret wel op deze aandachtspunten:

  • De vloeistof van e-sigaretten bevat schadelijke stoffen, waaronder nicotine, propyleenglycol, polyethyleenglycol en smaakstoffen. Mogelijke toxische effecten hebben te maken met de toegelaten kleur- en  smaakstoffen in e-sigaretten. Die werden meestal goedgekeurd voor voedingsproducten. Maar welke gezondheidseffecten zijn er als deze stoffen verhit en daarna geïnhaleerd worden, zoals bij de e-sigaret gebeurt? Daar is nog te weinig over bekend. Meer onderzoek en opvolging zijn nodig. De Hoge Gezondheidsraad stelt daarom in zijn advies dat vandaag het voorzorgsprincipe voor deze producten moet toegepast worden. Er moet toezicht op gehouden worden bij gebrek aan voldoende gegevens (zie advies, p. 58).
  • Er is het nicotinegebruik zelf. Nicotine is een neurotoxische en sterk verslavende stof. De lange termijngevolgen van het gebruik ervan in e-sigaretten zijn nog onvoldoende gekend. 
  • We weten onvoldoende over de gezondheidseffecten van het lange termijngebruik van e-sigaretten. Welke effecten zijn er bij gebruik gedurende vele maanden of jaren? De e-sigaret is een relatief nieuw fenomeen. Er zijn nog te weinig rokers die ze al lange tijd gebruiken. En daardoor ook weinig lange termijnonderzoeken met onderbouwde conclusies.  
  • Er zijn ook de acute toxische effecten bij een onjuist gebruik of accidenteel inslikken van de vloeistofvullingen met nicotine. Dat kan zelfs dodelijk zijn. 

De Hoge Gezondheidsraad spreekt zich ook expliciet uit over de mogelijke gezondheidseffecten van e-sigaretten zonder nicotine (bv. de shisha-pennen die we in Vlaanderen kennen). Volgens de raad moet de nodige voorzichtigheid in acht genomen worden en is terughoudendheid bij de introductie ervan op onze markt nodig. Omdat deze e-sigaretten een "mogelijke terugslag op het tabaksontmoedigingsbeleid" kunnen hebben, maar ook omdat "de lange termijneffecten van sommige bestanddelen van de geproduceerde aerosol onbekend zijn" (zie advies, p. 13).

Daarom wordt best het voorzorgsbeginsel gehanteerd, zodat potentiële schadelijke effecten zoveel mogelijk worden beperkt.

Onderzoek naar schadelijkheid

Tijdschrift voor Geneeskunde

In een recent nummer van het Tijdschrift voor Geneeskunde (nr. 5, maart 2016) wordt bevestigd dat het onvoldoende bekend is in hoeverre bestanddelen in de damp van e-sigaretten (met of zonder nicotine) schadelijk kunnen zijn voor de gezondheid. En in hoeverre omgevingsdamp schade kan berokkenen aan omstaanders. Er is dringend meer controle nodig op de productie van deze inhalatoren, die wisselen van samenstelling. 

Het artikel vermeldt dat er in de damp van e-sigaretten al sporen werden aangetroffen van diëthyleenglycol (wordt ook gebruikt in antivriesmiddelen, toxisch voor de mens), zware metalen in fracties van nanogrammen die diep in de longen kunen doordringen (afkomstig van het opwarmingssyteem), alcohol en formaldehyde, een door het 'International Agency for Research on Cancer' gecatalogeerde substantie. 

Onderzoek naar stoffen en smaakjes

In het tijdschrift Tobacco control gepubliceerd onderzoek toonde aan dat er benzaldehyde in de meeste van de onderzochte e-sigaretten zit. De stof zorgt voor irritatie van de luchtwegen. De hoogste niveaus werden aangetroffen in e-sigaretten met kersensmaak.

De Hoge Gezondheidsraad pleit er in zijn advies over de e-sigaret voor om "materialen te bevoordelen die een minimale blootstelling aan metalen meebrengen, met bijzondere aandacht voor nanodeeltjes die door verhitting kunnen ontstaan" (p. 15). De raad pleit in dit verband voor meer onderzoek over de metalen van het opwarmingssysteem, zodat de risico's nauwkeuriger kunnen beoordeeld worden.

De gevolgen van het gebruik van smaakjes in e-sigaretten, die nieuwe en vooral jonge gebruikers aantrekken, is nog nauwelijks onderzocht. Recent verschenen toch enkele onderzoeken.  Uit het ene blijkt dat de smaakstoffen in e-sigaretten na verhitting schadelijke aldehydes produceren die de veiligheidsnormen overschrijden, uit het andere dat e-sigaretten en smaakjes problemen voor de mondgezondheid kunnen veroorzaken. 

Rapport van Royal College of Physicians

Het Royal College of Physicians besteedt in hoofdstuk 5 van het rapport Nicotine without smoke aandacht aan de aspecten veiligheid en gezondheid van de e-sigaret. Enkele conclusies zijn deze (p. 87):

  • Some of the carcinogens, oxidants and other toxins present in tobacco smoke have also been detected in e-cigarette vapour, raising the possibility that long-term use of e-cigarettes may increase the risks of lung cancer, COPD, cardiovascular and other smoking-related diseases. 
  • However, the magnitude of such risks is likely to be substantially lower than those of smoking, and extremely low in absolute terms.
  • These potential health risks arise primarily from contaminants and components generated by the vaporisation process, which should be amenable to reduction through technological and purity improvements.
  • New nicotine products in development are likely to extend the range of choices available to smokers further, increasing purity and safety, and, in those achieving greater pulmonary absorption, addictiveness.
  • Although it is not possible to precisely quantify the long-term health risks associated with e-cigarettes, the available data suggest that they are unlikely to exceed 5% of those associated with smoked tobacco products, and may well be substantially lower than this figure.

Misschien is het percentage van 5% te laag ingeschat (los van de vraag hoe zo’n cijfer kan berekend worden)?

In de UK, waar de e-sigaret vandaag al populair is, is de houding van gezondheidsinstanties en tabakscontroleorganisaties tegenover de e-sigaret eerder positief. Ze wordt er gezien als een (toekomstig) instrument van ‘harm reduction’ (schadebeperking) van tabak.

De WHOFDA en andere organisaties lijken de (potentiële) risico’s meer te beklemtonen en roepen op tot meer voorzichtigheid.

Conclusie: e-sigaret minder schadelijk dan tabakssigaret

Belangrijk is om helder te blijven zien. Alle berichten en waarschuwingen over (potentiële) schadelijke effecten van e-sigaretten en e-sigaretdamp mogen niet verhullen dat e-sigaretten wellicht veel minder schadelijk voor de gezondheid zijn dan tabak en tabaksrook! Daar zijn de meeste tabaks- en gezondheidsexperten in de hele wereld het over eens. De damp van correct vervaardigde en gebruikte e-sigaretten bevat veel minder schadelijke stoffen voor de gezondheid dan tabaksrook.

De conclusie is dus deze: de e-sigaret heeft (potentiële) risico’s die verder moeten onderzocht worden. De lange termijneffecten kunnen op dit moment nog niet onderzocht worden (de e-sigaret is nog een te jong fenomeen) en zijn nog niet bekend. Kwaliteitsstandaarden moeten de veiligheid ook verbeteren in de toekomst. Maar de e-sigaret is minder schadelijk voor de gezondheid dan tabak.

Als je een roker bent, dan heb je er voordeel bij om over te schakelen op de e-sigaret met nicotine en helemaal te stoppen met tabak. Je kan die e-sigaret als middel gebruiken bij het stoppen met roken.

Hoe veilig en gezond is de e-sigaret voor je omgeving?

Gezondheidsrisico's

We weten nog niet in hoeverre inhalatie van de damp door de omgeving (= passief of onvrijwillig "meedampen") schade kan berokkenen aan omstaanders. 

Uit een recente Nederlandse RIVM-studie over de gezondheidsrisico’s van e-sigaretten voor omstanders blijkt dat een kwart van de rokers zijn overgeschakeld op de e-sigaret om de omgeving te ontzien voor meeroken van tabak. Toch worden volgens dit onderzoek bij het gebruik van e-sigaretten ook schadelijke stoffen uitgeademd, zoals propyleenglycol, nicotine en nitrosamines. 

De hoeveelheid die wordt uitgeademd is sterk afhankelijk van de samenstelling van de gebruikte vloeistof, de intensiteit van het dampen (frequentie en inhalatie) en de ventilatie en afmetingen van de ruimte waarin gedampt wordt. Dat bepaalt ook in hoeverre gezondheidsrisico’s kunnen optreden. 

Volgens deze studie kunnen omstanders lichte gevoelens van keel-, neus- en oogirritatie ervaren. Als er nicotine in de vloeistof zit, kunnen ze gezondheidseffecten ondervinden als hartkloppingen en een verhoogde bloeddruk. Van sommige stoffen is nog niet bekend in hoeverre zij een risico voor de gezondheid vormen. 

Voorbeeldrol van volwassenen

Als we gezondheid breed zien, dan is de voorbeeldrol die ouders en opvoeders hebben een andere goede reden om niet te dampen in het bijzijn van minderjarigen. 

Door het goede voorbeeld te geven kunnen opvoeders vermijden om van roken opnieuw iets normaals en gewoons te maken. De handeling van dampen lijkt immers sterk op die van roken. Bovendien bootsen kinderen en jongeren gedrag na. Zien roken doet roken. De omgeving bepaalt sterk het rookgedrag van minderjarigen, wellicht geldt dit ook voor dampen.

Ook weten we nog niet goed hoe dampen en roken samenhangen bij minderjarigen en of het eerste tot het tweede kan leiden.

Conclusie

Meer onderzoek over de schadelijk effecten van dampen en meedampen is nodig. Een houding van voorzichtigheid is gepast vandaag. 

Uit voorzorg damp je daarom beter geen e-sigaretten in gesloten ruimtes, zeker niet als er ook kinderen aanwezig zijn. Opgroeiende kinderen zijn onder meer gevoeliger voor de effecten van nicotine.

Dit gezondheidsargument verklaart ook het dampverbod in gesloten publieke ruimten.

Hoewel daar ook nog een ander argument sterk speelt: het toelaten van dampen in die ruimten zou van roken opnieuw iets gewoons kunnen maken en roken dus 'normaliseren'. En dat willen we liever niet.