Voeding buiten de voedingsdriehoek

Chips, taart, wijn, … Die spot je in de restgroep van de voedingsdriehoek. Ze zijn niet nodig voor een evenwichtige voeding en kunnen zelfs je gezondheid schaden. Want ze barsten van zout, suiker en/of vet en zijn vaak ultrabewerkt. Ongezond, maar helaas wel smaak­vol. Dus is de verleiding groot om ervan te smullen. En af en toe eens zondigen, mag best. Maar momenteel doen we dat met zijn allen nog veel te vaak. Daarom kleurt de restgroep rood – als in: werk aan de winkel.

Wat behoort tot de restgroep van de voedingsdriehoek?

In de restgroep van de voedingsdriehoek vind je:

  • alcoholische dranken zoals wijn, bier, likeur en sterkedrank
  • suikerrijke dranken zoals frisdrank, sportdrank en energiedrank
  • suikerrijke voedingsmiddelen zoals chocolade, koeken, cake, taart, snoep en boterhambeleg zoals choco of speculaaspasta. Vaak ook nog eens rijk aan (verzadigd) vet. 
  • vetrijke snacks en fastfood zoals frieten en kroketten, chips, hamburgers en diepvriespizza
  • zout
  • bewerkt vlees

Wat hebben deze producten gemeen? Dat ze sterk bewerkt zijn. Meerdere ingrediënten worden samen gegooid tot één kant-en-klaar eindproduct dat nog lang houdbaar is. Met een hoog gehalte aan vet, suiker en zout, maar weinig of geen voedzame stoffen zoals vitaminen, mineralen en vezels.

We omschrijven deze producten ook wel als ultrabewerkt voedsel. De producten ondergingen dus bewerkingen in verschillende fases en met diverse technieken – meestal alleen mogelijk binnen de industrie. Het eindproduct heeft vaak een lange lijst van ingrediënten.

Ook al zijn deze voedingsmiddelen niet essentieel, toch zitten ze verankerd in onze eetgewoontes. Reclame laat ons het water in de mond komen. Kleur- en smaakstoffen maken het product extra aantrekkelijk. En meestal is het erg makkelijk te gebruiken. Bijna iedereen bezwijkt al eens voor deze genotsmiddelen. Op zich geen probleem – zolang ze maar een klein deel van je dagelijkse voedingsinname vormen.

Waarom zijn producten uit de restgroep ongezond?

Producten in de restgroep van de voedingsdriehoek dragen niet bij tot een even¬wichtig voedingspatroon. Want doorgaans leveren ze vooral calorieën, maar geen volwaardige voedingsstoffen zoals vezels. 

Onderzoeken naar het verband tussen ultrabewerkte producten en onze gezondheid brengen geen rooskleurig verhaal. Het verrast niet dat een hoge consumptie van voedings¬middelen zoals snoep, desserts en frieten sterk samenhangen met een vergrote kans op over¬gewicht en obesitas. De inname van dergelijke producten vergroot ook de kans op een stijging van de totale cholesterol en het LDL (de ‘slechte cholesterol’).

Waarom is suiker ongezond?

Suiker is minder zeemzoet dan hij lijkt: hij richt heel wat schade aan. Dat het slecht is voor de tanden wist je uiteraard al. Onderzoek toont aan dat de consumptie van suikerrijke dranken het risico op diabetes vergroot en het lichaamsgewicht doen toenemen. Dat geldt trouwens niet alleen voor frisdrank, maar ook voor meer onschuldig ogende dranken zoals fruitsap en chocomelk.

Waarom is alcohol ongezond?

Drink je alcohol met mate? Dat is niet erg en zou zelfs gunstige effecten hebben. Zo zou af en toe een wijntje het risico op hart- en vaatziekten verkleinen (al willen we niet-drinkers daar¬mee niet aanzetten tot drankgebruik). Maar overdaad schaadt. Want drink je te veel en te vaak? Dan loop je een hoger risico op borst-, darm- en longkanker. Bovendien riskeer je verslaving, psychosociale problemen, levercirrose of hoofd- en halstumoren. Om nog maar te zwijgen van de kans op een ernstig verkeersongeluk. 

Wil je zwanger worden, ben je in verwachting of geef je borstvoeding? Dan is de aan¬beveling duidelijk: zweer alcohol af.

Waarom is zout ongezond?

Uit onderzoek blijkt dat als je minder zout eet, je bloeddruk verlaagt. Minder zout eten is dus vooral voor mensen met een hoge bloeddruk aan te raden. Een te hoge bloeddruk verhoogt immers het risico op hart- en vaatziekten.

Een voorbeeld van een zoutrijk product is bewerkt vlees zoals salami. Ben je er te gulzig mee? Dan vergroot je kans op een hartziekte, beroerte en diabetes type 2. En bewerkt rood vlees is nog kankerverwekkend ook.

Mag je producten uit de restgroep eten?

De producten uit de restgroep bij de voedingsdriehoek zitten ingebakken in onze eet­cultuur. Ze vermijden is moeilijk – en ook niet per se noodzakelijk. Natuurlijk mag je al eens zondigen, maar met mate. Streef altijd naar een evenwichtig voedings­patroon. Dat betekent: veel verse, niet-bewerkte producten en weinig ultrabewerkte producten. Bezwijk je te vaak voor andere voedingsmiddelen? Dan wordt je voeding on­evenwichtig – met alle gezondheidsrisico’s van dien.

Overzichtstabel restgroep

Grijze zoneRode zone
Mosterd
Fantasiesauzen (bv. samurai, andalouse, bickysaus,…)
Pickles
Suikersnoep
KetchupConfituur, stroop, honing
Chocopasta, speculoospasta
Chocolade
Sorbet, waterijs
Alle koek en gebak, taart
Zout
Zoute gerechten en snacks, fastfood

Zijn middelen uit de restgroep duurzaam?

Wat is de impact van bewerkte producten op het milieu? Moeilijk te zeggen. Want er zijn amper onderzoeken die de hele cyclus analyseerden: van productieketen, over consumenten­gedrag, tot afvalverwerking. Wel kun je je afvragen of het niet jammer is dat kost­bare ingrediënten worden ‘verspild’ in producten die niet eens voed­zaam zijn. Weinig duurzaam, lijkt dat.

Hoeveel eten we uit de restgroep?

Zuinig omspringen met ultrabewerkte voedingsmiddelen: dat is de theorie. Maar de praktijk leert dat bijna een derde van al onze voeding uit de restgroep komt – goed voor méér dan een derde van onze totale energie-inname. Mannen scoren trouwens slechter dan vrouwen. Ze grijpen vaker naar frisdrank en alcohol, geven de voorkeur aan vette charcuterie en nemen meer calorieën uit de rest­groep op dan vrouwen. Vooral jonge mannen halen hun energie voornamelijk uit niet-essentiële voedingsmiddelen – en laten gezond eten links liggen.

Veelgestelde vragen

Wat eet je het best op je boterham?

Wissel zoet en hartig beleg af. Met die match stil je jouw honger snel én lang. Bovendien is het zo gemakkelijker om je aan de aanbevolen hoeveelheden van beide types te houden.

‘Dus: zoet is oké, maar wélk zoet dan?’ Goede vraag. Bij voorkeur zoet in zijn puurste vorm – denk aan bananen, aardbeien en kiwi’s .Of notenpasta op basis van 100% noten. Ter afwisseling: confituur, stroop of honing. Dat is beter dan bijvoorbeeld choco en speculaas¬pasta die een stevige portie suiker én (verzadigd) vet bevatten. 

Voor hartig beleg kan je kiezen voor bijvoorbeeld:

  • groenten: rauw, gegrild of als spread
  • peulvruchtenspread: bijvoorbeeld hummus
  • eieren vb. hardgekookt
  • kaas zoals cottagecheese, mozzarella, plattekaas
  • vis vb. haring of sardientjes
  • (gebakken) kip- of kalkoen

Wat eet je het best als tussendoortje?

Kleine honger stil je met een variëteit aan gezonde tussendoortjes. Rauwe groenten, vers fruit, noten en zaden zijn helemaal oké. Net als een boterham, soep en yoghurt. 

Koeken behoren steeds tot de restgroep. Heb je echt nood aan een koek? Kies dan wijs. Ga voor een granenkoek, mueslireep of droge koek. Het is wellicht geen verrassing dat tussendoortjes als chocoladekoeken, (suiker)wafels en cake een minder goede keuze zijn.