Dwang

Meer info over deze techniek

Theoretische onderbouwing

De gedragsveranderingstechniek dwang vindt zijn oorsprong in de machtstheorieën. Hier wordt dwang vaak gezien als een techniek waarbij een dominant persoon met macht zijn invloed uitoefent op een ander (Anderson, 2010). Bij dwang gaat het niet om vrije keuze, maar om het vermijden van negatieve gevolgen (Michie et al., 2011). De techniek heeft een beperkte impact op de klinische en sociale uitkomst van patiënten en roept bovendien ethische vraagstukken op (Hem et al., 2014; Luciano et al., 2014). Om die reden wordt dwang niet aanbevolen om als gedragsveranderingstechniek te hanteren.

Kenmerken van de techniek

• Gebruik van dreiging of straf: er wordt gedreigd met een negatieve uitkomst als iemand bepaald gedrag niet stelt, bijvoorbeeld een straf of boete.
• Gebaseerd op angst of vermijding: mensen stellen bepaald gedrag omdat ze iets onaangenaams willen vermijden, maar niet omdat ze het zelf willen.
• Externe controle: de motivatie komt van buitenaf. Mensen veranderen hun gedrag omdat ze externe druk voelen.
• Korte termijneffect: de verandering houdt vaak niet lang stand.
• Negatieve gevoelens: dwang kan leiden tot stress, angst of weerstand.
• Risico op terugval: wanneer de dreiging wegvalt, keren mensen vaak terug naar hun oude gedrag.
• Onethisch: dwang roept ethische vragen op. Heb je twijfels over de ethische aspecten van deze en andere gedragsveranderingstechnieken? Klik dan door naar de ethische code van de sector preventieve gezondheidszorg.

Subtypes van de techniek

• Dwingende dreigementen: bij dergelijke dreigementen wordt iemand onder druk gezet om een actie te ondernemen. Mensen voelen zich verplicht hun gedrag te veranderen om negatieve gevolgen te vermijden (bv. een trainer die een speler dwingt om actiever te trainen, anders mag hij de wedstrijd niet spelen).
• Afschrikkende dreigementen: bij dergelijke dreigementen wordt iemand onder druk gezet nog voor die een actie onderneemt. Mensen worden afgeschrikt nog voor ze iets doen om te voorkomen dat ze ongewenst gedrag stellen (bv. een verhuurder die eist dat de huur op tijd betaald wordt, anders riskeren de huurders uit het huis gezet te worden).

Vergelijkbare technieken

• Straffen: zowel straffen als dwang proberen gedrag te beïnvloeden door het in verband te brengen met negatieve gevolgen.
• Angst opwekken: beide technieken proberen gedrag te veranderen door een negatief gevolg te koppelen aan dat gedrag. Bij dwang is er een duidelijke dreiging van buitenaf, terwijl angst oproepen meer laat zien wat er kan gebeuren als iemand een bepaald gedrag blijft stellen. Hierbij laat angst oproepen mensen zelf nadenken en voelen wat er kan misgaan.
• Formuleren en opleggen van wetten en regulering: ook wetten en regels kunnen gericht zijn op het afdwingen van bepaald gedrag. In het geval van dwang gaat men actiever dreigen met straffen of negatieve gevolgen na ongehoorzaamheid.
• Bekrachtiging: beide technieken proberen gedrag te veranderen door gevolgen te koppelen aan dat gedrag. Bij bekrachtiging gebeurt dat via een positief gevolg, terwijl dit bij dwang gebeurt via een negatief gevolg.

Alternatieve technieken

We raden af om de techniek dwang te gebruiken. Onderstaande technieken kunnen gebruikt worden in plaats van dwang:

• Motiverende gespreksvoering: helpt mensen hun eigen motivatie te ontdekken en te versterken. Hierdoor zullen ze op lange termijn meer bereid zijn hun gedrag te veranderen.
• Bewustzijn verhogen: helpt mensen in te zien waarom bepaalde regels belangrijk zijn voor de gezondheid van zichzelf en van anderen. Wanneer mensen begrijpen waarom iets beter voor hen is, zijn ze meer geneigd om het uit eigen wil te doen, zonder dat er straffen of dreigingen nodig zijn.
• Nudging: deze techniek geeft subtiele aanwijzingen die mensen richting gewenst gedrag sturen, zonder dwang of straf.
• Persuasieve communicatie: helpt mensen op een positieve manier te overtuigen om gedrag te veranderen, zonder dat er dwang nodig is.
• Beloning: deze techniek beloont mensen als ze gewenst gedrag vertonen, waardoor ze gemotiveerd worden door iets leuks in plaats van door druk of een straf.

Referenties

• Anderson, S. A. (2010). The Enforcement Approach to Coercion. SSRN Electronic Journal. https://papers.ssrn.com/sol3/Delivery.cfm?abstractid=2694263
• Hem, M. H., Molewijk, B., & Pedersen, R. (2014). Ethical challenges in connection with the use of coercion: a focus group study of health care personnel in mental health care. BMC Medical Ethics, 15(1). https://doi.org/10.1186/1472-6939-15-82
• Luciano, M., Sampogna, G., Del Vecchio, V., Pingani, L., Palumbo, C., & De Rosa, C. (2014). Use of coercive measures in mental health practice and its impact on outcome: A critical review. Expert Review of Neurotherapeutics, 14(1), 131–141. https://doi.org/10.1586/14737175.2014.874286
• Michie, S., van Stralen, M. M., & West, R. (2011). The behaviour change wheel: A new method for characterising and designing behaviour change interventions. Implementation Science, 6(1), 42. https://doi.org/10.1186/1748-5908-6-42

Auteur: Fauve Rafaa (Vlaams Instituut Gezond Leven vzw) met medewerking van de werkgroep gedragsinzichten