Dromen, durven, doen: zo maakt JES jongeren sterker met Krachtboom!
Als vormingswerker bij jeugdorganisatie JES begeleidt Gizem Kabal jongeren in een maatschappelijk kwetsbare situatie op weg naar werk. Eén van haar favoriete tools hierbij is Krachtboom!. “Het is een fijne manier om hun angsten en dromen te bespreken”, zegt ze. “Als ze die kennen, kunnen ze actie ondernemen om hun angst weg te werken en hun droom te bereiken. Elke oefening, hoe klein ook, kan hun arbeidscompetenties versterken.”
JES is een jeugdorganisatie die jongeren in Gent, Brussel en Antwerpen wil ondersteunen in hun vrije tijd, in hun welzijn en in het onderwijs, maar ook in hun zoektocht naar een opleiding of werk. En daarbij staan hun mentaal welbevinden en veerkracht centraal. “Ik begeleid jongeren tussen 14 en 21 jaar die in duaal leren zitten en nog niet klaar zijn om te gaan werken”, zegt Gizem (28), vormingswerker in Brussel. “Ik begeleid hen in het versterken van hun arbeidscompetentie. Dat doe ik zowel in groep als individueel. En het is in die individuele begeleiding dat ik Krachtboom! gebruik.”
“Op school krijgen deze jongeren vaak negatieve kritiek. Ik wil met Krachtboom! focussen op het positieve”
Gizem, vormingswerker in Brussel
Met welke uitdagingen worden deze jongeren geconfronteerd?
“Meestal is dat de taal. Ze beheersen het Nederlands of het Frans niet goed, waardoor het moeilijk wordt om een stageplek te vinden. Soms speelt er ook heel wat thuis, waardoor ze op school gedrag vertonen dat maakt dat ze niet onmiddellijk mogen gaan werken. Ze worden via de Brusselse scholen (CLW - Centrum Leren en Werken) naar Tracé doorverwezen. Zo komen ze bij ons terecht.”
Hoe past Krachtboom! in dit plaatje?
“Eens ik een vertrouwensband heb met mijn jongeren haal ik de krachtboom boven. Ik gebruik hem vooral om te kijken waar hun dromen liggen. Op school krijgen ze vaak negatieve kritiek, ik wil vooral focussen op het positieve. Krachtboom! is ook een fijne tool om elkaar beter te leren kennen. Ik doe ook altijd mee: de jongeren mogen ook aan mij vragen stellen.”
Waarom is die vertrouwensband zo belangrijk?
“Tijdens zo’n individuele begeleiding leer je het innerlijke van de jongere kennen. Je bespreekt hun dromen en angsten en dat doe je niet zo gemakkelijk bij iemand die je maar één keer hebt ontmoet. Het hangt af van jongere tot jongere, maar ik neem toch drie, vier weken om hen beter te leren kennen. Het helpt wel dat ik een gelijkaardige achtergrond heb: ik ben nog jong, ik ben een vrouw van kleur, ik heb ook in Brussel gestudeerd, ik was ook niet de gemakkelijkste op school… Ik kan me heel makkelijk inleven in hun wereld.”
“Ik gebruik Krachtboom! in een sessie van maximum anderhalf uur, zodat ze niet de kans krijgen zich te gaan vervelen”
Gizem, vormingswerker in Brussel
Hoelang duurt je Krachtboom!-traject?
“Ik zie de jongeren twee keer per week: één keer voor een groepsbegeleiding en één keer voor het individuele traject. Ik gebruik Krachtboom! in één sessie van een uur, maximum anderhalf uur, zodat het niet te lang duurt en ze niet de kans krijgen om zich te gaan vervelen. Wat ik wel doe, is de boom helemaal aanpassen aan de noden van de jongeren.”
Hoe doe je dat?
“Toen ik pas bij JES werkte, had ik een jongere na verloop van tijd doorverwezen naar de psycholoog. Sindsdien was hij tijdens onze sessies altijd heel gespannen. Ik heb de krachtboom op een heel korte manier gebruikt: de takken stonden voor de mensen die hem ondersteunden, de stam voor de mensen die centraal stonden in zijn leven, maar die ook als een last voelden. De wortels ten slotte, symboliseerden zijn grootste zorg. En daar bleek uiteindelijk dat hij heel bang was dat hij mij niet meer ging kunnen zien omdat ik hem naar de psycholoog had gestuurd. Daar was ik zonder Krachtboom! waarschijnlijk niet achter gekomen. De methodiek aanpassen aan de jongere en doorvragen kunnen dus echt een verschil maken.”
“De belangrijkste arbeidscompetentie waar we aan moeten werken, is op tijd komen. Dat is bij onze jongeren écht een probleem”
Gizem, vormingswerker in Brussel
Welke vragen stel je dan zoal?
“Als we het over dromen hebben, kan dat zijn: wat is je droomjob? Of: waar zie je jezelf over tien jaar? En als ze dan antwoorden: ‘Mijn eigen bedrijf hebben’, vraag ik welke stappen ze daarvoor nu al moeten zetten, bijvoorbeeld een diploma halen. Ik vind het ook belangrijk dat ze hun angsten herkennen. Als ze weten waar ze het moeilijk mee hebben, kunnen ze actie ondernemen om die weg te werken.”
Hoe helpt dat hen op weg naar werk?
“Elke oefening die je doet, hoe klein ook, kan je linken aan arbeidscompetenties. Door Krachtboom! nemen ze om te beginnen al initiatief om aan die vaardigheden te werken, ze krijgen moeilijke vragen, maar leren om toch door te zetten. En ze leren aangepast communiceren.”
Wat is eigenlijk de belangrijkste competentie om bij deze jongeren aan te werken?
“Op tijd komen. Dat is écht een probleem. Als ze die competentie niet versterken, zullen ze geen stageplaats vinden. Omdat ze meestal liever naar JES komen dan naar school te gaan, doen ze wel een inspanning om hier op tijd te komen. We leggen ook afspraken vast: iemand die consequent te laat komt, krijgt drie kansen om zich te herpakken, anders stoppen we zijn traject en moet hij terug naar de schoolbanken. Dat werkt wel.”
“Als je op jonge leeftijd geen aandacht besteedt aan de zorgen van jongeren, gaan ze zich later buitengesloten voelen in de maatschappij en afhaken”
Gizem, vormingswerker in Brussel
Waarom vind je het belangrijk om Krachtboom! te gebruiken?
“Jongeren moeten bij ons werken aan hun competenties en een stageplaats vinden. Als we daarin slagen, is dat goed voor onze cijfers. Maar onze opdracht is zoveel meer dan cijfers halen. Ook het mentaal welzijn is een essentieel aspect. De slogan van JES is: ‘De jongeren maken de stad’. Wij vinden het belangrijk dat ze hun zorgen en moeilijkheden kunnen herkennen en ze een plaats kunnen geven. Want als je daar op jonge leeftijd geen aandacht aan besteedt, gaan die jongeren zich straks buitengesloten voelen in de maatschappij en afhaken. Met Krachtboom! herkennen ze hun noden en leren ze welke stappen ze voor later kunnen zetten.”
Wat vinden jongeren zelf van Krachtboom!?
“De meeste deelnemers begrijpen niet waarom ze de opdrachten moeten maken, anderen vinden het wel leuk om na te denken over hun dromen, waarden en normen. Ik link het vooral aan hun stage – daar gaan ze ook niet altijd alleen maar dingen doen die ze leuk vinden - en ik leg uit dat het een manier is om zichzelf beter te leren kennen, zodat ze weten welke stappen ze moeten zetten om hun doel te bereiken. Op het einde vraag ik nog eens wat ze ervan vonden en dan zijn ze toch best wel enthousiast.”
“Ik zou Krachtboom! niet gebruiken in een groepsbegeleiding bij de jongeren, maar voor een teambuilding onder collega’s lijkt het me wel interessant”
Gizem, vormingswerker in Brussel
Werkt deze aanpak bij iedereen?
“Nee, ik merk dat hij bij meer dan de helft niet pakt. Ze doen wel mee, maar ze geven hun aandacht niet voor de volle honderd procent. Vooral jongens zijn een moeilijk publiek. Maar de tool komt zeker van pas eens je de jongeren wat beter kent en concrete vragen kan stellen die aangepast zijn aan hun situatie. Het maakt hen zelfbewuster.”
Je hebt ook het oefenlab over Krachtboom! gevolgd. Wat heb je daaruit gehaald?
“Ik wist niet dat je deze methodiek ook in groepsbegeleidingen kon gebruiken, want ik zette het alleen in bij individuele trajecten. Ik zou het niet meteen bij mijn jongeren in groep gebruiken omdat ze toch persoonlijke dingen moeten delen, maar het lijkt me wel handig tijdens een teambuilding onder collega’s. Maar verder was dit oefenlab vooral een opfrissing. Ik gebruik Krachtboom! immers al twee jaar dus ik kende de methodiek al vrij goed. Ik had eigenlijk liever gehad dat één van mijn collega’s die Krachtboom! nog niet kent, had meegedaan. Dan was er nog iemand geweest die hier binnen JES een vorming over kon geven aan de andere medewerkers.”
“Wees niet bang om af te wijken van de richtlijnen. Durf door te vragen als je een bepaalde problematiek opmerkt”
Gizem, vormingswerker in Brussel
Wat zou je andere organisaties aanraden die rond mentaal welbevinden en veerkracht bij jongeren willen werken?
“Wees niet bang om af te wijken van de richtlijnen. Zo’n methodiek is een tool die je op je eigen manier kan invullen en die je kan aanpassen in het belang van de jongere. Je krijgt een bundel met vragen die je kan stellen bij elk deel van de boom, maar durf door te vragen als je een bepaalde problematiek bij de jongere opmerkt. En doe mee met hen, zodat ze merken dat je écht betrokken bent.”
Wil jij ook graag aan de slag?
Gizem nam deel aan een oefenlab dat we samen met Gezond in Brussel en Gezondheidsmakers organiseerden. Wil jij ook aan de slag met Krachtboom!, maar weet je niet goed hoe je dat aanpakt? Vraag dan ook een oefenlab aan.