Hoe ga je als school om met snus en nicotinezakjes?
Scholen kunnen vragen krijgen over snus en nicotinezakjes of ermee geconfronteerd worden. Als school hoef je hier geen expert in te zijn. Op deze pagina vind je informatie over hoe je met dit thema kan omgaan.
Wil je eerst weten wat snus en nicotinezakjes zijn, wat de wet zegt en wat de risico’s zijn? Lees onze algemene informatie over snus en nicotinezakjes.
Snus of nicotinezakjes? De meeste jongeren noemen nicotinezakjes ‘snus’. Toch zijn het verschillende producten: snus bevat tabak, nicotinezakjes niet. De termen worden vaak door elkaar gebruikt. Wanneer mensen het over ‘snus’ hebben, gaat het vermoedelijk meestal om nicotinezakjes. Daarom spreken we op deze pagina verder over nicotinezakjes.
Nicotinezakjes op school?
Ontdek je dat een leerling nicotinezakjes gebruikt? Dan is er niet meteen een reden tot paniek. Wel is opvolging nodig. Reageer rustig en volg de afspraken van de school.
Kies voor een gerichte aanpak in plaats van een brede communicatie. Zo vermijd je onnodige onrust en bereik je vooral de juiste doelgroep: jongeren die nicotinezakjes gebruiken, hun omgeving en het schoolteam.
Bespreek nicotinezakjes liever niet klassikaal. Spreek jongeren één-op-één of in groep aan. Zo voorkom je dat je onbedoeld de indruk wekt dat nicotinezakjes veel gebruikt worden en dat je de andere leerlingen nieuwsgierig maakt. Zie ook de leerlijn verslavingspreventie.
Ook zonder het product onnodig in de kijker te zetten, kan je inzetten op preventie die uitlegt wat nicotine doet en hoe verslaving ontstaat, en die werkt aan algemene vaardigheden, zoals kritisch kijken naar de media en reclame. Ontdek de handvaten hiervoor.
"Er is geen reden tot paniek en we hoeven niet massaal iedereen te waarschuwen voor nicotinezakjes. Want als het (nog) geen deel uitmaakt van de leefwereld van leerlingen, kan het hen juist een duwtje geven om te gaan experimenteren. Maar dat neemt niet weg dat we het gebruik wel moeten opvolgen."
Hoe praat je met een leerling over nicotinezakjes?
Ga in gesprek zonder te oordelen
Een gesprek over nicotine hoeft geen ondervraging te zijn. Vertrek vanuit nieuwsgierigheid en bezorgdheid, niet vanuit beschuldiging. Probeer te begrijpen wat de jongere aantrekt in het gebruik en vertrek van wat die zelf weet en ervaart. Stel open vragen en luister naar wat de jongere vertelt.
Je kan bijvoorbeeld vragen:
- Wat gebruik je precies?
- Waarom gebruik je het?
- Wat vind je er fijn aan?
- Wat vind je er minder fijn aan?
- Heb je er vragen of zorgen over?
Speel in op de sociale norm
Jongeren kunnen de indruk krijgen dat tabaks- en/of nicotinegebruik bij hun leeftijdsgenoten heel normaal is. Die indruk kan ontstaan doordat gebruik opvallend aanwezig is in hun omgeving of omdat ze er vaak over horen. Maak daarom ook zichtbaar hoe het gebruik er op groepsniveau uitziet. Zo wordt duidelijk dat wat zichtbaar is in de eigen omgeving niet noodzakelijk representatief is voor de volledige groep jongeren.
Geef correcte informatie
Geef informatie op maat van de leerling. Een gesprek hoeft geen uitgebreide uitleg over nicotine te zijn. Kies de informatie die aansluit bij wat de leerling vertelt en waarover die vragen heeft.
Een lange lijst met gezondheidsrisico’s maakt meestal geen indruk. Jongeren gebruiken nicotineproducten vaak ook vanwege de (schijnbare) voordelen, zoals ontspanning, focus of minder stress. Erken deze effecten.
Bespreek ook de keerzijde. Nicotine werkt verslavend. Een zakje blijft soms lang onder de lip zitten. Hierdoor krijgt je lichaam in korte tijd een hoge dosis nicotine binnen. Dit kan bijwerkingen zoals hoofdpijn, duizeligheid, misselijkheid en een hoge hartslag versterken, vooral bij jongeren die niet gewend zijn aan nicotine.
Samen informatie opzoeken? Dat kan op watwat.be/roken-vapen.
Andere mogelijke insteken zijn:
Stimuleer kritisch denken over de tabaksindustrie
Bespreek de invloed van sociale media en reclame
Bespreek alternatieven voor de functies van nicotinegebruik, zoals omgaan met stress, verveling of concentratieproblemen
...
Neem nicotinezakjes op in je schoolbeleid
Snus en nicotinezakjes mogen in België niet worden verkocht, maar bezit en gebruik zijn niet verboden. Een school kan wel eigen afspraken maken over wat op school is toegestaan. Het is dus belangrijk om vooraf duidelijk te maken wat de regels zijn. Dat biedt houvast bij elke situatie.
Neem nicotinezakjes mee op in het bredere tabaks- en nicotinebeleid op school. Maak duidelijk welke afspraken gelden op school, tijdens schoolactiviteiten en op andere momenten.
Denk daarbij na over:
- het bezit, gebruik, delen en verkopen van nicotinezakjes op school;
- hoe het schoolteam reageert bij gebruik, bezit, ...;
- welke gevolgen er zijn als leerlingen de afspraken overtreden;
- wanneer en hoe ouders betrokken worden;
- de begeleiding van leerlingen.
Communiceer de afspraken duidelijk en zorg dat iedereen ze kent. Duidelijke regels werken beter wanneer iedereen weet waarom ze er zijn.
Meer ondersteuning nodig?
Wil je meer informatie over snus of nicotinezakjes? Weet je niet goed hoe je een situatie moet aanpakken of wil je advies?
Neem dan contact op met Gezondheidsmakers, Gezond in Brussel of de CGG TAD preventiewerking. Zij kunnen je helpen met vragen over nicotine, preventie en omgaan met gebruik op school.
Voor meer info of vragen kan je terecht bij magali.robbe@gezondleven.be.
Veelgestelde vragen
Wat als je zakjes in een rugzak ziet, maar de leerling gebruikt ze niet op dat moment? Open
Wat als je vermoedt dat een leerling een zakje onder de lip heeft? Open
Wat als er op school regelmatig nicotinezakjes op de grond worden gevonden? Open
Mag je een leerling controleren? Open
Wanneer communiceer je over nicotinezakjes? Open
Mag een school nicotinezakjes afnemen? Open
Moet ik dit klassikaal bespreken? Open
Hoe begeleid je jongeren bij het stoppen? Open
Hoe kan illegale handel best aangepakt worden? Open
Wil je meer weten over snus en nicotinezakjes bij jongeren? Herbekijk het webinar snus en nicotinezakjes bij jongeren: wat zijn het en hoe ga je ermee om?