Motiveer mensen om iets aan hun rookgedrag te doen

Kom jij dagelijks of regelmatig in contact met mensen die roken? Ga het gesprek aan en motiveer hen om stappen te zetten naar een gezonder leven.

Hoe kan je mensen motiveren? In vijf korte stappen maak je een wereld van verschil. Natuurlijk is geen enkel gesprek hetzelfde. Deze stappen zijn dan ook bedoeld om jou te helpen een richting te geven aan jullie gesprek. Een gesprek kan je zo lang of zo kort maken als je wilt. Zelfs met een kort gesprek kan je al heel wat realiseren.

Het gesprek is opgebouwd volgens de principes van motiverende gespreksvoering. Motiverende gespreksvoering kan je helpen om een dialoog te beginnen. Zonder in de clinch te gaan en er al te veel tijd aan te besteden. Zo wordt je gesprek efficiënter en win je tijd. Je bouwt bovendien een goed contact op. 

Stap 1: Stel een goede openingsvraag

Je introduceert het onderwerp roken. Vraag hierbij toestemming om het erover te hebben.

 “Is het goed als we het even over roken hebben?”

Met een concrete aanleiding kan je het onderwerp makkelijker aansnijden. Hang bijvoorbeeld een affiche van tabakstop of Generatie Rookvrij op in je kantoor of leg een folder in je wachtkamer of aan de inkom. Ook andere signalen zoals een kuch, een pakje sigaretten dat uit de persoon zijn zak valt … kunnen een aanleiding zijn.

“Ik heb hier een folder over roken liggen. Ik zou het er met jou graag even over hebben. Vind je dat goed?”

Ook als de persoon zelf niet rookt, is het interessant om het over roken te hebben. Praat dan over passief roken en vraag of er iemand bij hem in huis rookt. Lees meer over hoe je dit gesprek aanpakt op passiefroken.be

Wil de persoon liever niet praten over roken? Respecteer dit dan. Laat hem of haar wel weten dat je paraat blijft om te helpen als hij of zij in de toekomst van gedachten verandert.  

Stap 2: Breng kort het rookprofiel in kaart

Als er ingestemd wordt met een gesprek over roken, breng dan eerst in kaart hoeveel, waar en wanneer er gerookt wordt. Wie van het gezin rookt? Heeft de roker stoppogingen ondernomen?

“Is het goed dat ik eerst een paar vragen stel om een beter beeld te krijgen?

  • Wanneer en hoeveel rook je meestal?
  • Waar wordt er vooral gerookt?
  • Wordt er vooral binnen gerookt of soms ook buiten?
  • Roken er nog andere mensen in huis?
  • Heb je al eens geprobeerd om te stoppen met roken?”

Stap 3: Ga op zoek naar motivaties

Je hebt nu een beeld van het rookgedrag. Voel je dat er twijfels zijn? Probeer dan te weten te komen waarom. Is er de wil om te stoppen? Twijfelt de persoon aan zijn kunnen? Praat er rustig over. Laat de persoon daarna zelf tot het inzicht komen dat hij wil stoppen met roken. Mensen laten zich vlugger overtuigen door wat ze zichzelf horen zeggen. 

Merk je dat de persoon echt niet wil stoppen met roken of het gevoel heeft dat hij het echt niet kan? Motiveer hem dan alvast om niet meer binnen in huis te roken. Wil je weten hoe je het best praat over niet meer binnen roken? Surf naar passiefroken.be

Stap 4: Stimuleer tot concrete acties

Als je tijdens het gesprek denkt dat de persoon klaar is om over te gaan tot rookstop, ga daar dan zeker op in. Dit is geen exact moment maar veeleer een tijdvenster dat open staat. Het is cruciaal om in die tijdspanne van start te gaan met verandering. Wacht je als hulpverlener te lang, dan kan het zijn dat de persoon niet meer tot rookstop komt. Ga je er echter te snel van uit dat de persoon klaar is voor verandering, dan kan dit weerstand oproepen.

Klaar voor actie!

Eens de persoon beslist heeft om effectief te stoppen met roken kan je hem informatie geven rond de verschillende mogelijkheden om hem daarbij te helpen. Er zijn verschillende hulpmiddelen om te stoppen met roken. Voor de een is er al meer wetenschappelijke onderbouw dan voor de ander. Op tabakstop.be vind je een overzicht van de verschillende hulpmiddelen. Welke boodschap jij kan geven, vind je terug in de gedeelde boodschap die onderschreven is door mutualiteiten, universiteiten en verschillende beroepsgroepen. 

Zo kan je de roker doorverwijzen naar een tabakoloog. Dit is iemand die opgeleid is om mensen te helpen om te stoppen met roken. Op www.tabakologen.be kan je een tabakoloog in de buurt terugvinden. Wat kost een tabakoloog? De tabakoloog wordt door de Vlaamse overheid gefinancierd. 

Wil de roker het liever eerst zelf proberen? Ondersteun hem dan daarin aan de hand van een veranderplan dat concrete acties vooropstelt. Het is niet de bedoeling dat je zelf met een plan op de proppen komt of meteen kant-en-klare oplossingen biedt. Het is de patiënt zelf die beslist hoe hij het zal aanpakken. 

Stap 5: Vervolgafspraak

Leg een vervolgafspraak vast of bespreek alles de volgende keer dat jullie elkaar zien. Vraag hoe het stoppen gaat. Verliepen de acties vlot? Gaat het goed, dan zijn felicitaties op hun plaats. Dit helpt de ex-roker om vol te houden. 

Ai, een terugval

Gemiddeld heeft een roker 5 tot 6 pogingen nodig voor hij erin slaagt om te stoppen met roken. Stoppen met roken is een proces. In die zin is een terugval zeker geen mislukking, maar een onderdeel van het rookstopproces.

Een persoon die terug begint te roken, kan wel nog gemotiveerd zijn om terug te stoppen. Het is dus niet zo dat de persoon bij herval niet meer gemotiveerd is voor rookstop.

Hoe kan je omgaan met terugval?

Meestal heeft terugval een negatieve invloed op het zelfvertrouwen. Het is belangrijk om in te spelen op het vertrouwen van de persoon. Geef voldoende aandacht aan de positieve zaken van de rookstoppoging en ga op zoek naar sterke eigenschappen. Vertrouwenstaal uitlokken en versterken is essentieel.

Om terugval te vermijden kan je anticiperen op een aantal hoog-risicosituaties. Bespreek bijvoorbeeld hoe de persoon omgaat met stressmomenten, sociale situaties zoals met vrienden op stap gaan …

PRIME-theory

Naast bovenstaande stappen op basis van motiverende gespreksvoering zijn er nog andere modellen om het gesprek over roken aan te gaan. Zo is er de PRIME-theory. Die stelt dat het gedragsveranderingsproces dynamischer en impulsiever is: mensen maken niet altijd coherente en stabiele plannen en beslissingen gebeuren niet altijd bewust.

In dit model wordt minder gefocust op de mate waarin de roker klaar is om te stoppen. Er wordt meer rekening gehouden met het momentane verlangen om te stoppen.

De motivatiegraad van de roker kan inderdaad relatief zijn. Want de hardnekkige verslaving, die roken uiteindelijk is, speelt ook een grote rol. Als een roker geen interesse heeft om te stoppen, dan moet je ervoor zorgen dat hij er toch over nadenkt om te stoppen. Maar als de roker dat niet kan omdat hij zwaar verslaafd is, wijs hem dan op het bestaan van efficiënte rookstopmiddelen en kwaliteitsvolle rookstophulp, en beweeg hem zo tot actie.

Het gesprek verloopt dan als volgt:

  • “Rook je?” – “Ja.”
  • “Wist je dat er goede hulpmiddelen bestaan om te stoppen met roken? Ik zou het fijn vinden mocht je deze eens proberen. Misschien heb je vroeger al geprobeerd om te stoppen. Nu zijn er verschillende opties.”

Sommige mensen zullen hierop ingaan. Die kan je doorverwijzen naar Tabakstop. Terwijl andere  hiervan niets zullen willen weten.