Hoe schadelijk is de e-sigaret?
Het antwoord op die vraag hangt af van het antwoord op een andere belangrijke vraag: rook je of rook je niet?
Hoe schadelijk is de e-sigaret als je geen tabak rookt?
E-sigaretten zijn geen risicovrije producten. Ze zijn potentieel schadelijk.
In het laatste advies van de Hoge Gezondheidsraad luidt de algemene boodschap voor het publiek als volgt:
- Gezond leven = niet roken, niet vapen.
- De e-sigaret wordt volledig ontraden voor niet-rokers, in het bijzonder jongeren en jongvolwassenen (< 25 jaar) en zwangere vrouwen.
- De e-sigaret kan voor volwassen rokers als een mogelijk hulpmiddel worden gebruikt bij rookstop, bij voorkeur onder begeleiding van een gezondheidsprofessional. (p. 5)
De boodschappen die het brede publiek over de gezondheidsrisico’s van e-sigaretten moeten krijgen, worden als volgt omschreven in dit advies:
“Verschillende chemische bestanddelen van dit product zijn schadelijk voor de gezondheid. Dit product bevat nicotine. Het gebruik ervan wordt afgeraden.” (Opmerking: boodschap voor nicotinehoudende e-sigaretten)
Mogelijke gezondheidseffecten van e-sigaretten:
Op korte termijn is er een verhoogd risico op …
- irritatie aan de keel, ogen en luchtwegen;
- luchtwegklachten, zoals hoesten en klachten die lijken op longontsteking;
- astma-aanvallen en ook een verergering van deze aanvallen;
- bepaalde effecten op het vaatweefsel.
Op lange termijn is er een verhoogd risico op …
- schade aan de luchtwegen;
- ernstige longziekten, zoals COPD;
- DNA-schade, wat kan bijdragen tot de ontwikkeling van sommige kankers;
- nadelige effecten op de ontwikkeling van de foetus en bij de geboorte (bv. laag geboortegewicht, vroeggeboorte);
- voorlopig nog onbekende effecten.
Er zijn nog extra specifieke risico’s voor vapes die nicotine bevatten:
- zeer verslavend;
- verhoogde hartslag en bloeddruk;
- hart- en vaatziekten, zoals een hartinfarct;
- mogelijk psychologische gevolgen, zoals prikkelbaarheid, stress, angst, depressie, concentratieverlies, slaapstoornissen; ook al wordt het soms anders ervaren. (p. 5-6)
Specifieke risicogroepen zwangere vrouwen, jongeren en jongvolwassenen
Als het gaat over de specifieke risicogroepen zwangere vrouwen, jongeren en jongvolwassenen (< 25 jaar), dan stelt het advies dit:
- “De wet verbiedt de verkoop en het aanbieden van e-sigaretten aan -18-jarigen.
- Het gebruik van de e-sigaret wordt sterk afgeraden voor jongeren en jongvolwassenen (< 25 jaar), zwangere vrouwen en bij borstvoeding.
- Blootstelling van de foetus aan chemische stoffen is schadelijk en kan ook op latere leeftijd tot ziekte leiden. (Opmerking: zie HGR 9404, 2019)
- Blootstelling van jongeren en jongvolwassenen (< 25 jaar) aan chemische stoffen kan schadelijk zijn voor de ontwikkeling van de hersenen.
- Buiten bereik van kinderen houden. Dodelijk voor kinderen bij inslikken en/of contact met de huid.” (Opmerking: boodschap voor nicotinehoudende e-sigaretten)
Toxiciteit vloeistoffen
Het advies van de Hoge Gezondheidsraad van 2022 gaf aan dat e-vloeistoffen veel stoffen bevatten waarover op dit moment onvoldoende informatie beschikbaar is. Meer bepaald gaat het dan over de toxiciteit ervan bij het inademen. Om de veiligheid van de aroma’s in e-vloeistoffen te garanderen, zijn er meer toxicologische gegevens nodig. Het is ook belangrijk om de concentratie te bepalen die aanleiding kan geven tot toxische blootstelling bij gebruik als additief in e-sigaretten. Dergelijke risicobeoordeling is nodig om aroma’s beter te kunnen reguleren en zo nodig het gebruik ervan te beperken (zie p. 13).
Hoe schadelijk is de e-sigaret als je tabak rookt?
Weinig volwassen niet-rokers houden zich bezig met e-sigaretten en vapen. Volwassenen die vapen, hebben meestal gerookt of roken nog steeds en zijn dan dubbelgebruikers (= zowel tabak roken als vapen).
Als je ook tabak rookt, is de vraag: hoe schadelijk zijn e-sigaretten in vergelijking met gerookte tabak?
E-sigaretten zijn minder schadelijk voor de gezondheid dan gerookte tabak, althans op de korte en middellange termijn. Dat toont het beschikbare onderzoek aan.
Het meest recente advies van de Hoge Gezondheidsraad voorziet deze boodschap voor de volwassen roker:
“Volgens de huidige kennis is de e-sigaret bij tijdelijk gebruik (< 1 jaar) minder schadelijk dan het roken van tabak. De e-sigaret produceert geen teer of koolmonoxide, twee van de meest schadelijke componenten van tabaksrook. De e-sigaret is echter niet onschadelijk. De gevolgen van langdurig gebruik (> 1 j) zijn onvoldoende gekend. Gebruik de e-sigaret alleen om te stoppen met roken.” (p. 7)
Waarom zijn e-sigaretten minder schadelijk dan gewone sigaretten?
Omdat er in e-sigaretten geen tabak wordt verbrand.
Cancer Research UK beklemtoont dat in de vloeistof en damp van e-sigaretten al potentieel schadelijke chemicaliën werden teruggevonden, maar de niveaus ervan zijn meestal lager dan in tabakssigaretten.
Er is volgens Cancer Research UK geen goede wetenschappelijke onderbouwing dat vapen kanker veroorzaakt.
De meest omvattende evidence review over de gezondheidseffecten van de e-sigaret komt uit Engeland. In deze review (2022) ligt de focus op de absolute en relatieve gezondheidsrisico’s van vapen, in vergelijking met de risico’s van het roken van tabak. Er werd gekeken naar biomarkers die de aanwezigheid van bepaalde schadelijke stoffen in het lichaam aantonen (bv. zware metalen) en naar biomarkers die duiden op een verhoogd risico op bepaalde aandoeningen en ziekten als gevolg van roken of vapen. Het rapport is tot op vandaag de grondigste wetenschappelijke analyse van de risico’s van vapen.
De algemene conclusies zijn de volgende:
- Op korte en middellange termijn brengt vapen slechts een fractie van de risico’s met zich mee in vergelijking met roken.
- Vapen is niet zonder risico’s, vooral voor mensen die nooit hebben gerookt.
- Het bewijs is voornamelijk beperkt tot effecten op korte en middellange termijn; studies die het langdurig gebruik van vapes (langer dan 12 maanden) beoordelen, zijn noodzakelijk.
- Meer gestandaardiseerde en consistente methodologieën in toekomstige studies zouden de interpretatie van het bewijs verbeteren.
Op korte en middellange termijn (vanaf blootstelling tot 12 maanden) worden vapers significant minder blootgesteld aan toxische stoffen die gelinkt zijn aan een hoger risico op kanker en ademhalings- en cardiovasculaire aandoeningen. Voor niet-rokers zijn de risico’s van vapen wel hoger. De review stelt ook dat blootstelling aan vapedamp door personen die zelf niet roken of vapen, niet leidt tot verhoogde concentraties van toxische stoffen in het lichaam.
Als het gaat over de aanwezigheid van schadelijke stoffen in het lichaam blijkt de concentratie van bepaalde stoffen lager bij e-sigaretgebruikers dan bij rokers, maar voor bijvoorbeeld zware metalen was er geen significant verschil. De onderzoekers verklaren dit laatste mee vanuit het verschillende design van de studies en omdat bepaalde biomarkers ook uit andere bronnen dan roken of vapen kunnen komen, bijvoorbeeld uit luchtvervuiling.
Lees hier de samenvatting of het volledige rapport.
Het is wachten op de volgende evidence review. In 2024 publiceerde het Royal College of Physicians wel een evidence review over de e-sigaret en schadebeperking, met daarin 50 aanbevelingen
Met meer dan 50 aanbevelingen concludeert het rapport dat e-sigaretten een belangrijk hulpmiddel blijven om de last van tabaksgebruik te verlichten, maar dat er veel meer gedaan kan en moet worden om hun aantrekkelijkheid, beschikbaarheid en betaalbaarheid voor niet-rokers — waaronder kinderen en jongeren — te verminderen, evenals om de milieuschade te beperken.
Hoe schadelijk is onvrijwillig meedampen?
Passief vapen is iets helemaal anders dan passief roken omdat e-sigaretten geen tabak bevatten. Bij vapen komt er geen tabaksrook vrij. Dat wil zeggen dat de gezondheidsrisico’s van blootstelling aan tabaksrook niet van toepassing zijn op e-sigaretten.
Onderzoek hierover is nog gaande, maar het lijkt erop dat e-sigaretten verwaarloosbare hoeveelheden nicotine afgeven in de omgeving. De nog beperkte evidence suggereert ook dat het risico van passief vapen voor omstanders klein is in vergelijking met het risico van passief roken. De door omstanders ingeademde concentraties van chemicaliën zijn bij vapen (zeer) laag. Ook is de meeste tweedehandsrook afkomstig van het brandende uiteinde van de sigaret (de zogenaamde zijstroomrook), maar door e-sigaretgebruikers produceren geen 'zijstroomdamp'.
Sommige gezondheidsdeskundigen raden aan om vapen in de buurt van zwangere vrouwen, baby's en kinderen te vermijden.
Er is volgens Cancer Research UK geen goed bewijs dat tweedehandsdamp afkomstig van e-sigaretten schadelijk is. Omdat e-sigaretten relatief nieuw zijn is het ook niet zeker dat er géén langetermijneffecten zijn voor mensen die andermans damp inademen, maar het is volgens de organisatie onwaarschijnlijk dat het erg schadelijk is.
Informatie over de schadelijkheid van de e-sigaret in een andere taal? Bekijk de infofiches van VAD.