Kan de e-sigaret voor jongeren een opstapje zijn naar tabak? Op deze vraag is vandaag geen definitief antwoord mogelijk. 

In de UK stellen verschillende instanties dat er geen sprake is van een 'gateway effect to cigarette smoking'. Uit Amerikaans onderzoek kan mogelijk wel afgeleid worden dat e-sigaretten in bepaalde omstandigheden dat opstapje kunnen zijn.

Meer onderzoek over de relatie tussen roken en dampen bij jongeren is nodig. We weten nog niet goed hoe die twee samenhangen. En welke factoren een stimulerende rol kunnen spelen om te experimenteren met dampen en roken. 

Denk aan de sterk op jongeren gerichte marketing van de e-sigaret (nog niet bij ons vandaag, wel in een land als de VS en op het internet). En aan aan andere commerciële strategieën van e-sigaretfabrikanten, in de toekomst. Tot die fabrikanten horen ondertussen ook alle tabaksgiganten. 

Het kan niet uitgesloten worden dat de e-sigaret in de toekomst een opstapje naar een nicotineverslaving en naar tabak wordt voor jongeren. De evolutie van nicotinegebruik door jongeren moet daarom van nabij opgevolgd worden. We moeten er over waken dat e-sigaretten roken niet opnieuw ‘normaliseren’.

Correlatie tussen roken en e-sigaretgebruik bij jongeren

Royal College of Physicians

In de UK stelt onder meer het rapport van de Royal College of Physicians dat regelmatig gebruik van de e-sigaret bijna exclusief gebeurt door jongeren die al regelmatige of occasionele rokers zijn, of die met roken hebben geëxperimenteerd in het verleden (idem voor volwassenen: e-sigaretgebruik gebeurt bijna uitsluitend door degenen die al roken of die gerookt hebben).

Het rapport stelt onder meer (p. 190): 

  • "There are concerns that e-cigarettes will increase tobacco smoking by renormalising the act of smoking, acting as a gateway to smoking in young people, and being used for temporary, not permanent, abstinence from smoking. 
  • To date, there is no evidence that any of these processes is occurring to any significant degree in the UK. 
  • Rather, the available evidence to date indicates that e-cigarettes are being used almost exclusively as safer alternatives to smoked tobacco, by confirmed smokers who are trying to reduce harm to themselves or others from smoking, or to quit smoking completely."

Hoge Gezondheidsraad

De Hoge Gezondheidsraad wijst er in zijn advies op dat het beschikbare onderzoek niet aantoont dat er substantiële aantallen niet-rokers regelmatige gebruikers van de e-sigaret worden en dat experimenteergedrag met de e-sigaret door niet-rokers leidt tot regelmatig gebruik. De beschikbare data kunnen ook niet bevestigen dat er een opstap is van e-sigaretgebruik naar tabak. 

Maar de raad wijst er ook op dat de mogelijke risico’s ernstig genomen moeten worden en dat een voortdurende monitoring van tendenzen en het gebruik van de e-sigaret in ons land noodzakelijk is. E-sigaretten mogen roken niet terug ‘normaliseren’. 

Er is volgens de raad meer onderzoek nodig over de correlaties tussen het roken van tabak en het dampen van de e-sigaret. Het is niet duidelijk welke (initiërende) rol de e-sigaret in de toekomst bij jongeren kan gaan spelen. 

Sommige onderzoeken waarnaar het rapport van de raad verwijst besluiten dat de e-sigaret geen ‘gateway drug’ is, maar er zijn er ook die andere tendenzen aangeven. Die laatste stellen bv. dat kinderen en jongeren die met e-sigaretten experimenteren een veel grotere kans hebben om (tabaks)rokers te worden. Er is ook onderzoek dat aantoont dat jongeren die meer risicogedrag vertonen - vaak laagopgeleide jongeren - ook sneller toegang te hebben tot e-sigaretten.

Conclusie

De correlatie tussen roken en e-sigaretgebruik bij jongeren impliceert niet noodzakelijk causaliteit. En/of de richting van een eventuele causale relatie is niet altijd duidelijk. Maar dat betekent vooral dat er meer onderzoek en opvolging van de problematiek nodig is.

Wat met niet-rokende jongeren die experimenteren met e-sigaret?

Welke houding kun je aannemen tegenover een niet-rokende minderjarige die een e-sigaret rookt of ermee experimenteert? 

Raad jongeren af om met e-sigaretten (met of zonder nicotine) te starten of experimenteren. Leg hen uit wat e-sigaretten zijn en dat ze niet onschadelijk en onschuldig zijn, zeker niet voor niet-rokers. 

Jongeren die niet roken blijven er beter af, dat is de boodschap. Ontraad het gebruik bij deze groep en maak de e-sigaret weinig toegankelijk voor hen, zo luidt ook het advies van de Hoge Gezondheidsraad. Maar weet dat de drempel in ons land voor jongeren laag is. De e-sigaret is vlot verkrijgbaar vanaf 16 jaar. Er zijn veel verkoopplaatsen, waar de e-sigaret kan uitgestald en uitgeprobeerd worden. Reclame ervoor mag in krantenwinkels en gespecialiseerde tabakswinkels.

Wellicht zal de populariteit van de e-sigaret sterk toenemen in de nabije toekomst, wellicht ook bij jongeren. De e-sigaret kan bij hen misschien een rol gaan spelen in het proces van verslaafd worden aan nicotine en/of beginnen roken van tabak? Misschien kan ze (op termijn) roken opnieuw normaliseren bij bepaalde groepen jongeren? Dat weten we nu nog niet. 

Maak jongeren ook duidelijk dat e-sigaretten vandaag steeds vaker op de markt gebracht worden door dezelfde fabrikanten die tabakssigaretten verkopen. Net als bij sigaretten worden toegevoegde smaakstoffen en aroma’s gebruikt om de drempel voor jongeren naar het product te verlagen. 

E-sigaretten worden vandaag op een agressieve manier gepromoot bij jongeren in landen als de Verenigde Staten. Dat gebeurt ook op het internet. Marketingstrategieën van tabaks- en e-sigaretfabrikanten moeten nauwlettend en kritisch opgevolgd worden. Zij zien in jonge niet-rokers doelgroepen voor de toekomstige markt van zowel de tabaks- als e-sigaret. 

De Hoge Gezondheidsraad vraagt in zijn advies om reclame voor e-sigaretten te verbieden en om daarbij het internet, apps en sociale netwerksites nauwlettend in het oog te houden. 

De website van de Stanford School of Medicine (over de impact van tabaksreclame) toont aan hoe sterk de huidige marketing voor de e-sigaret lijkt op de vroegere voor tabak. Dezelfde  verkoopargumenten worden van onder het stof gehaald: seks, glamour, vrijheid, moderniteit, ...

Neem ook een kijkje op www.gezondopvoeden.be. Hier vind je tips over omgaan met roken bij jongeren.