Zetmeel
Zetmeel is een vorm van koolhydraten die enkel voorkomt in planten. Je lichaam gebruikt het als belangrijke energiebron. Wij halen het vooral uit brood, aardappelen, rijst, pasta, peulvruchten en bepaalde knol- en wortelgroenten. Niet alle zetmeelrijke producten zijn even voedzaam. Daarom loont het om bewust te kiezen.
Aan de slag:
- Ga voor weinig of niet-bewerkte zetmeelbronnen: volle granen, groenten, peulvruchten. Deze leveren naast energie ook heel wat vezels, vitamines en mineralen.
- Vervang je witte boterham of pistolet door zijn volkorenvariant. Vervang je witte pasta (gedeeltelijk) door volkorenpasta.
- Begin de dag met een kommetje havermout of chiazaden. Heerlijk met (plantaardige) melk of yoghurt en wat vers fruit.
- Gekookte aardappelen passen prima in een gezonde maaltijd. Wissel ze af met bruine rijst, andere volle granen of peulvruchten.
- Pompoen, wortel of pastinaak zijn heerlijk in stoofpotjes, ovenschotels, soep en salades. Vul minstens de helft van je bord met groenten.
Wat is zetmeel?
Zetmeel is een koolhydraat dat planten maken om energie op te slaan. Planten gebruiken die opgeslagen energie om te groeien. Ook mensen halen energie uit zetmeel. Tijdens de vertering breekt ons lichaam zetmeel af tot glucose, een suiker die onze lichaamscellen als energie gebruiken. Het hormoon insuline helpt om glucose vanuit het bloed naar onze lichaamscellen te brengen. Wat ons lichaam op dat moment niet nodig heeft, kan het opslaan voor later.
Welke zetmeelbron eet je best?
Je lichaam breekt zetmeel af tot glucose zodat het als brandstof kan dienen voor je cellen. Afhankelijk van de bewerkingsgraad en het vezelgehalte zijn er betere en minder goede bronnen:
- Ongeraffineerde of minimaal bewerkte zetmeelbronnen zoals volkorenbrood, havermout, volkorenpasta, bruine rijst, gekookte aardappelen en peulvruchten zijn een goede keuze. Ze zijn rijk aan voedingsvezels en een bron van onder andere B-vitamines (uitgezonderd B12) en mineralen (ijzer, magnesium, zink). Bovendien verzadigen ze langer waardoor je minder snel weer honger krijgt.
- Geraffineerde of sterk bewerkte zetmeelbronnen zoals wit brood, witte pasta, koekjes, gebak en snacks zoals zoute crackers (op basis van witte bloem) zijn te beperken. Door de bewerking van het meel tot witte bloem zijn de meeste vezels, vitaminen en mineralen verloren gegaan. Ze bieden daardoor nog weinig meerwaarde in onze dagelijkse voeding. Veel van deze producten bevatten bovendien ook toegevoegde suikers en dragen onnodig bij tot de inname van verzadigd vet.
Hoeveel zetmeel heb je nodig?
Er is geen aparte aanbeveling voor hoeveel zetmeel je lichaam nodig heeft. Veel hangt ook af van je leeftijd, geslacht en hoe actief je bent. Het heeft hoe dan ook weinig zin om je blind te staren op één enkele voedingsstof. Je legt de focus beter op voedingsmiddelen en je algemeen voedingspatroon. Als je regelmatig kiest voor volkorengranen of aardappelen, groenten en fruit, noten en zaden en peulvruchten (allemaal producten uit de donkergroene zone in de voedingsdriehoek), krijgt je lichaam automatisch zetmeel binnen. Daarnaast krijg je bij deze voedingsmiddelen nog een heleboel andere nuttige voedingsstoffen binnen, waaronder vezels, vitaminen en mineralen.
Is zetmeel gezond?
Zetmeelproducten hebben soms het imago van ‘dikmakers’ te zijn. Dat is onterecht: afvallen of bijkomen ligt nooit aan één voedingsstof. Je totale voedingspatroon en energiebalans zijn bovendien een veel belangrijkere maatstaf voor gezondheid. Binnen een gezond en gevarieerd voedingspatroon hebben zetmeelproducten dus absoluut hun plek.
Zetmeel is namelijk een belangrijke brandstof voor je lichaam. Het levert energie die je dagelijks nodig hebt om te bewegen, te denken en goed te functioneren. Volkoren zetmeelproducten hebben extra voordelen. Je blijft er langer door verzadigd, ze houden je bloedsuikerspiegel beter onder controle en je neemt nuttige vitamines en mineralen op.
Bewerkte zetmeelproducten (witte bloem, rijst en afgeleide producten en snacks) zijn voor een groot deel gestript van hun nuttige voedingsstoffen en krijgen dus minder de voorkeur. Ze geven snel energie, maar verzadigen minder lang. Door toevoeging van extra suikers, zout en vetten horen gebak, koekjes, crackers, chips en gefrituurde aardappelproducten tot de rode bol buiten de voedingsdriehoek.
Kies dus liever zo vaak mogelijk voor gekookte aardappelen en volle granen, groenten en peulvruchten. Deze leveren naast energie ook nog heel wat nuttige voedingsstoffen. Ze behoren niet voor niets tot de donkergroene zone.
Zetmeel en het milieu
Volkorenproducten, zetmeelrijke groenten en peulvruchten passen goed binnen een gezond en duurzaam voedingspatroon.
Peulvruchten hebben doorgaans een lagere milieu-impact dan dierlijke eiwitbronnen. Door regelmatig peulvruchten te kiezen, eet je tegelijk gezond én milieubewust. Ook volkorenproducten hebben een lagere milieu-impact dan geraffineerde producten, omdat er minder energie kruipt in de productie ervan. Ook voor aardappelen zit je qua milieu-impact gebakken (of liever gekookt). Zeker als ze van Belgische bodem zijn.