Succeservaringen bevorderen
Meer info over deze techniek
Theoretische onderbouwing
De Sociale Cognitieve Theorie van Bandura (1986) benadrukt dat gedragsverandering wordt beïnvloed door een wisselwerking tussen persoonlijke factoren, gedrag en omgevingsfactoren, een concept dat bekend staat als wederzijdse determinatie. Een kernbegrip in deze theorie is eigen-effectiviteit, oftewel het geloof in je vermogen om een specifieke taak of gedraging succesvol uit te voeren. Volgens Bandura vormen succeservaringen de meest directe en effectieve manier om eigen-effectiviteit te versterken. Door succesvolle ervaringen op te doen, bouw je immers vertrouwen op in je vermogen om uitdagingen aan te gaan. Deze ervaringen zijn krachtiger dan bijvoorbeeld enkel observeren omdat ze direct de overtuiging versterken dat je in staat bent een taak te volbrengen.
De theorieën van zelfregulatie van Kelder et al. (2015) leggen de nadruk op het proces van zelfregulatie, waarbij individuen doelen stellen, plannen maken, gedrag stellen, monitoren en bijsturen. Volgens deze theorie zijn (succes)ervaringen een essentieel onderdeel van dit proces. Succeservaringen bevorderen biedt met name de mogelijkheid om gedrag in realtime te observeren en bij te sturen. Feedback speelt hierin een cruciale rol omdat het deelnemers in staat stelt hun voortgang te evalueren en hun strategieën aan te passen. Bovendien dragen deze ervaringen bij aan het versterken van motivatie en doorzettingsvermogen, doordat mensen door kleine successen te behalen steeds meer vertrouwen krijgen in hun capaciteiten en de zinvolheid van hun inspanningen inzien.
Volgens de zelfdeterminatietheorie van Ryan & Deci (2017) worden intrinsieke motivatie en duurzame gedragsverandering gevoed door de vervulling van drie fundamentele psychologische basisbehoeften: autonomie, competentie en verbondenheid. Succeservaringen bevorderen sluit rechtstreeks aan bij deze behoefte aan competentie. Aangezien individuen via stapsgewijze, haalbare uitdagingen succeservaringen opdoen, versterkt dit hun gevoel van competentie. Mensen krijgen directe feedback dat ze in staat zijn om een taak effectief uit te voeren. Wat op zijn beurt ook de intrinsieke motivatie verhoogt.
Vergelijkbare technieken
- Directe ervaring focust op het leren uit ervaringen/oefeningen in een realistische context, bijvoorbeeld oefenen om sociale druk om alcohol te drinken te weerstaan als je uitgaat met vrienden, wat sterk aanleunt bij succeservaringen bevorderen.
- Begeleid oefenen focust op het stapsgewijs inoefenen van bepaalde vaardigheden onder begeleiding, wat een vorm is van succeservaringen bevorderen.
- Activerend leren verwijst naar sessies waarbij deelnemers worden aangezet tot actieve participatie, reflectie en toepassing van het gewenste gedrag, wat ook sterk aansluit bij succeservaringen bevorderen.
- Gradueel-taken-opbouwen houdt in dat je samen met de deelnemer begint met eenvoudige taken en deze stapsgewijs moeilijker maakt, zodat het uiteindelijke doel of de gewenste vaardigheid wordt bereikt. Dit kan een onderdeel zijn van succeservaringen bevorderen om de kans op succes te vergroten, maar is geen voorwaarde.
Aanvullende technieken
- Doelen stellen is een mogelijke aanvullende techniek waarbij (leer)doelen concreet worden gemaakt en haalbare stappen worden geformuleerd. Dit geeft duidelijkheid en richting voor je cliënt of deelnemer. Bovendien is het een belangrijke voorwaarde voor het slagen van succeservaringen.
- Feedback is een aanvullend onderdeel van succeservaringen bevorderen dat het leerproces versterkt. Specifieke feedback onmiddellijk na de oefening is het meest effectief.
Hoe pas je deze techniek toe?
De focus van succeservaringen bevorderen, ligt op het faciliteren van ervaringen waarbij deelnemers zelf stap voor stap succes kunnen ervaren. Dit kan op verschillende manieren worden toegepast:
Individueel – in groep Open
Fysiek – digitaal Open
Bijkomende richtlijnen Open
Inspirerende voorbeelden
Debateville
Debateville is een debat- en spreekvaardigheidsprogramma waarbij jongeren leren debatteren. Tijdens interactieve naschoolse ateliers leren ze stap voor stap sterke argumenten opbouwen. Ze gaan in debat, krijgen feedback en oefenen telkens opnieuw, waardoor ze merken dat ze het kunnen en succeservaringen opdoen. Ze oefenen het debat bovendien vanuit verschillende standpunten, waardoor ook hun empathie wordt versterkt.
DASH
DASH is een online zelfhulptool van De Druglijn, beschikbaar via dash.druglijn.be. Deze tool biedt mensen de mogelijkheid om zelfstandig aan de slag te gaan met het verminderen of stoppen van hun gebruik van cannabis, cocaïne, GHB en/of alcohol. DASH begeleidt je stap voor stap bij het formuleren en opvolgen van realistische doelen en geeft feedback op je opdrachten. Hierdoor ervaar je kleine successen, wat het vertrouwen in eigen kunnen versterkt en motiveert om vol te houden.
VAD – Mijn veranderplan
Het VAD (Vlaams Expertisecentrum Alcohol en andere Drugs) heeft een handleiding ontwikkeld met oefeningen om terugval te voorkomen bij problemen met middelengebruik, gamen of gokken. De oefening 'Mijn veranderplan' begeleidt cliënten bij het opstellen van een persoonlijk actieplan om terugval te voorkomen. Deze oefening moedigt het stellen van realistische doelen aan en helpt bij het identificeren van tussenstappen om deze doelen te bereiken. Daarnaast wordt aandacht besteed aan het benoemen van steunbronnen, zoals personen of middelen die ondersteuning kunnen bieden, en het anticiperen op mogelijke obstakels door het formuleren van reacties om daarmee om te gaan. Door deze gestructureerde aanpak bevordert de oefening succeservaringen, versterkt het zelfvertrouwen en draagt het bij aan een duurzame gedragsverandering.
Bewegen Op Verwijzing
Een Bewegen Op Verwijzing-coach begeleidt deelnemers door hen geleidelijk aan meer te laten bewegen. Dit zorgt voor succeservaringen en versterkt het zelfvertrouwen om regelmatig te bewegen, zoals bijvoorbeeld in het videofragment ‘Krachtgerichte coaching door Kristel’. Hierin zie je hoe zij met haar cliënt een beweegplan opstelt dat enorm laagdrempelig begint (rond de tafel stappen) en door succeservaringen opbouwt tot een mooi resultaat, waarbij haar cliënt meer dan een uur door de stad wandelt. Dit is een mooi voorbeeld van succeservaringen bevorderen onder begeleiding.
Referenties
- Bandura, A. (1986). Social foundations of thought and action: A social cognitive theory. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall.
- Bandura, A. (2001). Social cognitive theory: An agentic perspective. Annual review of psychology, 52(1), 1-26.
- Bartholomew Eldredge, L. K., Markham, C. M., Ruiter, R. A. C., Fernández, M. E., Kok, G., & Parcel, G. S. (2016). Planning Health Promotion Programs: An Intervention Mapping Approach (4e ed.). Jossey-Bass.
- Cimino, S., Felaco, R., Monti, M. G., Valerio, P., & Nardelli, N. (2023). Digital body: The impact of smartphone use on body image, self-esteem, and eating behaviors. Behaviour & Information Technology, 42(2), 123-137. https://doi.org/10.1080/0144929X.2022.2162436
- Hagger, M. S., Cameron, L. D., Hamilton, K., Hankonen, N., & Lintunen, T. (Eds.). (2020). The handbook of behavior change. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/978110...
- Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2017). Self-determination theory: Basic psychological needs in motivation, development, and wellness. New York, NY: Guilford Press.
- Kelder, S., Hoelscher, D., & Perry, C. L. (2015). How individuals, environments and health behaviors interact: Social Cognitive Theory. In K. Glanz, B. K. Rimer, & K. Viswanath (Eds.), Health behavior: Theory, research, and practice (5th ed., pp. 159-182). San Francisco, CA, US: John Wiley & Sons.
- Swann, C., Rosenbaum, S., Lawrence, A., & Schweickle, M. J. (2021). Updating goal-setting theory in physical activity promotion: A critical conceptual review. Health Psychology Review, 15(1), 70–84. https://doi.org/10.1080/17437199.2019.1706616
Auteur: Amaryllis Laenen (Howest) met medewerking van de werkgroep gedragsinzichten