Vermoedelijk is er een relatie tussen dampen en roken bij jongeren. Maar we weten niet of het gaat over een gewoon of oorzakelijk verband. Meer onderzoek daarover is nodig: hoe hangen ze precies samen? Welke factoren kunnen een stimulerende rol spelen bij het experimenteren met dampen én roken?

Voorzichtig zijn

Ondertussen is voorzichtigheid geboden. Want we kunnen niet uitsluiten dat een nicotineverslaving bij jongeren, als gevolg van e-sigaretgebruik, leidt tot een nieuwe of grotere nieuwsgierigheid naar het roken van gewone sigaretten.

In de UK stellen verschillende instanties dat dampen geen opstapje is naar roken. Buiten de UK klinken er ook andere stemmen. Zo suggereert Amerikaans onderzoek dat de e-sig wél tot roken kan leiden.

Sterk Brits rapport van Royal College of Physicians

Het Royal College of Physicians publiceerde in 2016 een sterk rapport, getiteld ‘Nicotine without smoke: tobacco harm reduction’. Daarin staat dat in de UK regelmatig gebruik van de e-sigaret bijna exclusief gebeurde door jongeren die al regelmatige of occasionele rokers waren. Of door jongeren die met roken hadden geëxperimenteerd in het verleden. 

Het rapport stelt onder meer dit: 

  • "There are concerns that e-cigarettes will increase tobacco smoking by renormalising the act of smoking, acting as a gateway to smoking in young people, and being used for temporary, not permanent, abstinence from smoking. 
  • To date, there is no evidence that any of these processes is occurring to any significant degree in the UK. 
  • Rather, the available evidence to date indicates that e-cigarettes are being used almost exclusively as safer alternatives to smoked tobacco, by confirmed smokers who are trying to reduce harm to themselves or others from smoking, or to quit smoking completely."

Public Health Engeland 

Public Health England publiceerde recent (2018) een update van haar ‘e-sigaret evidence review’ door onafhankelijke tabaksexperten. Daaruit blijkt opnieuw dat er in de UK geen bewijs is dat dampen bij jongeren een opstapje is naar roken:

“The evidence does not support the concern that e-cigarettes are a route into smoking among young people (youth smoking rates in the UK continue to decline, regular use of e-cigarettes is rare and is almost entirely confined to those who have smoked).”

Dampen toch opstapje naar roken?

Elders klinken ook andere geluiden. Recent publiceerde de universiteit van San Francisco de resultaten van een onderzoek op basis van de data van 10.000 respondenten uit de leeftijdsgroep van 12-17 jaar. De conclusie is dat niet-rokende jongeren die een alternatief nicotinebevattend product gebruiken (e-sigaret, waterpijp met tabak, …) een grotere kans hebben om binnen het jaar te beginnen met roken. Die kans stijgt nog als jongeren meerdere producten gebruiken.

E-sigaret als stimulans om te gaan roken

In 2017 was er ook al het onderzoek van de universiteit van Californië, dat het rookgedrag van meer dan 140.000 tieners in de periode 2004-2014 analyseerde. De studie werd gepubliceerd in Pediatrics. Conclusie: er is geen bewijs dat jongeren door de e-sigaret minder gaan roken. Het gecombineerde e-sigaret- en sigaretgebruik was in 2014 hoger dan het totale sigaretgebruik in 2009.

Volgens dit onderzoek trekt de e-sigaret een nieuwe populatie van adolescenten aan die uiteindelijk toch bij de tabakssigaret belanden. Die groep adolescenten had een laag risico op nicotineverslaving en zou volgens de onderzoekers zonder de e-sigaret niet zijn beginnen roken.

Surgeon General is bezorgd 

In de VS uitte ook de Surgeon General in 2016 zijn bezorgdheid over e-sigaretgebruik bij jongeren en jongvolwassenen. Dat gebeurde in een rapport en op een website voor jongeren en ouders.

Het gezaghebbende orgaan pleit ervoor om de bestaande en werkende maatregelen van tabakscontrole en -preventie voor jongeren (belemmeren toegang tot de markt, prijs- en taksenpolitiek, reguleren van marketing, pedagogische initiatieven, …) ook toe te passen op de e-sigaret. Onder meer vanuit de schrik dat dampen tot roken kan leiden. En vanuit de vaststelling dat sinds 2014 de e-sigaret het meest gebruikte ‘tabaksproduct’ bij Amerikaanse jongeren geworden is.

Canada: jonge dampers hebben meer kans om rokers te worden

Een recent Canadees onderzoek bij 44.000 studenten besluit dat jongeren die e-sigaretten proberen een hogere kans hebben om binnen het jaar ook gewone sigaretten te proberen. Maar de onderzoekers voegen eraan toe dat ze eigenlijk niet weten waarom dit zo is. Is de relatie tussen de twee causaal? Dat is lang niet zeker.

De mogelijke causale relatie tussen dampen en roken is niet duidelijk, omdat gemeenschappelijke en onderliggende factoren die zowel dampen als roken bij jongeren initiëren, een rol kunnen spelen.

Er is wel al onderzoek beschikbaar dat aantoont dat jongeren die meer risicogedrag vertonen - vaak laagopgeleide jongeren - ook sneller toegang hebben tot e-sigaretten. Uit ander onderzoek blijkt dat scholieren van middelbare schoolleeftijd die e-sigaretten gebruiken hetzelfde risicoprofiel hebben als leeftijdsgenoten die roken.

Hoge Gezondheidsraad

Onze eigen Hoge Gezondheidsraad wijst er in zijn meest recente advies op dat het beschikbare onderzoek in ons land niet aantoont dat er substantiële aantallen niet-rokers regelmatige gebruikers van de e-sigaret worden. En dat experimenteergedrag met de e-sigaret door niet-rokers leidt tot regelmatig gebruik. Uit de data waarover we beschikken kunnen we niet besluiten dat er een opstapje is van e-sigaretgebruik naar tabak.

Maar de raad wijst er wel op dat de mogelijke risico’s ernstig moeten genomen worden. En dat een voortdurende monitoring van het gebruik van de e-sigaret noodzakelijk is. De e-sigaret mag roken niet terug ‘normaliseren’, aldus de raad. 

Lees hier meer over de e-sigaret als mogelijk opstapje naar tabak.