Vis

Vis eten: is het gezond dankzij de omega 3-vetzuren of ongezond door de vervuilde metalen? Overbevissing van de zeeën vormt een belasting voor het milieu. Daarom is één keer per week vis eten voldoende – en vind je vis terug in de lichtgroene categorie van de voedingsdriehoek. Maar is vis eten nu gezond? Dat is geen kwestie van zwart of wit, maar van nuanceren. Duik mee in de onderwaterwereld:

Is vis eten gezond?

Ja, vis eten is gezond: dat bewijst de wetenschap. Je kiest bovendien het best voor vette vis: die zwemt in omega 3-vetzuren. Zo ben je beter beschermd tegen hart- en vaatziektes. Bij kinderen bevordert omega 3 ook de ontwikkeling van de hersenen en het zicht. Er wordt gezegd dat het zou helpen om kanker, alzheimer en ADHD te voorkomen maar dat is nog niet wetenschappelijk bewezen.

Vis is ook een bron van vitamines zoals A, D, B12 en niacine (B3). En van mineralen en sporenelementen zoals ijzer, zink, jodium en selenium. Allemaal voedingsstoffen waarvan je lichaam vrolijk wordt!

Welke vis is het voedzaamst?

Je doet er goed aan om één keer per week vis te eten. Kies je voor vette vis, dan geef je je lichaam een boost aan omega 3-vetzuren. Verse vis past heerlijk bij een warme maaltijd, en vis uit blik eet dan weer lekker weg bij een slaatje of als boterhambeleg.

De ene vis is de andere niet. Welke vang jij het best in je kookpot? Een overzicht. Nog dit: schaal- en schelpdieren zijn officieel geen vissen. Toch zijn ze qua voedingswaarde vergelijkbaar met magere vis. Daarom vind je hieronder ook krab, garnalen en oesters terug.

Tabel Header Lichtgroen

Magere vis (≤2 g vet/100 g)

Lichtgroene zoneGrijze zoneRode zone
Verse vis
Vis in blik op eigen nat
Toevoeging van zout, olie of mayonaise
Gerookte visproducten
Gepaneerde visproducten
Gefrituurde visproducten
alaska pollak, garnaal (grijs, gekookt), garnaal (roos, gekookt), kabeljauw, kikkerbil,koolvis, krab (in blik in eigen nat),kreeft, langoustine, leng, mossel (gekookt), oester, rog, roodbaars, schar, schol, sint-jakobsschelp, snoek, snoekbaars, tong, tonijn, victoriabaars, wijngaardslak, wijting, witte heilbot, zeeduivel, zeekreeft, zeelt, zeewolf, zoetwaterrivierkreeft
surimi
gefrituurde of gepaneerde visproducten (zoals calamares en garnaalkroketten) 
tonijn (in olie in blik)
mossel (op azijn)
Vissalade (met mayonaise)
gepaneerde visproducten (zoals vissticks)

Halfvette vis (> 2-10 g vet/100 g)

Lichtgroene zoneGrijze zoneRode zone
Verse vis
Vis in blik op eigen nat
Toevoeging van zout, olie of mayonaise
Gerookte visproducten
Gefrituurde of gepaneerde visproducten
ansjovis, forel, heilbot, inktvis, karper, oester, tarbot, zalmforel, zeebrasem, zeepaling (doornhaai), zwaardvis
ansjovis (in olie in blik)
forel (gerookt)
gefrituurde of gepaneerde visproducten (zoals gefrituurde inktvisringen)
pilchard (in tomatensaus in blik)

Vette vis (> 10 g vet/100 g)

Lichtgroene zone Grijze zoneRode zone
Verse vis 
Vis in blik op eigen nat
Toevoeging van zout, olie of mayonaise 
Gerookte visproducten
Gefrituurde of gepaneerde visproducten

botervis
zalm (gerookt)
gefrituurde of gepaneerde visproducten
goudbrasem
haring (gerookt)
haring
makreel (gerookt)
makreel
heilbot (gerookt)
makreel (in eigen nat in blik)
kaviaar (in blik)
rivierpaling
makreel (in olie in blik)
sardienen
makreel (in tomatensaus in blik)
zalm
sardienen (in olie in blik)
zalm (in eigen nat in blik)sardienen (in tomatensaus in blik)
rivierpaling (gerookt)
rolmops (in azijn, met mayonaise)
sprot (gerookt)
zalmsalade

Geef steeds de voorkeur aan vis met MSC- of ASC-label

Hoe vaak mag je vis eten?

Vis eten is gezond omdat hij boordevol goede stoffen zit. Dus: zoveel van smullen als je wilt? Toch niet. Want vissen zwemmen in de zee en die is weleens vervuild. In de meeste vissen zitten dus ook stoffen die schadelijk kunnen zijn voor de gezondheid, zoals zware metalen (bv. kwik) – in vakjargon heet dat ‘contaminanten’.

Bovendien worden bepaalde vissen overbevist en komt hun soort daardoor in gevaar. En ook de biodiversiteit wordt er armer op. Met die milieuaspecten in gedachten, raden we aan om één portie vis per week te eten. Wissel ook af tussen de vis: nu eens die soort, dan weer een andere. Nu eens met herkomst van hier, dan weer van daar (zie viswijzer).

Is vis eten duurzaam?

Eén keer per week vis eten is aan te raden voor onze gezondheid. Maar is het effect op het milieu ook zo heilzaam? Veel minder, helaas. Door de overbevissing zijn al heel wat vissoorten bedreigd en slinkt de biodiversiteit in onze zeeën en oceanen. 

Kweken in plaats van vangen dan? Ook niet heiligmakend. Want voor de kweek zijn onder meer vismeel en -olie nodig. En die komt uit de … visvangst. Bovendien gaat de kweek vaak gepaard met het gebruik van pesticiden en antibiotica, wat kan leiden tot watervervuiling.

Je wisselt dus best af tussen soorten vis die:

  • seizoensgebonden is en niet wordt overbevist (gekweekte vis zoals paling, forel en zalm hebben geen seizoenen)
  • duurzaam wordt gevangen
  • milieuvriendelijk wordt gekweekt

Maar hoe wéét je dat? Door de labels op de verpakking:

  • Het Marine Stewardship Council (MSC)-label garandeert duurzame vangst.
  • Het Aquaculture Stewardship Council (ASC)-label garandeert duurzame kweek.

Hoe bewaar je vis?

Vis moet koud blijven: bewaar hem in de koelkast op een lage temperatuur. Je mag vis ook in de diepvries stoppen: daar behoudt hij al zijn eigenschappen. Maar ontdooide vis mag je niet opnieuw invriezen.

Om vis langer houdbaar te maken, wordt hij gerookt of ingeblikt. Is de vacuümverpakking van je gerookte vis open? Dan mag je die nog enkele dagen in de koelkast bewaren. Vis in blik zwemt in eigen nat, een olie of een saus. Je eet hem het best op meteen nadat je het blik hebt geopend.

Vis, schaal- en schelpdieren lokken bij sommige mensen een voedselallergie op. Ondervind jij ook voor het eerst last? Ga dan bij de huisarts langs voor een test. Vrouwen die zwanger zijn of borstvoeding geven, eten het best niet al te veel vis (dus ook één keer per week). Ook jonge kinderen overdrijven beter niet met hun porties. Waarom? Vanwege de mogelijke vervuiling in vette vissoorten. 

Eet de Vlaming veel vis?

Eén keer per week vis eten: amper de helft van de Vlamingen doet het. Er is dus nog werk aan de winkel voor de andere helft die het niet wekelijks op het menu zet. Sommige personen – gelukkig maar een klein percentage – geven zelfs aan nooit verse vis te eten.

Veelgestelde vragen

Bevat vis schadelijke stoffen?

Vis is rijk aan omega 3-vetzuren. In theorie zou het geen kwaad kunnen om er dagelijks eentje te verorberen. Helaas: de praktijk dwingt ons om op te passen. Want veel zeeën zijn vervuild – dus de vissen die erin zwemmen, logischerwijs ook. Vooral bij vette vissen worden onder meer zware metalen en dioxines opgeslagen in het vet. Zo komen die dus ook in jouw lichaam terecht. 

Niet elke vis is natuurlijk even vervuild. Roofvissen als tonijn bevatten meer schadelijke stoffen dan vissen die uitsluitend plankton eten. Ook het leefgebied is bepalend: Europese wateren zijn vuiler dan de Stille Oceaan. Op de verpakking vind je alle info. En koop jij je vis vers bij de visboer? Dan moet hij een woordje uitleg kunnen geven.

Nog dit: ook kweekvissen kunnen schadelijke stoffen bevatten. Hoe kan dat, ze zwemmen toch niet in vervuild water? Dat klopt. Maar ze eten wél vismeel en -olie, afkomstig van … gevangen vis.

Zijn scampi’s gezond en duurzaam?  

Voor scampi’s en andere schaal- en schelpdieren gelden dezelfde adviezen zoals voor vis. Schaal- en schelpdieren zijn rijk aan verschillende vitaminen zoals B12 en andere B-vitaminen (hoeveelheid afhankelijk van de soort) en mineralen zoals jodium, fosfor en seleen. 

Tot de schaaldieren behoren o.a. garnalen, scampi’s, gamba’s, kreeft, krab,… In tegenstelling tot garnalen en gamba’s zijn scampi’s altijd gekweekt, voornamelijk in Zuidoost- Azië. De kweek is meestal niet duurzaam. De aanleg van kweekvijvers gaat gepaard met omzetting van natuur- en landbouwgebied, verstoring van ecosystemen en bedreiging van biodiversiteit door ontbossing,  en vervuiling van grond- en rivierwater door het gebruik van chemicaliën, medicijnen en visvoer. Daarnaast gaan er ook negatieve sociale effecten gepaard met de kweek van schaaldieren, zoals slechte werkomstandigheden, onteigening,… Bij garnalen en gamba’s die gevangen worden is er vaak veel onnodige bijvangst.

Net zoals voor vele vissoorten bestaan er ook scampi’s met een keurmerk. Soorten met een ASC-label (Aquaculture Stewardship Council) op de verpakking of biologisch gekweekte soorten beantwoorden aan de normen voor duurzame kweek, bijvoorbeeld op vlak van voedselveiligheid. Scampi’s met een ASC-label moeten traceerbaar zijn tot op de kwekerijen, ze bevatten geen antibioticum, er werd alleen van duurzaam kweekvoer gebruik gemaakt enz. Geef daarom altijd de voorkeur aan soorten met een duurzaamheidslabel of aan biologisch geteelde soorten.